Điều này có khả năng mang lại lợi ích cho các tỉnh "vành đai rỉ sét" đông bắc, thúc đẩy Sáng kiến Vành đai và Con đường, và bảo đảm biên giới phía bắc của nước này.
Năm 2012, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố rằng phát triển kinh tế vùng Viễn Đông là “ưu tiên quốc gia của toàn thế kỷ 21”. Chính sách “xoay trục sang phía đông” của ông nhằm phát triển sườn phía đông rộng lớn, giàu tài nguyên của Nga, có đường biên giới dài 4.000 km (2.500 dặm) với Trung Quốc, đồng thời khai thác tiềm năng kinh tế của châu Á.
Công nhân làm việc trên cây cầu đường sắt xuyên biên giới Trung-Nga Tongjiang-Nizhneleninskoye. Ảnh: Xinhua.
Hội đồng Nhà nước Trung Quốc đã mô tả Viễn Đông là động lực thúc đẩy tăng trưởng khu vực, với lý do có mối liên hệ trực tiếp giữa tỉnh Hắc Long Giang ở phía đông bắc với khu tự trị Do Thái và vùng Amur của Nga.
Đây cũng là một phần của Con đường Tơ lụa vùng Bắc Cực và có nhiều kỳ vọng rằng việc phát triển cảng dọc theo bờ biển Bắc Cực sẽ giải phóng tiềm năng kinh tế của Đông Bắc Á.
Với việc Nga bị phương Tây trừng phạt vì cuộc chiến tại Ukraine, giới quan sát đang theo dõi xem Trung Quốc sẵn sàng cung cấp hỗ trợ kinh tế nào cho đối tác chiến lược của mình không. Mặc dù đã có kế hoạch từ lâu, nhưng việc phát triển vùng Viễn Đông là một cách để nền kinh tế lớn thứ hai thế giới giúp bù đắp sự cô lập về kinh tế mà Nga đang ngày càng phải trải qua.
Nguồn gốc của sự hợp tác Trung - Nga ở Viễn Đông là gì?
Trước khi trở lại làm Tổng thống Nga vào năm 2012, ông Putin đã tuyên bố rằng vùng Viễn Đông phải đón được “luồng gió Trung Quốc” trên cánh buồm kinh tế của mình. Kể từ đó, ông đã tìm kiếm sự giúp đỡ của Trung Quốc để thúc đẩy thương mại và đầu tư trong khu vực.
Đường biên giới chung của hai nước rất giàu tài nguyên thiên nhiên như khí đốt tự nhiên, vàng, than đá, kim cương, gỗ và hải sản. Đóng vai trò là trung tâm trung chuyển giữa châu Á và châu Âu, nhờ vào việc hoàn thành Đường sắt xuyên Siberia vào cuối thế kỷ XIX.
Kết hợp với định hướng quốc gia của Putin, hơn một chục “khu vực phát triển ưu tiên” ở Viễn Đông đã được thành lập, nơi cung cấp cho các nhà đầu tư nước ngoài thuế và chi phí tiện ích thấp hơn khi họ xây dựng các cơ sở sản xuất trong khu vực.
Năm 2018, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có chuyến thăm tới Vladivostok, cảng viễn đông của Nga. Nga và Trung Quốc đã ký một lộ trình hợp tác kéo dài 6 năm bao gồm danh sách các dự án đầu tư được đề xuất trong lĩnh vực nông nghiệp, du lịch và cơ sở hạ tầng giao thông vận tải.
Trong cuộc gặp với ông Putin bên lề Diễn đàn Kinh tế Phương Đông lần thứ tư, ông Tập cho biết cả hai nước cần tăng cường sức mạnh tổng hợp của Sáng kiến Vành đai và Con đường và Liên minh Kinh tế Á-Âu.
Ông cho rằng cần mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như năng lượng, nông nghiệp, đổi mới khoa học công nghệ và tài chính, đồng thời tăng cường hợp tác nghiên cứu và phát triển khoa học và công nghệ tiên tiến. Đồng thời, ông Tập cũng nhấn mạnh rằng Trung Quốc và Nga kiên định ủng hộ lẫn nhau trong việc theo đuổi các con đường phát triển phù hợp với điều kiện quốc gia tương ứng.
Một số dự án chung lớn ở Viễn Đông là gì?
Theo đài truyền hình nhà nước Trung Quốc CGTN, một quỹ đầu tư Nga-Trung được thành lập vào năm 2012 để cung cấp khoản tài chính lên tới 724 triệu USD cho sự phát triển của vùng đông bắc Trung Quốc và vùng Viễn Đông.
Vào năm 2019, Nga và Trung Quốc đã hoàn thành việc xây dựng cây cầu dài 1.080 mét bắc qua sông Amur (Nga), nối hai thành phố Blagoveshchensk và Heihe.
Vào tháng 12 năm đó, Nga đã khởi động đường ống dẫn khí đốt tự nhiên Power of Siberia trị giá 55 tỷ USD đến Trung Quốc. Dự án này đại diện cho đường ống dẫn khí đốt đầu tiên giữa hai nước và là một phần của hợp đồng trị giá 400 tỷ USD được ký năm 2014 để cung cấp khí đốt cho Trung Quốc trong 30 năm.
Vào năm 2021, hai quốc gia này đã hoàn thành việc xây dựng một dự án lớn khác trên sông Amur: một cây cầu đường sắt dài 2.200 mét giữa Nizhneleninskoye và Tongjiang.
Công ty chế biến thực phẩm thuộc sở hữu nhà nước của Trung Quốc COFCO và STO Express cũng đã được khai thác để phát triển các doanh nghiệp nông nghiệp và thương mại điện tử trong khu vực.
Theo Gaye Christoffersen, cựu giáo sư tại Trung tâm Hopkins-Nam Kinh của Đại học Nam Kinh, Nga đã khuyến khích các nhà đầu tư Trung Quốc đầu tư vào phát triển công nghệ cao hơn là khai thác nguyên liệu thô.
Viễn Đông quan trọng như thế nào đối với nền kinh tế của Nga và Trung Quốc?
Trong những năm gần đây, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của vùng Viễn Đông, vượt qua Hàn Quốc và Nhật Bản.
Được biết, kim ngạch thương mại giữa khu vực và Trung Quốc là 13,8 tỷ USD vào năm ngoái, tăng 28,1% so với năm 2020, theo Bộ Phát triển vùng Viễn Đông và Bắc Cực của Nga.
Tính đến năm ngoái, các nhà đầu tư Trung Quốc đang ủng hộ 58 dự án với tổng trị giá 2,4 tỷ USD trên các lãnh thổ ưu tiên phát triển, trong khi một số lượng lớn thương nhân Trung Quốc hoạt động tại cảng tự do Vladivostok. Trung Quốc chiếm 73% tổng vốn đầu tư nước ngoài vào Viễn Đông.
Theo Christoffersen, vùng Viễn Đông chiếm khoảng 10% tổng kim ngạch thương mại và kinh tế giữa Nga và Trung Quốc.
Tại sao Trung Quốc quan tâm đến việc đầu tư vào vùng Viễn Đông của Nga?
Phát triển vùng Viễn Đông có thể giúp tăng trưởng kinh tế ở các tỉnh đông bắc đang gặp khó khăn của Trung Quốc, được gọi là "vành đai rỉ sét". Họ đang tìm kiếm sự hợp tác song phương với khả năng tiếp cận các cảng biển an toàn và dễ dàng sẽ phục hồi nền kinh tế của họ.
Nhìn rộng hơn, sự phát triển của khu vực sẽ giúp Con đường Tơ lụa ở Cực hình thành, nhằm mở ra một tuyến đường thương mại mới giữa Trung Quốc và các nước Bắc Âu.
Thế nhưng, vẫn còn tồn tại những thách thức mà Trung Quốc phải đối mặt. Vùng Viễn Đông của Nga tiếp giáp với các tỉnh phía đông bắc của Trung Quốc, nhưng có hạn chế về cơ sở hạ tầng giao thông đường bộ. Cần có thêm cơ sở hạ tầng xuyên biên giới trên bộ để tận dụng tối đa lợi thế địa lý trong giao thương và buôn bán giữa hai khu vực.
Sự góp mặt của Trung Quốc với vùng Viễn Đông chủ yếu là do mong muốn bảo vệ biên giới phía bắc của họ và mua được nguồn cung cấp khí đốt và nguyên liệu thô giá rẻ. Tư duy chiến lược dài hạn của Trung Quốc là tăng cường sự thống trị toàn cầu bằng lợi nhuận.
Ông Shlapentokh nhận định thêm rằng Trung Quốc cũng đang muốn tìm cách mở rộng việc sử dụng đồng nhân dân tệ để thay thế đồng đô la Mỹ.
Lê Na (Theo SCMP)
