Từ xử lý khủng hoảng đến quản trị những chuyển đổi toàn cầu
Kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ) khóa 81 mở ra một chương trình nghị sự rộng, phản ánh tính chất ngày càng đan xen của các vấn đề quốc tế. Trong điều kiện các bất đồng giữa các quốc gia còn tồn tại, Đại hội đồng LHQ có ý nghĩa như một diễn đàn để các bên trực tiếp trình bày quan điểm, trao đổi về những vấn đề cùng quan tâm và duy trì đối thoại ở cấp độ toàn cầu.
Giá trị của Đại hội đồng trong lĩnh vực này không chỉ được nhìn nhận qua khả năng đưa ra một giải pháp tức thời cho từng cuộc khủng hoảng. Với sự tham gia của 193 quốc gia thành viên, Đại hội đồng tạo ra không gian có tính đại diện rộng để các nước thảo luận về những nguyên tắc và định hướng chung. Đây cũng là nơi những vấn đề an ninh có thể được đặt trong mối liên hệ với các vấn đề nhân đạo, phát triển, an ninh lương thực, năng lượng và đời sống dân cư. Chính cách tiếp cận tổng thể đó giúp mở rộng không gian cho ngoại giao và hợp tác, nhất là đối với những vấn đề có tác động vượt ra ngoài phạm vi của một quốc gia hoặc khu vực.
Phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu là nhóm nội dung quan trọng tiếp theo. Chương trình Tuần lễ cấp cao năm nay có “SDG Moment”, cuộc họp cấp cao về hành động khí hậu và chuyển đổi công bằng, cuộc họp về nước biển dâng và nhiều hoạt động liên quan đến phát triển bền vững. LHQ xác định việc thúc đẩy các Mục tiêu Phát triển bền vững đến năm 2030 là một trong những trọng tâm của khóa họp, trong bối cảnh tiến độ thực hiện các mục tiêu này đang đứng trước nhiều trở ngại.
Cùng với khí hậu, quyền phát triển, y tế toàn cầu và các vấn đề xã hội tiếp tục được chú trọng. Kỷ niệm 40 năm Tuyên bố về Quyền Phát triển là dịp để cộng đồng quốc tế xem xét lại những yêu cầu về cơ hội phát triển bình đẳng, sự tham gia của người dân và phân bổ nguồn lực.
Những nội dung này có điểm chung là không thể được xử lý đầy đủ bằng các biện pháp đơn lẻ của từng quốc gia. Biến đổi khí hậu, đại dịch, an ninh lương thực hay nước biển dâng đều có tính xuyên biên giới. Vì vậy, việc đưa các vấn đề này vào chương trình nghị sự của Đại hội đồng góp phần duy trì cách tiếp cận đa phương, trong đó trách nhiệm quốc gia được đặt trong khuôn khổ hợp tác quốc tế rộng hơn.
Một điểm nổi bật khác của khóa họp 81 là trí tuệ nhân tạo và quản trị công nghệ. Sự phát triển nhanh chóng của AI đang mở ra nhiều cơ hội về năng suất, giáo dục, y tế, nghiên cứu khoa học và quản trị, đồng thời đặt ra những vấn đề mới về an toàn, bảo mật, dữ liệu, việc làm, thông tin và khả năng tiếp cận công nghệ. Tổng Thư ký António Guterres đã nhấn mạnh nhu cầu xây dựng những cơ chế bảo vệ chung và tăng cường đối thoại giữa các quốc gia có năng lực AI lớn.
Củng cố lòng tin, thúc đẩy hợp tác và phát huy vai trò của LHQ
Tại Phiên thảo luận chung cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc Khoá 81 ngày 22/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu quan trọng về các vấn đề trọng tâm mà khóa họp năm nay của Liên hợp quốc hướng đến.
Đánh giá về tình hình thế giới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định thế giới đang trải qua những chuyển dịch sâu sắc của trật tự quốc tế với đầy rủi ro và bất định; kinh tế thế giới ngày càng có xu hướng phân mảnh với sự gia tăng các rào cản thương mại, đầu tư và công nghệ.
Gián đoạn chuỗi cung ứng và bất ổn kinh tế đang thu hẹp cơ hội phát triển của nhiều quốc gia. Biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh và những rủi ro mới từ công nghệ tiếp tục đe dọa trực tiếp cuộc sống, sinh kế của người dân và sự phát triển, ổn định của nhiều quốc gia.
Nhằm định hướng và quản trị sự thay đổi để cạnh tranh không trở thành đối đầu, khác biệt, không dẫn tới xung đột và tiến bộ khoa học – công nghệ không tạo ra những chia rẽ mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề xuất 4 định hướng lớn.
Thứ nhất, khôi phục lòng tin giữa các quốc gia trên cơ sở tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế. Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế là nền tảng của trật tự thế giới, phải được tôn trọng đầy đủ, nhất quán và không chọn lọc.
Mọi quốc gia phải tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và quyền lựa chọn con đường phát triển của nhau; không can thiệp vào công việc nội bộ, không đe dọa sử dụng vũ lực trái với Hiến chương Liên hợp quốc. Khôi phục lòng tin không đòi hỏi các quốc gia xóa bỏ khác biệt, mà cùng nhau quản trị khác biệt một cách có trách nhiệm. Khủng hoảng phải được ngăn ngừa.
Cạnh tranh phải được kiểm soát. Đối thoại phải được duy trì. Cam kết phải được tôn trọng và thực hiện đầy đủ. Các nước lớn cần đi đầu trong tôn trọng luật pháp quốc tế, kiềm chế và giải quyết có trách nhiệm những vấn đề chung. Liên hợp quốc phải giữ vai trò trung tâm trong những nỗ lực đó.
Thứ hai, thúc đẩy phát triển công bằng, nhân văn, bao trùm và bền vững. Cam kết quốc tế cần được chuyển hóa thành hành động và mang lại cuộc sống hòa bình, an toàn, văn minh và hạnh phúc cho người dân. Chính vì vậy, Văn kiện Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai và Chương trình nghị sự 2030 - lời hứa của chúng ta với các thế hệ hôm nay và mai sau - cần được triển khai nghiêm túc và đầy đủ.
Các cam kết về tài chính cho phát triển, trong đó có Cam kết Sevilla cũng cần phải được thực hiện bằng các giải pháp cụ thể: Mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí phù hợp, hỗ trợ các nước chịu gánh nặng nợ và tăng tiếng nói của các nước đang phát triển trong các thể chế tài chính, tiền tệ quốc tế. Hệ thống thương mại đa phương cần được củng cố theo hướng cởi mở, công bằng và minh bạch, bảo đảm cơ hội phát triển cho mọi quốc gia.
Ứng phó với biến đổi khí hậu cần được đặt ở vị trí phù hợp trong hợp tác phát triển, nhất là tài chính cho thích ứng, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi năng lượng công bằng. Phát triển phải lấy con người làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Tăng trưởng phải gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và sinh kế của người dân, nhất là tại các quốc gia, cộng đồng dễ bị tổn thương. Tiến bộ toàn cầu phải bảo đảm nhân văn trong ứng xử giữa các quốc gia, bảo đảm lợi ích chính đáng và tôn trọng sự khác biệt về lịch sử, văn hóa và điều kiện phát triển của các quốc gia.
Thứ ba, chủ động định hình quản trị công nghệ để tiến bộ phục vụ con người và phát triển chung. Khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cơ hội chưa từng có, nhưng cũng đặt ra những thách thức mới. Tương lai công nghệ không mặc nhiên bảo đảm công bằng. Tiến bộ công nghệ phải góp phần thu hẹp khoảng cách, mở rộng cơ hội phát triển, không tạo ra những hình thức phụ thuộc hay những nguồn xung đột mới.
Chúng ta cần xây dựng các nguyên tắc và khuôn khổ quản trị bao trùm, an toàn, minh bạch và có trách nhiệm, bảo đảm công nghệ phục vụ con người, tôn trọng chủ quyền quốc gia, chủ quyền số và quyền tự chủ phát triển. Các nước đang phát triển phải được tham gia thực chất vào quá trình xây dựng luật lệ và được tiếp cận công bằng với những thành quả của tiến bộ khoa học, công nghệ.
Thứ tư, củng cố chủ nghĩa đa phương và vai trò trung tâm, không thể thay thế của Liên hợp quốc. Sức mạnh của Liên hợp quốc không phải ở chỗ có thể làm thay trách nhiệm của các quốc gia, mà ở uy tín và khả năng xây dựng đồng thuận, xây dựng chuẩn mực và phát triển luật lệ, huy động nỗ lực toàn cầu để cùng ứng phó với những thách thức chung.
Để Liên hợp quốc thích ứng với những chuyển đổi của thời đại, Việt Nam ủng hộ các nỗ lực cải tổ Liên hợp quốc, đặc biệt là Đại hội đồng, Hội đồng Bảo an, Ban thư ký, theo hướng tăng cường hiệu quả, ưu tiên cải tổ cấu trúc, tinh giản bộ máy, đồng thời phát huy những ưu thế của tổ chức trong triển khai các chương trình nghị sự toàn cầu, bảo đảm lợi ích của các nước đang phát triển.
