Trung Quốc từ lâu đã duy trì một trong những hệ thống kiểm soát vốn chặt chẽ nhất thế giới nhằm bảo vệ sự ổn định của đồng nhân dân tệ và hạn chế dòng tiền chảy ra nước ngoài quá mức. Theo quy định hiện hành, mỗi cá nhân chỉ được chuyển tối đa 50.000 USD ra nước ngoài mỗi năm thông qua các kênh chính thức.
Tuy nhiên, nhu cầu đa dạng hóa tài sản và tìm kiếm cơ hội đầu tư quốc tế đã thúc đẩy nhiều cá nhân và doanh nghiệp tìm cách chuyển tiền ra ngoài biên giới. Theo ước tính của Viện Tài chính Quốc tế (IIF), tổng dòng vốn ròng chảy khỏi Trung Quốc của các hộ gia đình, tổ chức và doanh nghiệp đạt khoảng 807 tỷ USD trong năm 2025.
Bên cạnh các kênh hợp pháp, giới chức Trung Quốc cho rằng vẫn tồn tại nhiều phương thức lách quy định kiểm soát vốn. Các cơ quan quản lý gần đây đã tăng cường giám sát các giao dịch xuyên biên giới, đồng thời đẩy mạnh kiểm tra hoạt động môi giới tài chính và tuân thủ thuế.
Tận dụng hạn mức ngoại hối cá nhân
Một trong những hình thức phổ biến là việc huy động hạn mức ngoại hối của nhiều cá nhân khác nhau để thực hiện các giao dịch chuyển tiền ra nước ngoài. Mỗi giao dịch riêng lẻ có thể tuân thủ quy định, nhưng khi được tập hợp lại sẽ tạo thành các khoản chuyển tiền có quy mô lớn.
Giới chức Trung Quốc đã nhiều lần cảnh báo về hoạt động này và coi đây là hành vi né tránh các quy định quản lý ngoại hối.
Mạng lưới chuyển tiền phi chính thức
Các hệ thống chuyển tiền không chính thức, thường được gọi là "ngân hàng ngầm", cũng là một kênh được nhắc đến trong nhiều cuộc điều tra của cơ quan chức năng.
Theo cơ chế này, tiền không nhất thiết phải được chuyển trực tiếp qua biên giới. Thay vào đó, các bên trung gian sẽ đối ứng dòng tiền giữa các quốc gia thông qua mạng lưới tài khoản và đối tác, giúp người gửi nhận được khoản tiền tương đương ở nước ngoài.
Nhà chức trách cho rằng các mạng lưới này tiềm ẩn rủi ro về rửa tiền, trốn thuế và các hoạt động tài chính bất hợp pháp khác.
Gian lận thương mại và hóa đơn
Một số doanh nghiệp bị phát hiện khai khống giá trị hàng hóa nhập khẩu hoặc tạo ra các giao dịch thương mại không có thật để hợp thức hóa việc chuyển tiền ra nước ngoài.
Trong các trường hợp được công bố, doanh nghiệp đã sử dụng hợp đồng và chứng từ thương mại giả nhằm chứng minh nhu cầu thanh toán quốc tế, qua đó đưa vốn ra khỏi Trung Quốc dưới danh nghĩa giao dịch hàng hóa.
Lợi dụng cơ chế hoàn tiền
Một phương thức khác là thực hiện các giao dịch mua bán ở nước ngoài bằng thẻ ngân hàng hoặc các công cụ thanh toán hợp pháp, sau đó hoàn tiền hoặc tất toán theo những cách không thông qua hệ thống ngân hàng thông thường.
Trước đây, các trung tâm du lịch và giải trí như Macau (Trung Quốc) từng là địa điểm được giới chức đặc biệt chú ý do xuất hiện các giao dịch có dấu hiệu chuyển tiền trá hình. Những năm gần đây, hoạt động giám sát đối với lĩnh vực này đã được siết chặt đáng kể.
Tiền điện tử và thách thức mới đối với quản lý vốn
Sự phát triển của tiền điện tử cũng tạo thêm thách thức cho công tác kiểm soát dòng vốn. Mặc dù Trung Quốc đã cấm các sàn giao dịch tiền điện tử trong nước từ năm 2017 và tiếp tục siết chặt quản lý trong các năm sau đó, một số nhà đầu tư vẫn tìm cách tiếp cận các nền tảng ở nước ngoài thông qua các mạng lưới trung gian.
Các chuyên gia cho rằng tính chất xuyên biên giới và phi tập trung của tài sản số khiến việc giám sát trở nên phức tạp hơn so với các hình thức chuyển tiền truyền thống.
Đối với Bắc Kinh, kiểm soát vốn vẫn là một công cụ quan trọng nhằm duy trì ổn định tài chính và hạn chế biến động trên thị trường ngoại hối. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư quốc tế của người dân và doanh nghiệp tiếp tục gia tăng, giới chức được dự báo sẽ tiếp tục tăng cường giám sát các giao dịch xuyên biên giới, đồng thời đẩy mạnh các biện pháp chống chuyển tiền bất hợp pháp và đảm bảo tuân thủ nghĩa vụ thuế.
Dù Bắc Kinh liên tục siết chặt quản lý, các kênh chuyển vốn xuyên biên giới vẫn không ngừng biến đổi. Cuộc giằng co giữa nhu cầu đưa tài sản ra nước ngoài và mục tiêu kiểm soát dòng vốn của Trung Quốc vì thế nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn.
