Sau khi công tác giải phóng mặt bằng phục vụ dự án đường Vành đai 2,5 đoạn từ Nguyễn Trãi đến Đầm Hồng cơ bản hoàn thành, dọc tuyến đường xuất hiện nhiều công trình có hình dạng bất thường, thường được người dân gọi là nhà “siêu mỏng, siêu méo”. Đây là hệ quả phổ biến của quá trình mở đường tại các đô thị lớn khi một phần diện tích đất, công trình bị thu hồi, để lại những thửa đất hoặc phần công trình không còn đủ điều kiện xây dựng theo quy định.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý tại Khương Đình không nằm ở sự xuất hiện của các công trình này, mà ở cách chính quyền địa phương đang chủ động xử lý nhằm ngăn ngừa nguy cơ phát sinh vi phạm trật tự xây dựng và từng bước tái thiết không gian đô thị sau giải phóng mặt bằng.
Chủ động vào cuộc ngay từ cơ sở
Theo rà soát của UBND phường Khương Đình, dự án Vành đai 2,5 đoạn Nguyễn Trãi – Đầm Hồng đã thu hồi hơn 60.900m² đất của 736 trường hợp, gồm 16 tổ chức và 720 hộ gia đình, cá nhân trên chiều dài tuyến khoảng 1,52km.
Sau giải phóng mặt bằng, địa bàn phát sinh 76 trường hợp nhà, đất có diện tích còn lại dưới 15m². Đây là các trường hợp được dư luận quan tâm bởi hình dạng bất thường, tiềm ẩn nguy cơ mất mỹ quan đô thị và khó khăn trong công tác quản lý xây dựng.
Đến nay, địa phương đã xử lý được 39 trường hợp bằng việc tháo dỡ toàn bộ công trình. Đối với 37 trường hợp còn lại, chính quyền đang tiếp tục giám sát, tuyên truyền và vận động người dân tự nguyện tháo dỡ theo quy định.
Theo lãnh đạo địa phương, công tác vận động người dân được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay. Bên cạnh lực lượng chuyên môn, hệ thống chính trị từ tổ dân phố, ban công tác mặt trận, các đoàn thể và lực lượng cơ sở được huy động tham gia tuyên truyền, giải thích để người dân hiểu rõ chủ trương chỉnh trang đô thị và tự giác chấp hành.
Việc ưu tiên giải pháp đồng thuận xã hội thay vì chỉ áp dụng các biện pháp hành chính cứng nhắc được xem là yếu tố quan trọng giúp địa phương từng bước tháo gỡ các tồn tại phát sinh sau giải phóng mặt bằng.
Không chỉ xóa nhà siêu mỏng, siêu méo
Khác với cách xử lý đơn lẻ từng trường hợp, phường Khương Đình đang xây dựng một phương án tổng thể về cải tạo, chỉnh trang không gian cảnh quan hai bên tuyến Vành đai 2,5.
Theo hồ sơ phương án đang được hoàn thiện, mục tiêu đặt ra là hình thành một tuyến phố có kiến trúc đồng bộ, hiện đại, hài hòa với định hướng phát triển đô thị của Thủ đô.
Các giải pháp được nghiên cứu bao gồm: Đồng bộ chiều cao công trình dọc tuyến; Kiểm soát kiến trúc mặt đứng; Thống nhất màu sắc chủ đạo theo tông sáng; Bổ sung cây xanh, bồn hoa và không gian mở; Giảm bê tông hóa vỉa hè; Tăng cường các tiện ích phục vụ người dân như ghế nghỉ, bảng thông tin công cộng, thùng rác, điểm dừng chân và các hạ tầng hỗ trợ giao thông đô thị.
Đặc biệt, đối với những thửa đất không đủ điều kiện xây dựng, địa phương không chỉ dừng lại ở việc yêu cầu tháo dỡ mà còn nghiên cứu phương án khai thác hiệu quả quỹ đất còn lại.
Các trường hợp không thể hợp thửa hoặc hợp khối với công trình liền kề sẽ được xem xét thu hồi để bố trí các công trình phục vụ cộng đồng như điểm đặt ATM, trạm sạc xe điện, điểm đỗ xe đạp, xe máy, bảng tin công cộng hoặc các tiện ích đô thị khác phù hợp nhu cầu thực tế.
Đây được đánh giá là hướng đi mang tính lâu dài, vừa giải quyết triệt để các “điểm đen” về mỹ quan đô thị, vừa tạo thêm không gian phục vụ người dân.
Quyết liệt ngăn chặn phát sinh vi phạm mới
Một trong những mục tiêu quan trọng mà UBND phường Khương Đình đặt ra là không để hình thành các công trình xây dựng không phù hợp sau khi tuyến đường hoàn thành.
Theo phương án quản lý kiến trúc đang được xây dựng, các thửa đất đủ điều kiện sẽ được hướng dẫn cấp phép xây dựng theo quy định. Ngược lại, những trường hợp không đáp ứng yêu cầu về diện tích hoặc kích thước mặt bằng sẽ phải thực hiện hợp thửa, hợp khối hoặc xử lý theo phương án thu hồi.
Việc kiểm soát ngay từ giai đoạn đầu được xem là giải pháp căn cơ nhằm tránh lặp lại tình trạng phát sinh nhà “siêu mỏng, siêu méo” từng xuất hiện tại nhiều tuyến đường mới mở trên địa bàn Hà Nội trong những năm trước đây.
Cùng với đó, địa phương cũng đang xây dựng các tiêu chí quản lý đồng bộ về khoảng lùi công trình, quảng cáo ngoài trời, cây xanh, chiếu sáng và hạ tầng kỹ thuật nhằm tạo lập không gian đô thị văn minh, hiện đại và bền vững.
Hướng tới tuyến đường kiểu mẫu phía Tây Nam Thủ đô
Thực tế cho thấy, sau mỗi dự án mở đường, thách thức lớn nhất không chỉ là hoàn thành giải phóng mặt bằng mà còn là bài toán quản lý phần không gian đô thị còn lại.
Nếu không có giải pháp đồng bộ, các khu vực mới mở đường rất dễ phát sinh công trình méo mó, kiến trúc lộn xộn, vi phạm trật tự xây dựng và làm giảm hiệu quả đầu tư của dự án hạ tầng.
Với cách tiếp cận hiện nay, Khương Đình đang cho thấy nỗ lực chuyển từ tư duy “xử lý hậu quả” sang tư duy “kiến tạo không gian đô thị”.
Từ việc vận động người dân tự tháo dỡ công trình không đủ điều kiện, hoàn thiện phương án chỉnh trang cảnh quan, cho tới việc đề xuất các sở, ngành thành phố sớm ban hành hướng dẫn cụ thể để xử lý dứt điểm các trường hợp tồn tại dưới 15m², địa phương đang từng bước xây dựng nền tảng quản lý lâu dài cho toàn tuyến.
Khi dự án Vành đai 2,5 hoàn thành và phương án chỉnh trang được triển khai đồng bộ, tuyến đường Nguyễn Trãi – Đầm Hồng không chỉ góp phần giảm tải giao thông cho khu vực phía Tây Nam Thủ đô mà còn có cơ hội trở thành một trong những tuyến phố kiểu mẫu về kiến trúc, cảnh quan và trật tự xây dựng của Hà Nội trong giai đoạn phát triển đô thị mới.
