Khai mạc Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026: Báo chí đang đối diện với sự thay đổi sâu sắc của môi trường truyền thông số

Diễn đàn Báo chí toàn quốc tiếp tục mở ra những góc nhìn sáng tạo

Trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc 2026 diễn ra từ ngày 17-21/6, chiều 19/6, tại thành phố Hải Phòng đã diễn ra phiên khai mạc Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần thứ ba, năm 2026.

Tới dự phiên khai mạc có các đồng chí: Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Dương Trung Ý, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản; Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam; các đồng chí trong Ban Thường vụ Thành ủy thành phố Hải Phòng; đại diện Hội Nhà báo các nước Lào, Campuchia, Thái Lan.

Về phía Hội Nhà báo Việt Nam có nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam; các đồng chí nguyên lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam cùng đông đảo các nhà báo, người yêu báo chí và độc giả thành phố Hải Phòng.

Diễn đàn Báo chí toàn quốc lần thứ ba gồm 11 phiên thảo luận, trong đó có 2 phiên khai mạc và bế mạc cùng 9 phiên chuyên đề.

Diễn đàn tập trung thảo luận về chiến lược phát triển báo chí trong bối cảnh hiện đại với những nội dung đáng chú ý: “Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; Sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí - góc nhìn người trong cuộc”, cùng các phiên thảo luận nghiệp vụ, trao đổi những vấn đề thực tiễn của hoạt động báo chí.

Với sự tham gia của lãnh đạo các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương, các chuyên gia truyền thông, công nghệ, các nhà nghiên cứu, giảng viên báo chí cùng đông đảo phóng viên, biên tập viên của các cơ quan báo chí, Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở ra những góc nhìn sáng tạo, mang tới những giải pháp thiết thực, qua đó, góp phần xây dựng nền báo chí Việt Nam chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Báo chí đang đối diện với nhiều thách thức

Trình bày tại sự kiện, nhà báo Lê Quốc Minh cho biết, báo chí hiện nay đang đứng trước cú sốc kép của tái cấu trúc và trí tuệ nhân tạo (AI). Một mặt, các cơ quan báo chí phải tiến hành tái cấu trúc, sắp xếp lại bộ máy; mặt khác, phải đối diện với sự thay đổi sâu sắc của môi trường truyền thông số và các mô hình doanh thu mới.

Ông cho rằng sự xuất hiện của AI đang làm thay đổi căn bản cách công chúng tiếp cận thông tin. Trước đây, các công cụ tìm kiếm mang lại khoảng 50% lượng truy cập cho báo chí, mạng xã hội đóng góp thêm 20-30%. Tuy nhiên hiện nay, người dùng có xu hướng đặt câu hỏi trực tiếp cho các công cụ AI và nhận được câu trả lời ngay lập tức mà không cần truy cập vào đường dẫn của các cơ quan báo chí.

“Đây là giai đoạn vô cùng nguy hiểm khi báo chí đang dần mất lượng truy cập từ công cụ tìm kiếm. Người dùng không còn thói quen vào trang chủ của các cơ quan báo chí như trước”, ông nhận định.

Dẫn các báo cáo quốc tế mới nhất, ông cho biết quyền lực phân phối tin tức đang dịch chuyển mạnh từ các trang chủ báo chí sang mạng xã hội và các công cụ AI. Người dùng ngày càng ưa chuộng video ngắn, nội dung trực quan và các nhà sáng tạo nội dung cá nhân.

Đáng chú ý, tỷ lệ khán giả tiếp cận tin tức qua mạng xã hội đã vượt báo chí truyền thống với mức 54%, trong khi báo chí chính thống chỉ còn 51%. Trong nhóm người dưới 35 tuổi, xu hướng này còn rõ rệt hơn.

“Điều đáng lo là nhiều người trẻ không đọc báo in, không xem truyền hình, ít truy cập báo điện tử nhưng vẫn nắm được thông tin thông qua các kênh khác”, ông nói.

Theo ông, mức độ quan tâm đến tin tức trên toàn cầu đang suy giảm mạnh. Chỉ còn 37% công chúng cho biết họ thường xuyên theo dõi tin tức và chỉ 40% tin tưởng vào tin tức nói chung - mức thấp nhất kể từ năm 2015.

Trong bối cảnh đó, báo chí đang mất dần khả năng dẫn dắt công chúng và trở thành nơi để độc giả kiểm chứng thông tin thay vì là nơi họ tìm đến để tiếp nhận những câu chuyện có chiều sâu.

AI mang đến cơ hội mới cho các tòa soạn

Tuy nhiên, nhà báo Lê Quốc Minh cũng cho rằng, AI mang lại nhiều cơ hội cho các tòa soạn. Những công việc như gỡ băng, dịch thuật, thiết kế giao diện hay xây dựng sản phẩm số có thể được thực hiện nhanh hơn rất nhiều.

“Những dự án trước đây cần 6-12 tháng chuẩn bị thì nay có thể hoàn thành trong thời gian ngắn hơn rất nhiều nếu biết ứng dụng AI hiệu quả”, ông cho biết.

Dẫu vậy, AI cũng kéo theo những thách thức lớn như nguy cơ lan truyền tin giả, làm xói mòn niềm tin của công chúng và sự xuất hiện của các trang tin hoàn toàn do AI sản xuất nội dung với tốc độ vượt xa các tòa soạn truyền thống.

Nhà báo Lê Quốc Minh nhấn mạnh, AI có thể hỗ trợ nâng cao năng suất lao động rất lớn nhưng con người phải luôn giữ vai trò kiểm soát cuối cùng nhằm hạn chế nguy cơ sai lệch thông tin.

Đề cập đến việc khai thác các nền tảng số, nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng không phải cơ quan báo chí nào cũng đang hoạt động hiệu quả trên Facebook, YouTube, TikTok hay Zalo. Trong khi đó, việc phụ thuộc quá nhiều vào các nền tảng nước ngoài khiến báo chí đối mặt với nhiều rủi ro về bản quyền và dữ liệu người dùng.

Từ thực tế đó, nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng, xu hướng của báo chí thế giới là tìm cách đưa độc giả quay trở lại các nền tảng thuộc sở hữu của chính mình nhằm giành lại quyền kiểm soát dữ liệu và xây dựng mối quan hệ trực tiếp với công chúng.

Về việc ứng dụng AI trong các tòa soạn, theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, khảo sát cho thấy hơn 80% cơ quan báo chí Việt Nam đã sử dụng các công cụ AI, chủ yếu cho các công việc như tạo hình ảnh, chỉnh sửa tiêu đề, hỗ trợ biên tập hoặc kiểm tra nội dung. Tuy nhiên, phần lớn mới dừng ở các ứng dụng cơ bản và vẫn phụ thuộc vào các công cụ miễn phí.

“Đa số các cơ quan báo chí chưa có hướng dẫn nội bộ về sử dụng AI”, ông cho biết.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, trong bối cảnh chuyển đổi sâu sắc hiện nay, báo chí không nên chạy đua với thuật toán mà cần tập trung vào những giá trị cốt lõi của nghề báo, đó là tính xác thực, độ tin cậy, năng lực kiểm chứng thông tin và khả năng tạo ra nội dung có chiều sâu mà AI khó có thể thay thế.

Nhân dịp Hội Báo toàn quốc năm nay, Hội Nhà báo Việt Nam sẽ công bố 10 nguyên tắc sử dụng AI trong tòa soạn để các cơ quan báo chí tham khảo và xây dựng quy định riêng phù hợp với điều kiện thực tế.