Sau 5 năm tổ chức, cuộc thi do Báo Quân đội nhân dân khởi xướng đã vượt ra ngoài khuôn khổ một hoạt động nghiệp vụ báo chí thông thường để trở thành diễn đàn chính luận có sức lan tỏa sâu rộng, đồng thời góp phần định hình một dòng tác phẩm báo chí mang đậm chiều sâu lý luận, tính chiến đấu và khả năng phản biện xã hội trong đời sống báo chí hiện nay.
1. Cuộc thi viết “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới” ra đời trong quá trình triển khai Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Đáng chú ý, đây cũng là cuộc thi đầu tiên trong cả nước do một cơ quan báo chí chủ trì phát động chuyên sâu về chủ đề bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Theo Thiếu tướng Đoàn Xuân Bộ, Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân, Trưởng Ban tổ chức cuộc thi, khi phát động cuộc thi vào tháng 4/2021, điều được đặt ra “không chỉ là tổ chức thêm một hoạt động nghiệp vụ báo chí”, mà sâu xa hơn là “sự chủ động nhập cuộc của báo chí cách mạng trước yêu cầu ngày càng cấp thiết của công tác đấu tranh tư tưởng, lý luận trong bối cảnh mới”.
Ông cho rằng, việc khởi xướng cuộc thi không phải hoạt động mang tính thời điểm mà là bước tiếp nối của quá trình làm báo chính luận đã được Báo Quân đội nhân dân kiên trì theo đuổi nhiều năm qua. Từ chuyên mục “Phòng, chống diễn biến hòa bình” ra đời năm 2009 đến “Phòng, chống tự diễn biến, tự chuyển hóa” năm 2017, tờ báo đã sớm khẳng định vai trò tiên phong trên mặt trận đấu tranh tư tưởng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Sự lan tỏa ngày càng mạnh mẽ của cuộc thi cũng cho thấy nhu cầu ngày càng lớn của đời sống báo chí và xã hội đối với những tác phẩm chính luận có chiều sâu lý luận, giàu tính phản biện và khả năng định hướng dư luận.
Riêng mùa giải năm nay đã thu hút hơn 650 tác phẩm của 72 cơ quan báo chí tham dự, tăng 110 tác phẩm và 21 cơ quan báo chí so với mùa giải trước. Tính chung sau 5 mùa giải, đã có 2.822 tác phẩm của 243 lượt cơ quan báo chí trong cả nước tham gia.
Đáng chú ý, khoảng 45% tác phẩm dự thi là của các chuyên gia, nhà khoa học, tướng lĩnh và cán bộ nghiên cứu lý luận. Điều đó cho thấy cuộc thi không chỉ thu hút đội ngũ người làm báo mà còn từng bước trở thành diễn đàn quy tụ giới nghiên cứu, các nhà quản lý và lực lượng làm công tác lý luận, tư tưởng cùng tham gia vào nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Quan trọng hơn, sự lan tỏa của cuộc thi không chỉ thể hiện ở quy mô tổ chức hay số lượng tác phẩm tham gia, mà còn ở những thay đổi ngày càng rõ nét trong tư duy và cách thức làm báo chính luận hiện nay.
2. Qua từng mùa giải, điều dễ nhận thấy là sự xuất hiện ngày càng rõ nét của một dòng tác phẩm chính luận mới - vừa giàu chiều sâu lý luận, vừa bám sát thực tiễn đời sống xã hội và có khả năng đối thoại với công chúng trong môi trường truyền thông hiện đại.
Thiếu tướng Đoàn Xuân Bộ nhấn mạnh, giá trị lớn của cuộc thi nằm ở chỗ không chỉ “chống” mà còn góp phần “xây” - xây dựng nhận thức đúng, bảo vệ những giá trị nền tảng, lan tỏa cái đúng, củng cố niềm tin vào nền tảng tư tưởng của Đảng trong đời sống xã hội hiện nay.
Từ thực tiễn 5 năm tổ chức, có thể nhận thấy sự chuyển dịch ngày càng rõ trong tư duy làm báo chính luận. Nếu trước đây, nhiều tác phẩm đấu tranh tư tưởng thường thiên về khẳng định một chiều hoặc sử dụng ngôn ngữ lý luận nặng tính hàn lâm, thì các bài viết dự thi gần đây đã chú trọng hơn đến tính phản biện, khả năng đối thoại xã hội và việc lý giải chính sách bằng lập luận khoa học gắn với thực tiễn đời sống.
“Nhiều tác phẩm đã thể hiện cách tiếp cận mới của báo chí chính luận hiện đại, không dừng ở việc phản bác quan điểm sai trái một cách đơn tuyến mà đi sâu phân tích những vấn đề mới nảy sinh trong đời sống xã hội, nhận diện các thủ đoạn chống phá mới trên không gian mạng và củng cố cơ sở nhận thức, niềm tin xã hội”, ông Bộ nhận định.
Không chỉ đổi mới về nội dung, nhiều tác phẩm dự thi cũng cho thấy sự thay đổi rõ nét trong hình thức thể hiện với lập luận chặt chẽ hơn, ngôn ngữ gần với đời sống hơn, tăng tính phản biện và khả năng đối thoại xã hội nhưng vẫn giữ vững tính Đảng, tính định hướng và tính chiến đấu của báo chí cách mạng.
3. Trong bối cảnh chuyển đổi số và truyền thông đa nền tảng phát triển mạnh mẽ, yêu cầu đối với báo chí chính luận hôm nay không chỉ là đúng, mà còn phải kịp thời, hấp dẫn và có sức thuyết phục xã hội.
Từ thực tiễn cuộc đấu tranh trên không gian mạng hiện nay, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với báo chí cách mạng trong vai trò định hướng dư luận, củng cố niềm tin xã hội và tạo sức đề kháng trước các luồng thông tin xấu độc, lệch chuẩn.
Đó cũng là yêu cầu được Thượng tướng Trương Thiên Tô, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Trưởng Ban chỉ đạo Cuộc thi đặt ra với các cơ quan báo chí trong và ngoài quân đội, khi cho rằng báo chí cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức và phương thức tuyên truyền theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, giàu sức thuyết phục; nâng cao chất lượng các tác phẩm chính luận, tăng cường chiều sâu lý luận gắn với thực tiễn và khả năng định hướng tư tưởng trong môi trường truyền thông số.
Theo ông, báo chí cách mạng phải giữ vững vai trò dẫn dắt thông tin, bảo đảm “nhanh nhạy nhưng chặt chẽ, kịp thời nhưng đúng định hướng, hấp dẫn nhưng chuẩn mực”; đồng thời góp phần lan tỏa những giá trị tích cực, củng cố niềm tin và tăng cường đồng thuận xã hội.
“Mỗi cơ quan báo chí, mỗi người làm báo cách mạng phải thực sự “tâm sáng, lòng trong, bút sắc”; lấy sự thật làm thước đo, lấy lợi ích quốc gia - dân tộc và hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu cao nhất; là những chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa của Đảng”, Thượng tướng Trương Thiên Tô nhấn mạnh.
