“Chúng ta đang sống trong thời đại mà người ta xem âm thanh, nghe văn bản và đọc video”. Đó là cách ông Mika Rahkonen, lãnh đạo chiến lược của đài truyền hình quốc gia Phần Lan YLE, mô tả về tương lai của báo chí tại Đại hội Thế giới của INMA.
Khái niệm ông nhắc đến là “nội dung dạng lỏng” - một cách làm nội dung mà ở đó, tin tức không còn bị đóng khung trong một bài báo, video hay podcast cố định nữa. Thay vào đó, cùng một nội dung có thể “biến hình” linh hoạt thành nhiều phiên bản khác nhau để phù hợp với từng nền tảng, từng thời điểm và từng nhóm khán giả.
Một cuộc điều tra có thể bắt đầu bằng bài viết dài trên website, sau đó tách thành video ngắn cho TikTok, audio cho podcast, infographic cho Instagram, bản tin cho radio hay clip giải thích trên YouTube. Nội dung không còn đứng yên. Nó “chảy” theo nơi độc giả đang hiện diện.
Với nhiều tòa soạn, đây không còn là ý tưởng tương lai mà đang trở thành chiến lược sống còn.
Rahkonen cho rằng báo chí đang bước vào giai đoạn cá nhân hóa sâu hơn bao giờ hết. Nếu trước đây thuật toán chỉ gợi ý chủ đề mà người đọc quan tâm, thì giờ đây nội dung cần được cá nhân hóa theo cả ngữ cảnh và cách người dùng tiêu thụ thông tin.
Nói đơn giản hơn, thay vì bắt độc giả phải tìm đến tòa soạn, thì tòa soạn phải học cách xuất hiện đúng nơi, đúng lúc và đúng định dạng mà độc giả muốn.
Điều này kéo theo một thay đổi rất lớn trong tư duy làm báo. Theo bà Riina Malhotra, Trưởng tòa soạn, câu hỏi đầu tiên của nhà báo không còn nên là “mình làm video hay viết bài?”, mà phải là “khán giả thực sự cần biết điều gì?”.
“Hình thức phải phục vụ nhu cầu của người dùng. Chúng ta đã làm ngược lại suốt nhiều năm”, bà nói. Trong mô hình này, AI đóng vai trò rất lớn. Các công việc lặp lại như cắt đoạn, tóm tắt nội dung, tối ưu tiêu đề hay chuyển đổi định dạng có thể được tự động hóa gần như hoàn toàn.
Malhotra cho rằng đây là điều cần thiết, bởi những phóng viên giỏi nhất không nên dành hàng giờ để copy-paste cùng một nội dung lên nhiều hệ thống khác nhau. Thay vào đó, họ nên tập trung vào thứ báo chí cần nhất, đó là đi hiện trường, đặt câu hỏi khó, kiểm chứng thông tin và tạo ra góc nhìn có chiều sâu.
“AI có thể biên tập, tối ưu hoặc tóm tắt. Nhưng AI không thể quyết định điều gì thực sự quan trọng”, bà nói.
Khi chi phí sản xuất nội dung nhờ AI giảm xuống gần bằng 0, những tin tức phục vụ một cộng đồng nhỏ vẫn có thể đáng làm, miễn là chúng đủ giá trị với nhóm độc giả đó.
Điều này mở ra cơ hội cho các tòa soạn ngách, các sản phẩm chuyên sâu và những nội dung từng bị xem là “quá nhỏ để đầu tư”.
Dù vậy, các lãnh đạo YLE nhấn mạnh rằng công nghệ không thay đổi những giá trị cốt lõi của báo chí.
Trong một thế giới nơi nội dung xuất hiện khắp nơi và AI có thể tạo ra mọi thứ chỉ trong vài giây, thứ giúp báo chí chuyên nghiệp còn giữ được vị trí chính là độ tin cậy, tính xác thực và chất lượng của nội dung gốc.
Cuối cùng, “nội dung dạng lỏng” không chỉ là thay đổi định dạng, mà là thay đổi cách tòa soạn nghĩ về độc giả, về quy trình sản xuất và cả vai trò của nhà báo trong thời đại AI.
