Đó là chia sẻ của nhà báo Thanh Trường từ thực tiễn sản xuất các chương trình phát thanh và podcast của Ban thời sự VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam.
Thay đổi từ cách kể chuyện
Theo nhà báo Thanh Trường, nhiều năm trước, các chương trình đấu tranh phản bác quan điểm sai trái thường được xây dựng theo mô hình quen thuộc: người dẫn chương trình đặt câu hỏi, chuyên gia phân tích, sau đó đưa ra kết luận.
Cách làm này bảo đảm tính chính xác và chặt chẽ về lập luận nhưng đôi khi lại khó tiếp cận công chúng trẻ trên môi trường số.
"Người trẻ bây giờ không chờ chúng ta nói hết một chương trình dài 15 hay 30 phút. Họ quyết định ở lại hay lướt qua chỉ trong vài giây đầu tiên", anh chia sẻ.
Chính vì vậy, điều mà Ban Thời sự VOV1 thay đổi trước tiên không phải là nền tảng phát hành mà là cách kể chuyện.
Thay vì mở đầu bằng những khái niệm, quy định hay lập luận mang tính lý luận, nhiều chương trình được dẫn dắt từ những tình huống thực tế, những câu chuyện đời sống hoặc chính những luận điệu xuyên tạc đang xuất hiện trên mạng xã hội.
Nhà báo Thanh Trường dẫn ví dụ về một podcast phản bác các luận điệu sai trái liên quan đến chế định luật sư công. Chương trình không bắt đầu bằng điều luật hay khái niệm chuyên môn mà mở ra từ những thông tin xuyên tạc đang lan truyền trên không gian mạng, từ những vụ việc khiếu kiện kéo dài mà người dân quan tâm. Từ đó, các vấn đề pháp lý được lý giải bằng dữ liệu, ý kiến chuyên gia và những câu chuyện thực tế.
"Khi câu chuyện chạm được cảm xúc, người nghe sẽ ở lại lâu hơn với những vấn đề chính trị vốn rất khó tiếp cận", anh nói.
Tương tự, trong loạt podcast "Đảng trong cuộc sống", ê-kíp sản xuất chủ động tiết chế giọng đọc, giảm tính khẩu hiệu và tăng tính đối thoại. Âm thanh hiện trường, khoảng lặng, nhịp dựng và những chi tiết đời thường được chú trọng hơn để tạo cảm giác gần gũi với người nghe.
"Có những chương trình, chúng tôi dành nhiều giờ chỉ để lựa chọn vài giây âm thanh hoặc một đoạn nhạc nền phù hợp bởi chính những chi tiết tưởng như rất nhỏ ấy lại góp phần tạo nên cảm xúc cho tác phẩm", Thanh Trường chia sẻ.
Không phải lúc nào cũng cần “lên gân”
Theo nhà báo Thanh Trường, một trong những kinh nghiệm lớn nhất được rút ra từ thực tiễn làm nghề là đấu tranh phản bác trên không gian mạng không đồng nghĩa với việc phải sử dụng những ngôn từ gay gắt hay lựa chọn cách tiếp cận mang tính đối đầu.
Trong nhiều trường hợp, thực tiễn cuộc sống chính là câu trả lời thuyết phục nhất.
Ông dẫn ví dụ về những luận điệu xuyên tạc liên quan đến chủ trương sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính.
“Chúng tôi làm một phóng sự về làng nghề Quảng Phú Cầu của Hà Tây trước đây sau khi sáp nhập vào Hà Nội. Người dân phát triển ra sao, làng nghề thay đổi như thế nào, đời sống được cải thiện ra sao. Chính thực tiễn ấy tự nó đã phản bác lại những luận điệu sai trái”, ông chia sẻ.
Theo ông, người dân hôm nay tin vào những gì họ nhìn thấy từ thực tế cuộc sống nhiều hơn là những thông điệp mang tính áp đặt.
Một thay đổi khác cũng được nhà báo Thanh Trường nhấn mạnh là tư duy đối thoại với công chúng.
Theo anh, muốn thu hút người nghe, người xem thì không thể chỉ lựa chọn những tiếng nói cùng chiều. Nhiều chương trình hiện nay chủ động tìm kiếm những khách mời có góc nhìn trung tính, có khả năng đối thoại và tranh luận trên cơ sở dữ liệu, thực tiễn.
Chẳng hạn, khi xuất hiện những thông tin xuyên tạc về dân chủ hay nhân quyền ở Việt Nam, thay vì một bài phân tích dài, ê-kíp có thể xây dựng chuỗi video ngắn với câu hỏi mở đầu rất trực tiếp: "Liệu có ai bị bắt chỉ vì nói lên ý kiến cá nhân?".
Sau câu hỏi ấy là các dữ liệu pháp lý, ý kiến chuyên gia, dẫn chứng thực tiễn trong nước và quốc tế được trình bày dưới hình thức ngắn gọn, trực quan và dễ tiếp cận hơn.
"Người dân hôm nay không thích bị dạy bảo. Họ muốn được giải thích, được cung cấp thông tin và tự đưa ra nhận thức của mình", anh nhận định.
Hiện diện ở nơi công chúng đang có mặt
Nếu trước đây phát thanh chủ yếu cạnh tranh bằng nội dung thì hiện nay báo chí còn phải cạnh tranh bằng tốc độ, công nghệ và khả năng thích ứng với hành vi tiếp nhận thông tin mới.
"Nếu người trẻ đang ở TikTok thì báo chí cũng phải hiện diện ở TikTok. Nếu công chúng nghe podcast trên Spotify khi lái xe thì chúng ta phải có những sản phẩm đủ hấp dẫn để họ tiếp tục lắng nghe", nhà báo Thanh Trường chia sè.
Từ nhận thức đó, Ban Thời sự VOV1 những năm gần đây đã đẩy mạnh phát triển các sản phẩm đa nền tảng, từ phát thanh truyền thống, báo điện tử đến podcast, video ngắn và các chương trình tương tác trên môi trường số.
Tuy nhiên, theo nhà báo Thanh Trường, thay đổi hình thức không đồng nghĩa với thay đổi bản chất của báo chí cách mạng.
"Nhanh hơn nhưng phải đúng. Mềm mại hơn nhưng không mơ hồ về quan điểm. Gần gũi hơn nhưng vẫn phải giữ tính chiến đấu và tính định hướng", Thanh Trường nhấn mạnh.
Anh dẫn chứng chuỗi chương trình đặc biệt của VOV1 nhân dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9. Nhiều tác phẩm như bình luận Cảm xúc Đỏ của nhà báo Phạm Mạnh Hùng hay phóng sự Người cựu binh già chào cờ bằng tay trái ngày lễ Độc lập nói về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu sau khi được cắt dựng và phát hành trên nền tảng số đã thu hút hàng triệu lượt xem, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực trong công chúng.
Theo Thanh Trường, điều đó cho thấy các nội dung chính luận, lịch sử hay những vấn đề chính trị - xã hội hoàn toàn có thể tiếp cận đông đảo công chúng nếu được kể bằng ngôn ngữ phù hợp với từng nền tảng.
"Muốn người dân tin, trước hết báo chí phải nói bằng hơi thở cuộc sống. Muốn phản bác hiệu quả, trước hết phải hiểu công chúng đang nghĩ gì, đang xem gì và đang bị tác động bởi điều gì trên không gian mạng", nhà báo Thanh Trường chia sẻ.
