Ý nghĩa chiến lược của lá phiếu giữa nhiệm kỳ
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 diễn ra vào thời điểm chính quyền Tổng thống Donald Trump đã đi gần nửa chặng đường của nhiệm kỳ thứ hai. Kết quả bước đầu cho thấy Đảng Dân chủ có lợi thế áp đảo tại Hạ viện, đồng thời cũng đang có nhiều cơ hội chiến thắng ở cả Thượng viện.
Cử tri Mỹ bầu lại toàn bộ 435 ghế Hạ viện và bỏ phiếu trong 35 cuộc đua vào Thượng viện. Thông qua việc lựa chọn người đại diện tại Quốc hội, cử tri tham gia định hình tương quan giữa cơ quan lập pháp và Nhà Trắng trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ.
Hạ viện và Thượng viện tạo ra ảnh hưởng theo những cách khác nhau. Tại Hạ viện, việc bầu lại toàn bộ số ghế tạo điều kiện để những chuyển dịch trong tâm lý cử tri nhanh chóng tác động đến thành phần của viện. Đảng nắm đa số có vai trò chủ đạo trong việc lựa chọn các dự luật đưa ra biểu quyết, tổ chức hoạt động của các ủy ban và định hình lập trường của Hạ viện trong thương lượng ngân sách.
Tại Thượng viện, nhiệm kỳ sáu năm và cơ chế bầu luân phiên tạo tính liên tục cao hơn. Bên cạnh vai trò lập pháp, Thượng viện có thẩm quyền xem xét các đề cử của Tổng thống, trong đó có quan chức cấp cao, đại sứ và thẩm phán liên bang. Vì vậy, thay đổi ở Hạ viện tác động trực tiếp đến chương trình nghị sự và hoạt động giám sát, còn thay đổi ở Thượng viện có thể ảnh hưởng đến thành phần bộ máy hành pháp và tư pháp trong thời gian dài hơn.
Cuộc bầu cử cũng đặt cả hai đảng trước yêu cầu chuyển những mối quan tâm của cử tri thành ưu tiên chính sách cụ thể. Theo truyền thông Mỹ, Đảng Dân chủ tập trung vào chi phí sinh hoạt và tác động của thuế quan, trong khi Đảng Cộng hòa nhấn mạnh kiểm soát biên giới và việc thực hiện các cam kết tranh cử.
Khảo sát cử tri của AP ghi nhận khoảng ba phần tư người được hỏi bất bình hoặc không hài lòng với chiều hướng của đất nước. Chi phí sinh hoạt và lo ngại về tham nhũng trong bộ máy công quyền nằm trong nhóm vấn đề có ảnh hưởng lớn đến lựa chọn của cử tri. Những dữ liệu này đặt ra một câu hỏi cụ thể cho Quốc hội khóa mới về cách chuyển các cam kết trong tranh cử thành quyết định về thuế, chi phí y tế và chi tiêu liên bang.
Đối với Tổng thống Donald Trump, nửa cuối nhiệm kỳ là giai đoạn củng cố những chính sách đã triển khai và lựa chọn các ưu tiên còn cần Quốc hội thông qua. Đối với hai đảng, đây cũng là giai đoạn xây dựng hồ sơ chính sách trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.
Hai năm cuối nhiệm kỳ và triển vọng chính sách đối nội, đối ngoại
Về đối nội, tác động sớm nhất có thể xuất hiện trong các cuộc thương lượng về thuế, chi tiêu liên bang và chăm sóc sức khỏe. Nếu Đảng Dân chủ giành Hạ viện, lãnh đạo viện này có thể lựa chọn những dự luật đưa ra biểu quyết và đề xuất các điều kiện đối với khoản chi liên bang.
Nhà Trắng khi đó sẽ phải thương lượng với cả hai viện để bảo đảm kinh phí và thúc đẩy các ưu tiên lập pháp. Những gói chính sách lớn có thể phải thu hẹp hoặc tách thành các dự luật riêng để tập hợp đủ phiếu. Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết, còn việc vượt qua phủ quyết đòi hỏi đa số hai phần ba tại mỗi viện. Quy định đó tạo động lực tìm thỏa thuận ở những vấn đề có thời hạn xử lý rõ ràng, đặc biệt là cấp kinh phí duy trì hoạt động của Chính phủ Mỹ.
Sức ép từ chi phí sinh hoạt có thể tạo điểm gặp giữa hai đảng về mục tiêu, dù cách thực hiện còn khác biệt. Trong tranh luận về y tế, chẳng hạn, các nghị sĩ phải cân nhắc cả mức chi liên bang lẫn phần chi phí hộ gia đình phải tự trả. Với nhập cư, Nhà Trắng có thể tiếp tục điều chỉnh ưu tiên thực thi trong khuôn khổ luật hiện hành.
Quốc hội Mỹ có thể tác động đến quy mô triển khai thông qua ngân sách, yêu cầu báo cáo và giám sát việc sử dụng nguồn lực. Vì thế, ảnh hưởng của bầu cử có thể thể hiện qua tốc độ và phạm vi thực thi ngay cả khi định hướng chính sách của chính quyền được duy trì.
Quyền giám sát và quyền phê chuẩn nhân sự cũng tạo ra hai dạng sức ép khác nhau. Nếu cục diện đa số thay đổi, Hạ viện có thể tăng số phiên điều trần, yêu cầu cung cấp hồ sơ và xem xét cách các cơ quan liên bang thực thi chính sách. Nếu Đảng Dân chủ giành Thượng viện, việc xem xét các đề cử quan chức cấp cao, đại sứ và thẩm phán liên bang có thể kéo dài hoặc đòi hỏi thêm đồng thuận. Trong trường hợp Đảng Cộng hòa giữ Thượng viện, Tổng thống vẫn có cơ sở thuận lợi hơn để thúc đẩy các đề cử, kể cả khi gặp trở ngại về ngân sách và lập pháp tại Hạ viện.
Về đối ngoại, Tổng thống tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong ngoại giao, đàm phán và chỉ đạo bộ máy hành pháp. Ảnh hưởng của Quốc hội sẽ rõ nhất ở những hồ sơ cần kinh phí mới, sửa đổi luật hoặc phê chuẩn nhân sự. Chẳng hạn, nếu Nhà Trắng đề nghị thêm nguồn lực hỗ trợ Ukraine, Quốc hội Mỹ có thể tranh luận về quy mô, thời hạn, điều kiện giải ngân và việc chia sẻ trách nhiệm với các đồng minh châu Âu. Ở Trung Đông, tranh luận có thể tập trung vào mục tiêu, chi phí và căn cứ pháp lý của các hoạt động quân sự liên quan đến Iran. Mức độ đồng thuận có thể khác nhau giữa từng hồ sơ và ngay trong nội bộ mỗi đảng.
Trong thương mại, Nhà Trắng có thể tiếp tục sử dụng các công cụ thuế quan trong phạm vi thẩm quyền được luật trao. Quốc hội Mỹ có thể điều trần về ảnh hưởng của thuế quan đối với giá cả, việc làm và chuỗi cung ứng, hoặc đề xuất sửa căn cứ pháp lý của một số biện pháp. Việc sửa luật vẫn cần sự đồng thuận của hai viện và phải tính đến quyền phủ quyết của Tổng thống. Do đó, tác động đối với doanh nghiệp và đối tác thương mại sẽ phụ thuộc vào việc tranh luận tại Quốc hội dẫn tới một thay đổi trong luật, một điều chỉnh của chính quyền hay tiếp tục ở giai đoạn giám sát.
Nhìn tới năm 2028, các cuộc thương lượng ngân sách đầu tiên sẽ cho thấy Nhà Trắng và Điện Capitol có thể hợp tác đến đâu sau bầu cử. Tiến độ phê chuẩn nhân sự sẽ phản ánh tương quan tại Thượng viện, còn các quyết định cấp kinh phí sẽ cho thấy khả năng thực hiện những cam kết đối ngoại của Washington.
Đối với Tổng thống Donald Trump, dư địa tạo dấu ấn trong hai năm cuối nhiệm kỳ sẽ phụ thuộc vào khả năng lựa chọn ưu tiên phù hợp với thẩm quyền hiện hành và tập hợp đủ sự ủng hộ tại Quốc hội cho những quyết sách cần luật hoặc nguồn lực mới.
