Khơi dậy động lực sáng tạo trong Kinh tế di sản

Sáng 24/4, Báo Nhân Dân tổ chức tọa đàm “Khơi dậy tiềm năng Sở hữu trí tuệ trong Kinh tế di sản”. Hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới (IP Day) 2026 với chủ đề “Sở hữu trí tuệ - Động lực cho kinh tế sáng tạo”.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, Việt Nam là quốc gia giàu di sản - đó là nguồn tài nguyên văn hóa rất lớn, nhưng vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành nguồn lực phát triển.

Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra đề bài rõ ràng: phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo trên nền tảng giá trị văn hóa Việt Nam. Trước đây, nói đến văn hóa, nhiều người nghĩ tới lĩnh vực cần đầu tư, hỗ trợ, gìn giữ. Nay, Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu cao hơn: văn hóa phải trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng, tham gia trực tiếp vào tạo ra của cải, việc làm, thương hiệu và sức cạnh tranh quốc gia. Đó là thông điệp chính sách rất mạnh và trong bức tranh đó, kinh tế di sản là cấu phần đáng chú ý.

Theo nhà báo Lê Quốc Minh, di sản - nếu chỉ dừng ở lưu giữ, sẽ khó tạo sức sống mới, nhưng nếu được nhận diện đúng, kể lại bằng ngôn ngữ của hôm nay, gắn với sản phẩm, dịch vụ, thương hiệu, du lịch, giáo dục, công nghệ, thì di sản có thể mở ra không gian phát triển rất lớn.

Tuy nhiên, muốn phát triển kinh tế di sản một cách nghiêm túc, không thể bỏ qua vai trò của sở hữu trí tuệ - công cụ để xác lập quyền, nhận diện giá trị, bảo vệ thành quả sáng tạo, tạo cơ sở pháp lý cho hợp tác, đầu tư, thương mại hóa và phân chia quyền, lợi ích hợp pháp. Nếu không định danh được các lớp tài sản vô hình trong di sản, chúng ta rất khó biến di sản thành tài sản.

Vì vậy, trong bối cảnh Nghị quyết 80-NQ/TW vừa ban hành, việc đặt vấn đề sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản là rất trúng và rất cần. Sở hữu trí tuệ là nền tảng để xác lập giá trị, nhận diện tài sản vô hình, bảo đảm trật tự khai thác, khuyến khích sáng tạo, tạo lập cơ sở cho hợp tác đầu tư và thương mại hóa một cách minh bạch, bền vững.

“Nếu không nhận diện đúng các lớp giá trị trí tuệ ẩn chứa trong di sản, không có cơ chế bảo hộ phù hợp, không có nguyên tắc khai thác rõ ràng, thì di sản rất dễ bị sao chép, bị khai thác tùy tiện, bị thương mại hóa méo mó hoặc bị làm nghèo đi ngay trên chính không gian văn hóa của mình. Ngược lại, khi được định danh đúng, bảo hộ đúng và tổ chức khai thác đúng, di sản có thể mở ra những chuỗi giá trị mới, đóng góp thiết thực cho phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và kinh tế địa phương”, nhà báo Lê Quốc Minh phân tích.

Từ đó, nhà báo Lê Quốc Minh nêu rõ, tọa đàm “Khơi dậy tiềm năng: Sở hữu trí tuệ trong kinh tế di sản” được tổ chức như một diễn đàn trao đổi liên ngành, liên lĩnh vực, gắn kết giữa tư duy chính sách và yêu cầu thực tiễn.

Chương trình có sự tham gia các chuyên gia trong lĩnh vực di sản văn hóa, sở hữu trí tuệ, nghiên cứu chính sách, cùng đại diện doanh nghiệp có kinh nghiệm thực tế trong việc sáng tạo, phát triển và khai thác các sản phẩm gắn với di sản.

Tọa đàm hướng tới làm rõ những vấn đề cốt lõi hiện nay như: nhận diện đúng vai trò của di sản trong nền kinh tế hiện đại; xác lập cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ gắn với các giá trị văn hóa truyền thống; thúc đẩy hình thành thị trường cho các sản phẩm sáng tạo dựa trên chất liệu di sản; xây dựng mô hình hợp tác hài hòa giữa bảo tồn và phát triển cũng như kiến tạo hệ sinh thái đủ năng lực để đưa kinh tế di sản trở thành một cấu phần thực chất trong chiến lược phát triển quốc gia.

Tại tọa đàm, các diễn giả trao đổi ba nhóm vấn đề chính và một phiên thảo luận bàn tròn. Các nội dung được tiếp cận từ góc độ chính sách, phương diện pháp lý và kinh nghiệm thực tiễn của doanh nghiệp đang trực tiếp làm việc với di sản.

Tham luận “Đánh thức mỏ vàng di sản Việt Nam” do TS. Lê Thị Minh Lý, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, nguyên Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hoá (Bộ VHTT&DL) trình bày đã phác họa bức tranh tổng thể về kinh tế di sản như một ngành kinh tế mới đang hình thành; đồng thời đối chiếu kinh nghiệm quốc tế và đặt câu hỏi: Việt Nam đang đứng ở đâu trên bản đồ khu vực?...

Đây là lớp nhận thức nền quan trọng, bởi muốn phát triển kinh tế di sản thì trước hết phải nhìn thấy rõ quy mô nguồn lực, mức độ chưa được khai thác tương xứng, cũng như yêu cầu cân bằng giữa khai thác và bảo tồn.

Đứng ở góc độ pháp lý, luật sư Lê Quang Vinh, Giám đốc Công ty Sở hữu trí tuệ Bross & Partners cho rằng, dù một làng nghề, một biểu tượng văn hóa, một loại hình nghệ thuật dân gian hay tri thức truyền thống, di sản đều chứa đựng nhiều lớp tài sản vô hình. Việc nhận diện đúng các lớp quyền này là điều kiện để di sản thoát khỏi tình trạng chỉ là tài nguyên thô, mà trở thành tài sản có thể định giá, cấp quyền, khai thác và sinh lợi trong khuôn khổ pháp luật.

Trong khi đó, với tham luận “Từ di sản đến tài sản: hành trình của người trong cuộc”, bà Dư Thị Mai Linh, Giám đốc Chiến lược Công ty Ann Group lại cho thấy sự kết nối lý thuyết với thực tiễn, khi kinh tế di sản đã và đang được thử nghiệm qua những mô hình cụ thể.

Bà Linh dẫn ra những câu chuyện cụ thể, từ cách nhận diện chất liệu di sản, sáng tạo sản phẩm, xác lập quyền cho đến tổ chức phân phối và xây dựng hệ giá trị thương hiệu… Từ đó, tham luận mang lại góc nhìn thực tế cho các nhà quản lý, doanh nghiệp sáng tạo và các chủ thể đang nắm giữ di sản.

Trong phiên thảo luận bàn tròn “Hệ sinh thái nào cho di sản Việt Nam?” - với sự tham gia của PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh, TS. Lê Thị Minh Lý và luật sư Lê Quang Vinh - từ góc nhìn nghiên cứu, chính sách và pháp lý, các diễn giả cùng trao đổi về những nút thắt đang cản trở di sản Việt Nam trở thành tài sản. Cùng với đó là những thảo luận, đề xuất về mô hình hệ sinh thái cần có để vừa khai thác hiệu quả, vừa gìn giữ được giá trị lâu dài của di sản.

Bên cạnh tọa đàm, chuỗi sự kiện IP Day 2026 tại Báo Nhân Dân còn bao gồm nhiều hoạt động mở cửa liên tục từ 9 giờ đến 17 giờ trong ba ngày 24 đến 26/4, như không gian trải nghiệm gian hàng vật phẩm văn hóa, khu trưng bày “Vũ trụ IP”, photobooth chụp ảnh lấy ngay và chương trình 1.000 phần quà tặng check-in.

Những hoạt động này giúp chương trình mở rộng thành một không gian công chúng, nơi người tham dự có thể trực tiếp tiếp cận các sản phẩm sáng tạo gắn với tài sản trí tuệ, văn hóa và di sản.

Theo Ban tổ chức, chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới (IP Day) nhằm mục đích thúc đẩy phát triển kinh tế di sản đặt trong nền tảng tư duy mới về quyền sở hữu trí tuệ, về cơ chế hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, giới chuyên gia và cộng đồng nắm giữ di sản. Từ đây, câu chuyện về di sản được đặt lại trong mối quan hệ với thị trường, với đổi mới sáng tạo và với năng lực cạnh tranh của nền kinh tế văn hóa Việt Nam.

Đồng thời, các hoạt động của IP Day 2026 cũng là một lời gợi mở cho một hướng đi lớn hơn: đưa sở hữu trí tuệ trở thành công cụ đồng hành cùng công nghiệp văn hóa, và đưa kinh tế di sản trở thành một phần thực chất của chiến lược phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.