Không để hình thành các “điểm yếu”, “điểm mù” trong hạ tầng số quốc gia
+ Thưa Trung tướng, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 57-CT/TW về tăng cường bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin, an ninh dữ liệu trong hệ thống chính trị. Theo ông, việc ban hành Chỉ thị 57 vào thời điểm hiện nay có ý nghĩa như thế nào?
- Trung tướng Trần Đức Thuận: Có thể nói, việc Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 31/12/2025 là bước đi rất kịp thời, thể hiện tư duy chiến lược và tầm nhìn dài hạn của Đảng trước những biến đổi sâu sắc của thời đại số.
Hiện nay, không gian mạng không còn đơn thuần là môi trường kết nối thông tin hay phục vụ giao tiếp xã hội như trước đây. Cùng với đất liền, vùng biển, vùng trời và không gian vũ trụ, không gian mạng đang được nhìn nhận là “lãnh thổ thứ năm”, có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng đối với chủ quyền quốc gia, an ninh quốc gia và sự ổn định chính trị - xã hội của mỗi nước.
Chúng ta đang chứng kiến sự phát triển rất nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, internet vạn vật… Những công nghệ này làm thay đổi căn bản phương thức quản trị quốc gia, tổ chức sản xuất, vận hành nền kinh tế và đời sống xã hội. Song, đi cùng với đó là những nguy cơ an ninh phi truyền thống ngày càng phức tạp, đặc biệt trên không gian mạng.
Đối với Việt Nam, khi quá trình chuyển đổi số quốc gia được đẩy mạnh, xây dựng Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số, xã hội số, kinh tế số thì hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia và hạ tầng số của chúng ta cũng trở thành mục tiêu trọng điểm của các hoạt động tấn công mạng, gián điệp công nghệ cao, phá hoại tư tưởng, đánh cắp dữ liệu hay thao túng thông tin.
Những nguy cơ đó không còn là câu chuyện kỹ thuật thuần túy. Nếu để xảy ra lộ, lọt dữ liệu quan trọng hoặc bị tấn công vào các hệ thống trọng yếu thì hậu quả có thể tác động trực tiếp đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, hoạt động quản lý điều hành của Nhà nước, thậm chí ảnh hưởng đến niềm tin xã hội và môi trường đầu tư phát triển.
Chính vì vậy, Chỉ thị 57-CT/TW ra đời mang ý nghĩa rất quan trọng, vừa đáp ứng yêu cầu cấp bách trước mắt, vừa mang tính chiến lược lâu dài nhằm bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trên không gian số.
+ Một trong những điểm đáng chú ý của Chỉ thị 57 là yêu cầu chuyển dịch tư duy từ “phòng thủ bị động” sang “phòng thủ chủ động”, “phòng thủ tích cực”. Trung tướng cho rằng sự chuyển dịch này cần được hiểu như thế nào?
- Trung tướng Trần Đức Thuận: Đây chính là điểm mới rất quan trọng và cũng là tinh thần xuyên suốt của Chỉ thị số 57-CT/TW.
Trước đây, trong một số lĩnh vực, chúng ta còn nặng về tư duy ứng phó sự cố. Tức là khi hệ thống bị tấn công, dữ liệu bị lộ lọt hoặc xảy ra sự cố mất an toàn thông tin thì mới tập trung xử lý, khắc phục hậu quả. Cách tiếp cận đó phù hợp trong điều kiện công nghệ chưa phát triển mạnh, quy mô kết nối chưa lớn.
Nhưng hiện nay, bối cảnh đã hoàn toàn khác. Các cuộc tấn công mạng có chủ đích (APT) ngày càng gia tăng về quy mô, mức độ tinh vi và khả năng che giấu. Đối tượng tấn công không chỉ là tội phạm mạng thông thường mà còn có các tổ chức xuyên quốc gia, các hoạt động gián điệp công nghệ cao, thậm chí có yếu tố liên quan đến cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia.
Đáng chú ý, nhiều cuộc tấn công hiện nay sử dụng trí tuệ nhân tạo để tự động hóa quá trình dò quét, phát hiện lỗ hổng, cài mã độc và thu thập dữ liệu. Có những cuộc tấn công không nhằm phá hủy hệ thống ngay lập tức mà âm thầm xâm nhập, chiếm quyền kiểm soát hoặc đánh cắp dữ liệu trong thời gian dài.
Nếu chỉ chờ đến khi xảy ra sự cố mới xử lý thì luôn ở thế bị động và phải trả giá rất lớn.
Vì vậy, “phòng thủ chủ động”, “phòng thủ tích cực” ở đây phải được hiểu là chủ động nhận diện nguy cơ từ sớm, từ xa; xây dựng khả năng phòng ngừa ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành hệ thống thông tin; không để hình thành các “điểm yếu”, “điểm mù” trong hạ tầng số quốc gia.
Nói cách khác, an ninh mạng, an ninh dữ liệu phải trở thành yêu cầu bắt buộc, là yếu tố nền tảng trong toàn bộ quá trình chuyển đổi số chứ không phải phần việc bổ sung sau cùng.
Đó cũng là tư duy hiện đại mà nhiều quốc gia trên thế giới đang triển khai: chuyển từ “ứng phó sự cố” sang “quản trị rủi ro chủ động”, lấy phòng ngừa là chính, lấy phát hiện sớm và ngăn chặn từ đầu làm trọng tâm.
Dữ liệu là “tài sản chiến lược quốc gia”
+ Chỉ thị 57 nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an ninh dữ liệu. Vì sao vấn đề dữ liệu lại được đặt ở vị trí đặc biệt quan trọng như vậy, thưa Trung tướng?
- Trung tướng Trần Đức Thuận: Trong kỷ nguyên số, dữ liệu không còn là thông tin đơn thuần mà đã trở thành “tài sản chiến lược quốc gia”, là nguồn lực đặc biệt quan trọng phục vụ quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Có thể hình dung, dữ liệu hiện nay giống như “dòng máu” của nền kinh tế số. Mọi hoạt động của Chính phủ số, xã hội số, thương mại điện tử, tài chính số, y tế số, giáo dục số… đều vận hành dựa trên dữ liệu.
Nếu dữ liệu bị xâm phạm, bị thao túng hoặc bị chiếm đoạt thì không chỉ ảnh hưởng đến quyền riêng tư của người dân mà còn có thể tác động đến sự vận hành an toàn, ổn định của cả hệ thống chính trị và nền kinh tế.
Thực tế thời gian qua cho thấy, tình trạng mua bán trái phép dữ liệu cá nhân diễn ra rất phức tạp. Nhiều loại dữ liệu thuộc lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, y tế, giáo dục… bị rao bán trên các diễn đàn ngầm, tạo điều kiện để các đối tượng thực hiện lừa đảo công nghệ cao với quy mô lớn.
Đáng lo ngại hơn, dữ liệu hiện nay đang trở thành “nguyên liệu đầu vào” của tội phạm mạng. Chúng sử dụng dữ liệu cá nhân để dựng các kịch bản lừa đảo tinh vi, giả mạo cơ quan chức năng, giả danh người thân, thậm chí ứng dụng Deepfake để tạo hình ảnh, giọng nói giả nhằm chiếm đoạt tài sản hoặc phát tán thông tin sai lệch.
Nếu không kiểm soát tốt dữ liệu thì rất khó xây dựng được niềm tin số. Mà không có niềm tin số thì quá trình chuyển đổi số quốc gia sẽ gặp trở ngại lớn. Người dân sẽ e ngại khi sử dụng dịch vụ số; doanh nghiệp thiếu niềm tin để mở rộng đầu tư; môi trường số khó phát triển lành mạnh và bền vững.
Do đó, Chỉ thị số 57-CT/TW yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ toàn bộ vòng đời dữ liệu, từ thu thập, lưu trữ, xử lý, khai thác đến chia sẻ dữ liệu; không để xảy ra tình trạng quản lý lỏng lẻo, bị chi phối hoặc thao túng dữ liệu. Đây là yêu cầu rất quan trọng trong bối cảnh dữ liệu đang trở thành nguồn tài nguyên chiến lược và là nền tảng của năng lực cạnh tranh quốc gia.
Không thể “khoán trắng” an ninh mạng cho lực lượng kỹ thuật
+ Thực tế hiện nay cho thấy nhiều cơ quan, tổ chức vẫn còn tâm lý coi an ninh mạng là việc riêng của lực lượng chuyên trách hoặc ngành công nghệ thông tin. Trung tướng nhìn nhận vấn đề này như thế nào?
- Trung tướng Trần Đức Thuận: Đây là một trong những hạn chế đáng lưu ý hiện nay.
Thời gian qua, mặc dù công tác bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song ở một số nơi vẫn còn tư duy “khoán trắng” cho lực lượng kỹ thuật hoặc lực lượng chuyên trách.
Một bộ phận cán bộ, kể cả người đứng đầu ở một số cơ quan, đơn vị, địa phương chưa nhận thức đầy đủ rằng an ninh mạng là vấn đề an ninh quốc gia, liên quan trực tiếp đến hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của cơ quan, tổ chức mình.
Trong khi đó, thực tế cho thấy nhiều vụ việc mất an toàn thông tin lại bắt nguồn từ chính sự chủ quan của con người. Có tình trạng sử dụng thiết bị cá nhân để trao đổi công việc công vụ; sử dụng nền tảng mạng xã hội để chia sẻ tài liệu nội bộ; quản lý tài khoản, mật khẩu lỏng lẻo; thiếu quy trình kiểm soát dữ liệu chặt chẽ… Đây đều là những “điểm yếu” rất dễ bị các đối tượng lợi dụng để tấn công, cài mã độc hoặc thu thập dữ liệu trái phép.
Vì vậy, Chỉ thị 57 đã nhấn mạnh rất rõ trách nhiệm của người đứng đầu. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị phải chịu trách nhiệm trực tiếp, toàn diện về công tác bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu và bảo vệ bí mật nhà nước tại cơ quan, đơn vị mình.
Tôi cho rằng đây là yêu cầu rất cần thiết. Bởi nếu người đứng đầu không quan tâm đúng mức thì khó có thể xây dựng được kỷ luật, kỷ cương trong bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin.
+ Chỉ thị cũng nhấn mạnh yêu cầu phát huy “thế trận an ninh nhân dân” gắn với “thế trận quốc phòng toàn dân” trên không gian mạng. Từ góc độ có nhiều năm công tác trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, theo Trung tướng, nội dung này cần được triển khai như thế nào trong thực tế?
- Trung tướng Trần Đức Thuận: Đây là nội dung rất quan trọng, thể hiện rõ quan điểm của Đảng ta về phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân trong bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng.
Hiện nay, không gian mạng đã gắn chặt với đời sống hằng ngày của người dân. Mỗi người đều là chủ thể tham gia môi trường số, đồng thời cũng có thể trở thành mục tiêu của tội phạm mạng hoặc các hoạt động chống phá trên không gian mạng.
Do đó, muốn xây dựng được “lá chắn số” quốc gia vững chắc thì không thể chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên trách.
Cần nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho toàn xã hội; xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng; giúp người dân nhận diện các thủ đoạn lừa đảo, tin giả, thông tin xấu độc; nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo vệ bí mật nhà nước.
Tôi cho rằng, trong thời đại số, mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự là một “chiến sĩ” trên mặt trận không gian mạng; chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; lan tỏa thông tin tích cực và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về an ninh mạng trong trường học, cơ quan, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư; đưa nội dung an ninh mạng vào chương trình bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, an ninh cho cán bộ, công chức, viên chức.
Khi người dân có nhận thức đúng, có kỹ năng tự bảo vệ mình trên không gian mạng thì đó chính là nền tảng rất quan trọng để xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trong kỷ nguyên số.
Xây dựng “lá chắn số” để bảo vệ phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới
+ Để Chỉ thị 57-CT/TW thực sự đi vào cuộc sống và tạo chuyển biến rõ nét, theo Trung tướng, đâu là những nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung triển khai trong thời gian tới?
- Trung tướng Trần Đức Thuận: Theo tôi, để Chỉ thị 57 phát huy hiệu quả thực chất, cần triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp.
Trước hết là tiếp tục nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị đối với công tác bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu. Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định. Mỗi cơ quan, đơn vị phải xác định rõ bảo vệ an ninh mạng là nhiệm vụ thường xuyên, trọng yếu; không được chủ quan, lơ là hoặc chạy theo hình thức.
Thứ hai là khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý nhà nước về an ninh mạng, bảo mật thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân theo hướng đồng bộ, thống nhất, hiệu lực và hiệu quả.
Hiện nay, dữ liệu đang liên thông trên quy mô rất lớn. Vì vậy, nếu pháp luật thiếu đồng bộ hoặc trách nhiệm quản lý chưa rõ ràng thì rất dễ phát sinh khoảng trống, tạo kẽ hở cho vi phạm.
Thứ ba là tăng cường đầu tư hạ tầng kỹ thuật và công nghệ lõi phục vụ bảo đảm an ninh mạng quốc gia.
Chúng ta cần xây dựng kiến trúc bảo vệ an ninh mạng quốc gia đồng bộ, thống nhất, đa lớp; nâng cao năng lực giám sát, cảnh báo sớm, phát hiện và ứng phó nhanh với các sự cố an ninh mạng.
Đặc biệt, phải ưu tiên phát triển các sản phẩm, giải pháp công nghệ “Make in Vietnam”, từng bước làm chủ công nghệ lõi chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.
Thứ tư là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về an ninh mạng. Chỉ thị số 57-CT/TW đã đặt mục tiêu hướng tới cả nước có 10.000 chuyên gia an ninh mạng vào năm 2030. Đây là mục tiêu rất quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực số ngày càng gay gắt.
Cùng với đào tạo, cần có cơ chế, chính sách đủ mạnh để thu hút, giữ chân nhân tài, chuyên gia giỏi phục vụ công tác bảo đảm an ninh mạng quốc gia.
Thứ năm là tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm. Các cơ quan chức năng cần thường xuyên đánh giá mức độ an toàn của các hệ thống thông tin; kịp thời phát hiện lỗ hổng, khắc phục nguy cơ mất an toàn; không để xảy ra tình trạng làm hình thức hoặc đối phó.
Ngoài ra, cần tiếp tục mở rộng và làm sâu sắc hơn hợp tác quốc tế trong lĩnh vực an ninh mạng, nhất là chia sẻ thông tin tình báo, cảnh báo sớm, phối hợp điều tra tội phạm mạng xuyên quốc gia.
Việc triển khai hiệu quả Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng năm 2025 (Công ước Hà Nội) cũng có ý nghĩa rất quan trọng trong nâng cao vị thế và vai trò của Việt Nam trong hợp tác quốc tế về an ninh mạng.
+ Trân trọng cảm ơn Trung tướng!
