Sự cố toàn quốc và những cảnh báo lặp lại
Chiều 13/11, một trục trặc trong mạng lưới viễn thông phục vụ kiểm soát không lưu khiến FAA phải ban hành lệnh dừng hoạt động bay trên toàn nước Mỹ. Quyết định hiếm gặp này nhằm bảo đảm an toàn khi hệ thống liên lạc và dữ liệu radar thiếu ổn định. Dù lệnh dừng được dỡ bỏ sau vài giờ, các hãng vẫn phải điều chỉnh lịch bay, máy bay và phi hành đoàn.
FAA cho biết, trong thời điểm xảy ra sự cố, mạng viễn thông của cơ quan này ghi nhận lượng kết nối cao bất thường, lên tới khoảng 1.000 yêu cầu kết nối trong mỗi 4-5 giây. Sự cố được cho là liên quan đến quá trình thay thế thiết bị định tuyến trong chương trình nâng cấp mạng lưới viễn thông do L3Harris, nhà thầu phụ trách vận hành và hiện đại hóa hạ tầng liên lạc của FAA, thực hiện. Cơ quan này đã cô lập các điểm phát sinh bất thường, đồng thời vô hiệu hóa chức năng phát trên khoảng 60 bộ định tuyến tương tự để ngăn nguy cơ sự cố lan rộng.
FAA thống kê khoảng 12.462 chuyến bay bị hủy trong ngày 13/11, trong đó 9.082 chuyến thuộc các hãng hàng không lớn; cơ quan này lưu ý không phải tất cả trường hợp hủy chuyến đều trực tiếp do lệnh dừng toàn quốc. Tất cả máy bay đã hạ cánh an toàn, nhưng hàng nghìn chuyến bay bị xáo trộn vẫn tạo hiệu ứng dây chuyền trên toàn mạng lưới.
Đây không phải lần đầu hệ thống kiểm soát không lưu tại Mỹ gặp trục trặc. Tháng 9, một tuyến cáp quang phục vụ cơ sở kiểm soát không lưu bờ Đông bị đứt trong quá trình thi công dự án đường sắt ở New Jersey, khiến hơn 430 chuyến bay bị hủy do thiếu phương án dự phòng. Trong tháng 10, nhà thầu tiếp tục vô tình cắt cáp tại sân bay Raleigh-Durham và George Bush Intercontinental ở Houston.
Điểm đáng lo không chỉ là đường truyền hư hại, mà là khả năng duy trì hoạt động khi một mắt xích gặp trục trặc. Chuyển từ cáp đồng sang cáp quang chưa đủ bảo đảm hệ thống không gián đoạn; các giải pháp dự phòng sâu hơn, như dịch vụ đám mây, vẫn chưa được tích hợp đầy đủ. Giám đốc FAA Bryan Bedford thừa nhận hệ thống chưa có “phương án dự phòng cho phương án dự phòng”.
Hạ tầng cũ kỹ và áp lực lên con người
Theo nhận định của hãng tin CNN, hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ vẫn vận hành nhiều thành phần công nghệ lạc hậu. Một số hoạt động liên lạc và xử lý dữ liệu còn dựa vào dây đồng analog, đĩa mềm và thiết bị cũ đến mức FAA khó tìm linh kiện thay thế. Việc thay thế không thể diễn ra đồng loạt bởi mạng lưới phải duy trì hoạt động liên tục.
Năm 2024, Văn phòng Trách nhiệm giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) đánh giá 51 trong 138 hệ thống không bền vững và 54 hệ thống khác có nguy cơ tương tự. Báo cáo tháng 9/2026 của GAO cho biết FAA chưa có dự toán chi phí vòng đời đầy đủ và lịch trình tổng thể tích hợp cho chương trình hiện đại hóa. Thay vào đó là 11.389 lịch trình dự án riêng lẻ chưa được kết nối. Nhiều dự án có thể thi công tại cùng một cơ sở mà chưa tối ưu trình tự, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng hoạt động kiểm soát không lưu và lặp lại tình trạng đội vốn, chậm tiến độ.
Nhân lực cũng là sức ép đáng kể. Báo cáo GAO tháng 12/2025 cho biết FAA có 13.164 kiểm soát viên vào cuối năm tài khóa 2025, ít hơn khoảng 6% so với năm 2015. Trong khi đó, số chuyến bay tăng khoảng 10%, từ 28,1 triệu năm 2015 lên 30,8 triệu năm 2024. FAA đã tăng tuyển dụng từ năm 2021, nhưng đào tạo và cấp chứng nhận đòi hỏi thời gian.
Thiếu nhân lực không đồng nghĩa trực tiếp với mất an toàn bay. Nhưng khi lưu lượng tăng và hệ thống kỹ thuật cũ chịu áp lực cao, nguồn nhân lực mỏng sẽ thu hẹp dư địa ứng phó. Kiểm soát viên phải tập trung liên tục, phối hợp chính xác và xử lý nhanh thay đổi về thời tiết, mật độ bay hay trục trặc kỹ thuật. Nhân lực vì thế là một phần thiết yếu của năng lực vận hành tổng thể.
Hiện đại hóa: Không chỉ cần thêm tiền
Năm 2025, chính quyền Mỹ khởi động chương trình hiện đại hóa và Quốc hội phân bổ 12,5 tỷ USD. Theo Bộ Giao thông vận tải, FAA đã chuyển khoảng 69% đường dây liên lạc từ cáp đồng sang cáp quang, triển khai công nghệ giám sát mặt đất tại 143 tháp kiểm soát, chuyển đổi 469 điểm vô tuyến và lắp đặt hệ thống chuyển mạch thoại, radar, thiết bị mô phỏng mới.
Chương trình đã có tiến triển nhưng khối lượng công việc còn lớn. Trong 13 chương trình thuộc giai đoạn đầu, FAA mới bắt đầu triển khai hiện đại hóa 9 chương trình. GAO cảnh báo thiếu dự toán đáng tin cậy và lịch trình tích hợp có thể dẫn đến đội vốn, chậm tiến độ và không đạt mục tiêu.
Theo CNN, thách thức lớn nằm ở nghị trường, nơi các tranh luận không chỉ xoay quanh việc cần thêm bao nhiêu tiền. Bộ trưởng Giao thông vận tải Sean Duffy kêu gọi Quốc hội cấp thêm tối đa 50 tỷ USD để hiện đại hóa hệ thống hàng không, nhưng một số nghị sĩ yêu cầu chính quyền trước hết phải giải trình việc sử dụng khoản 12,5 tỷ USD đã được phân bổ trước đó.
Trong những phát biểu đầu tiên trước báo giới về sự cố hôm 13/11, Tổng thống Donald Trump hôm thứ Hai cũng yêu cầu Quốc hội cấp thêm ngân sách, đồng thời cho rằng nguyên nhân nằm ở những thiết bị “rất, rất cũ” đã hỏng. Tuy nhiên, khả năng thông qua khoản ngân sách mới đang vấp phải trở ngại chính trị.
Theo CNN, nhiều nghị sĩ Cộng hòa hoài nghi Quốc hội có thể phê duyệt khoản tiền lớn trong những tuần cuối cùng trước khi phe Dân chủ tiếp quản thế đa số vào tháng 1/2027. Sự chuyển giao quyền lực sau bầu cử giữa kỳ khiến việc tìm kiếm đồng thuận lưỡng đảng càng khó khăn.
Sau sự cố, L3Harris - nhà cung cấp mạng viễn thông cho FAA - cho biết đang tích cực hỗ trợ điều tra nguyên nhân. Việc xác định trách nhiệm cần chờ kết luận, nhưng sự cố đặt ra yêu cầu giám sát chặt quy trình thay thế thiết bị, thử nghiệm và khôi phục khi xảy ra lỗi. Với hệ thống có ảnh hưởng toàn quốc, thao tác kỹ thuật tại một cơ sở từ xa cũng phải được đánh giá về nguy cơ lan truyền.
Mùa đi lại dịp Lễ Tạ ơn và Giáng sinh khiến yêu cầu ổn định càng cấp thiết. FAA khẳng định hệ thống đã hoạt động trở lại bình thường, nhưng niềm tin không thể chỉ dựa vào cam kết sau mỗi lần gián đoạn. Hệ thống hiện đại cần thiết bị mới, dự phòng thực chất, bảo trì an toàn, đủ nhân lực và quản lý dự án minh bạch.
Với 890,1 triệu lượt hành khách trong năm 2025, Mỹ tiếp tục là thị trường hàng không lớn nhất thế giới, vượt khá xa Trung Quốc (776,1 triệu lượt). FAA mỗi ngày điều hành hơn 44.000 chuyến bay, phục vụ trên 3 triệu hành khách và quản lý vùng trời rộng hơn 29 triệu dặm vuông.
Mỹ vẫn vận hành mạng lưới hàng không có quy mô và độ phức tạp hàng đầu thế giới, và ở góc độ nào đó, mạng lưới hàng không nước này là chuẩn mực để nhiều quốc gia hướng tới. Thế nhưng, sự cố hôm 13/11 cho thấy ngay cả hệ thống có quy mô và trình độ phát triển hàng đầu này cũng đang phải đối mặt với những thách thức căn bản về hạ tầng, nhân lực và tốc độ hiện đại hóa.
Trong khi những bất cập về hạ tầng, nhân lực và quản trị chưa được giải quyết, người Mỹ vẫn chuẩn bị bước vào mùa cao điểm đi lại dịp Lễ Tạ ơn và Giáng sinh. Nếu một sự cố tương tự tái diễn, vấn đề an toàn hàng không sẽ không còn chỉ là câu chuyện kỹ thuật của FAA, mà có thể trở thành phép thử chính trị đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump.