Hội thảo nhằm đánh giá 13 năm thực hiện Quyết định 217, Quyết định 218 về công tác giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội; từ đó đề xuất, kiến nghị giải pháp hoàn thiện đồng bộ cơ chế để MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội tham gia sâu rộng trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền trong thời gian tới.
Phát biểu tại hội thảo, bà Đàm Thị Vân Thoa, Phó Trưởng ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội (UBTƯ MTTQ Việt Nam) chỉ ra rằng, bên cạnh những kết quả tích cực, chất lượng của một số cuộc giám sát, phản biện xã hội vẫn chưa cao, còn mang tính hình thức. Nhận thức về vai trò của Nhân dân tham gia kiểm soát quyền lực chưa thực sự đầy đủ và sâu sắc.
Đáng chú ý, vẫn còn tình trạng cán bộ MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội ngại va chạm, né tránh trong các cuộc góp ý, phản ánh cũng như giám sát. Việc tiếp thu và phản hồi ý kiến, kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội hiện nay chưa được coi trọng và thiếu cơ chế thực hiện. Bên cạnh đó, điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí cho hoạt động này, nhất là ở cấp xã, còn thấp và chưa đáp ứng được yêu cầu trong bối cảnh chuyển đổi số.
Để khắc phục những tồn tại, hạn chế, bất cập nêu trên, Dự thảo báo cáo đề xuất một số nhiệm vụ, giải pháp như: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền; Nâng cao nhận thức của cấp ủy, chính quyền, MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và các tầng lớp Nhân dân về công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền; Rà soát, bổ sung và hoàn thiện cơ chế, quy định pháp luật về giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội; Kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.
Dự thảo báo cáo cũng đề cập tới việc đổi mới nội dung, phương thức giám sát, phản biện xã hội, góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội. Trong đó nhấn mạnh tới nội dung tăng cường hiệp thương, thống nhất hành động, phát huy vai trò chủ trì của MTTQ Việt Nam và phối hợp chặt chẽ của các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng và thực hiện kế hoạch giám sát, phản biện xã hội hàng năm; đề cao vai trò chủ động, kịp thời của các tổ chức chính trị - xã hội; Đổi mới phương thức thực hiện các cuộc giám sát chuyên đề trong phạm vi toàn quốc; Nâng cao hiệu quả thực chất các Hội nghị đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy đảng, chính quyền với Nhân dân; Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác giám sát, phản biện xã hội, góp ý, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền…
Góp ý tại hội thảo, GS. TS Trần Ngọc Đường, Chủ nhiệm HĐTV Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, góp ý phản ánh giám sát và phản biện xã hội chính là những phương thức kiểm soát quyền lực của xã hội đối với quyền lực chính trị của Đảng, quyền lực Nhà nước.
Đặc biệt, thông qua MTTQ Việt Nam các cấp, sự tham gia góp ý, phản ánh của nhân dân về những biểu hiện suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức lối sống “Tự diễn biến”, “Tự chuyển hóa” của cán bộ Đảng viên đã thành một kênh phản ánh xã hội chính thức. Đây là kênh quan trọng để phát hiện những biểu hiện quan liêu, xa dân, suy thoái về đạo đức lối sống, tham nhũng của cán bộ Đảng viên. Nhờ đó, nhiều vụ việc bức xúc ở cở sở đã được phản ánh, góp ý buộc các cơ quan Nhà nước, các cá nhân có thẩm quyền phải giải trình, tiếp thu hoặc khắc phục.
Để tiếp tục phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội trong hoạt động giám sát, phản biện xã hội, GS. TS Trần Ngọc Đường cho rằng cần nâng cao năng lực tổ chức và thực hiện việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân và giám sát, phản biện xã hội thông qua việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức của MTTQ các cấp có bản lĩnh chính trị, có tư duy giám sát và phản biện xã hội, có trình độ pháp lý, có khả năng phân tích chính sách. Đặc biệt, cán bộ Mặt trận phải thực sự gần dân, sát dân, có tinh thần độc lập, khách quan, dám bảo vệ cái đúng.
Cùng với đó cần phát huy vai trò chủ trì, chủ động của MTTQ các cấp, tăng cường phối hợp và thống nhất hoạt động giữa các tổ chức thành viên trong việc xây dựng và thực hiện chương trình, kế hoạch tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền bằng các hoạt động tập hợp, phản ảnh kiến nghị của nhân dân và công tác giám sát và phản biện xã hội; Xây dựng và ban hành các quy định chi tiết của Đảng và pháp luật của Nhà nước về công tác tổ chức và thực hiện việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân đối với cán bộ, đảng viên, nhất là đối với những người đứng đầu, những người có chức vụ, quyền hạn.
“Cần xây dựng và kiện toàn các Hội đồng tư vấn, Ban tư vấn, Tổ tư vấn đủ mạnh, đủ năng lực, đủ nhiệt huyết tham gia vào công tác xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của Mặt trận tổ quốc các cấp; đồng thời ứng dụng công nghệ số trong việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân, giám sát và phản biện xã hội.”, GS. TS Trần Ngọc Đường nêu ý kiến.
Đồng quan điểm về việc nâng cao chất lượng thực chất, TS Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, đề xuất phương châm "tránh dàn trải, mỗi năm chỉ chọn ít nhưng sâu". Ông kiến nghị cần ưu tiên giám sát các vấn đề trọng tâm, dễ phát sinh tiêu cực như đất đai, môi trường, an sinh xã hội, khiếu nại, tố cáo của Nhân dân. Song song đó, cần có cơ chế đãi ngộ thỏa đáng nhằm thu hút chuyên gia, trí thức, thành lập mạng lưới chuyên gia phản biện theo từng lĩnh vực.
Bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó Chủ tịch Trung ương Hội LHPN Việt Nam, cũng bổ sung giải pháp đẩy mạnh chuyển đổi số trong giám sát, thiết lập cơ chế theo dõi, đánh giá và công khai thực chất các kết quả đạt được.
Các ý kiến tại Hội thảo cũng đề nghị quy định rõ hơn về cơ chế phối hợp giữa MTTQ với cấp ủy, chính quyền và các cơ quan liên quan, nhất là trong việc theo dõi, đôn đốc các ý kiến, kiến nghị sau giám sát, sau phản biện và góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của MTTQ Việt Nam; Đề nghị sửa đổi, bổ sung quy định cụ thể về cơ chế tiếp thu, giải trình, phản hồi ý kiến, kiến nghị của MTTQ Việt Nam sau giám sát, phản biện xã hội và góp ý xây dựng Đảng, chính quyền; xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền, thời hạn xử lý và chế tài trong trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ của các cơ quan, tổ chức, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu; Bổ sung quy định về việc phản biện xã hội trong toàn bộ quy trình xây dựng, ban hành văn bản của Đảng và Nhà nước; làm rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc lấy ý kiến, tiếp thu, giải trình ý kiến phản biện. Hiện nay, việc tham gia phản biện có lúc còn hình thức, chưa được thực hiện đầy đủ...
Tiếp thu ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu tham dự tại Hội thảo, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga nhấn mạnh, Quyết định số 217 - QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW là căn cứ quan trọng để MTTQ Việt Nam phát huy vai trò của mình tham gia hoạt động giám sát, phản biện xã hội, đặc biệt tham gia đóng góp ý kiến xây dựng Đảng, Nhà nước.
Từ ý kiến của đại biểu tham dự Hội thảo, Ban soạn thảo cần tiếp tục tiếp thu, chỉnh sửa đánh giá được những kết quả đã đạt được, những ưu điểm, hạn chế và những khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân, bài học kinh nghiệm, đề xuất giải pháp để nâng cao chất lượng giám sát, phản biện góp ý xây dựng Đảng, xây dựng Chính quyền của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, tạo cơ chế, điều kiện để MTTQ thực hiện tốt quyền, trách nhiệm trong giám sát, phản biện góp ý xây dựng Đảng, xây dựng Chính quyền.
Nhắc lại ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI: “Mặt trận phải nâng cao bản lĩnh, chất lượng và phương pháp giám sát, phản biện; huy động tốt hơn chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, trí thức, doanh nhân, người có uy tín; dựa trên dữ liệu, khảo sát xã hội và tiếng nói từ cơ sở. Đặc biệt, phải có cơ chế theo dõi đến cùng việc giải quyết kiến nghị sau giám sát, phản biện; không để kiến nghị của Mặt trận chỉ dừng lại ở báo cáo, không để ý kiến chính đáng của Nhân dân rơi vào im lặng”, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga cho rằng, trong nhiệm kỳ 2026-2031, với mô hình tổ chức bộ máy ngày càng được củng cố, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội cần phát huy tinh thần đổi mới, tinh thần hành động để đi vào thực tiễn cũng như xác định nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội, xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền là một trong những nhiệm vụ quan trọng để quyết tâm hành động thực chất, hiệu quả hơn.
