Theo PGS.TS Trần Quang Diệu, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, quyết sách này cho thấy sự nhận diện ngày càng đầy đủ và toàn diện hơn về quy luật vận động của công tác tư tưởng trong điều kiện mới, nơi báo chí, xuất bản và truyền thông không tồn tại tách rời mà tạo thành một chỉnh thể thống nhất, bổ trợ và gia tăng sức mạnh cho nhau.
Xuất bản – “hậu phương chiến lược” của nền tảng tri thức quốc gia
Ông Trần Quang Diệu cho biết, nếu nhìn lại Nghị quyết Đại hội XIII với mục tiêu “xây dựng nền báo chí, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại”, có thể thấy đây là một dấu mốc quan trọng, tạo nền tảng để báo chí cách mạng Việt Nam vững vàng vượt qua những thách thức chưa từng có trong những năm gần đây. Tuy nhiên, bước sang “kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” sau gần 40 năm đổi mới, thực tiễn phát triển đặt ra yêu cầu phải tiếp tục mở rộng tư duy lãnh đạo ở tầm chiến lược.
Từ góc nhìn đó, ông cho rằng việc bổ sung thành tố “xuất bản”, hoàn chỉnh mục tiêu thành “xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại”, chính là một bước phát triển đột phá về mặt lý luận, thể hiện sự nhận diện đầy đủ hơn về quy luật vận động của công tác tư tưởng trong điều kiện mới.
Phân tích sâu hơn, ông Trần Quang Diệu nhấn mạnh: trong hệ sinh thái tư tưởng, báo chí và truyền thông giữ vai trò xung kích, phản ánh nhanh nhạy dòng chảy thời sự, định hướng dư luận xã hội tức thời; trong khi đó, xuất bản đảm nhiệm vai trò “hậu phương chiến lược”, nơi chắt lọc, tinh tuyển và lưu giữ những giá trị tri thức, lý luận bền vững của quốc gia.
Trong bối cảnh không gian số bùng nổ, thông tin lan truyền nhanh nhưng không đồng đều về chất lượng, xuất bản – theo ông – chính là “bộ lọc văn hóa” quan trọng, cung cấp các luận cứ khoa học, các công trình lý luận sắc bén để củng cố và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Việc đặt xuất bản ngang hàng với báo chí và truyền thông trong cùng một mục tiêu chiến lược cho thấy quyết tâm quy hoạch lại hệ thống công cụ tư tưởng, bảo đảm sự liên thông chặt chẽ giữa dòng tin thời sự và dòng chảy tri thức chuyên sâu.
“Sự kết nối này sẽ tạo nên thế kiềng ba chân vững chắc, phát huy vai trò trụ cột của báo chí – xuất bản – truyền thông trong việc kiến tạo nền tảng tri thức quốc gia, đồng thời nâng cao hiệu quả đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch một cách bài bản, khoa học và thuyết phục, thay vì chỉ mang tính phản ứng tình thế”, ông Diệu nhấn mạnh.
“Chuyên nghiệp” – yêu cầu cốt lõi của kỷ nguyên mới
Từ tinh thần các văn kiện Đại hội XIV của Đảng, ông Trần Quang Diệu cho rằng, tính “chuyên nghiệp” trong giai đoạn phát triển mới đòi hỏi một cuộc cách mạng thực sự về chất lượng nguồn nhân lực và phương thức quản trị. Chuyên nghiệp không chỉ là kỹ năng tác nghiệp đa phương tiện hay quy trình sản xuất nội dung hiện đại, mà trước hết là bản lĩnh chính trị vững vàng và năng lực dẫn dắt thông tin trong môi trường số đầy biến động.
Theo ông, đội ngũ những người làm báo, làm sách, làm truyền thông phải thực sự là những “chiến sĩ” tinh nhuệ trên mặt trận văn hóa, vừa có phẩm chất chính trị, vừa làm chủ công nghệ, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để phân tích, dự báo và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng.
Cùng với đó, ông nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền kinh tế báo chí, xuất bản, truyền thông lành mạnh, tự chủ tài chính nhưng tuyệt đối không thương mại hóa, đồng thời hình thành các cơ quan báo chí, nhà xuất bản chủ lực có thương hiệu mạnh, đủ sức cạnh tranh với các nền tảng xuyên biên giới, qua đó giữ vững chủ quyền thông tin quốc gia.
Nhân văn – trục giá trị xuyên suốt
Trong bối cảnh mặt trái của kinh tế thị trường và mạng xã hội tác động ngày càng sâu rộng, ông Trần Quang Diệu cho rằng tính nhân văn phải trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông. “Nhân văn là đặt con người vào vị trí trung tâm, lấy mục tiêu phụng sự Tổ quốc, phục vụ hạnh phúc của nhân dân làm điểm tựa cho mọi hoạt động”, ông nhấn mạnh.
Đó không chỉ là việc lan tỏa những giá trị tích cực, mà còn là trách nhiệm xã hội, là dũng khí đấu tranh với tham nhũng, tiêu cực, bảo vệ công lý và những nhóm yếu thế. Những sản phẩm báo chí, xuất bản vì thế phải thực sự trở thành nguồn dưỡng chất tinh thần lành mạnh, góp phần bồi đắp tâm hồn, giáo dục lòng yêu nước và khát vọng cống hiến, xây dựng hệ giá trị con người Việt Nam thời kỳ mới.
Hiện đại hóa để gia tăng sức mạnh mềm quốc gia
Về yếu tố “hiện đại”, ông Trần Quang Diệu nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ với chuyển đổi số quốc gia và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Hiện đại hóa không chỉ là đầu tư công nghệ, mà là chuyển đổi toàn diện về tư duy và mô hình hoạt động của báo chí, xuất bản và truyền thông.
Đó là các mô hình tòa soạn số, báo chí dữ liệu, báo chí tự động; là xuất bản số, sách điện tử, sách nói, thư viện số và chuỗi cung ứng tri thức thông minh. Mục tiêu cuối cùng là hình thành một hệ sinh thái nội dung số quốc gia đồng bộ, liên thông dữ liệu giữa ba lĩnh vực, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để đo lường, dự báo và dẫn dắt dư luận, tạo đồng thuận xã hội từ sớm, từ xa; đồng thời quảng bá bản sắc văn hóa Việt Nam, nâng cao sức mạnh mềm và vị thế đất nước trên trường quốc tế.
Theo PGS.TS Trần Quang Diệu, trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, việc xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông cách mạng không chỉ là nhiệm vụ chuyên ngành, mà là một cấu phần đặc biệt quan trọng trong chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. “Sự phát triển tư duy lý luận của Đảng tại Đại hội XIV chính là sự chuẩn bị kịp thời về lực lượng và thế trận trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, để báo chí, xuất bản và truyền thông Việt Nam không chỉ phản ánh thời đại, mà còn định hướng, dẫn dắt và soi đường cho sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình”, ông Diệu nhận định.
