Chiều 23/4, với 489/491 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 97,8% tổng số đại biểu Quốc hội), Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.
Trước khi tiến hành biểu quyết thông qua, các đại biểu nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Báo cáo tóm tắt tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật. Báo cáo nhấn mạnh, trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật được chỉnh lý chặt chẽ, sát thực tiễn hơn; từng bước hình thành cơ sở dữ liệu công chứng tập trung nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý, phòng ngừa rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ công chứng.
Về nội dung giao dịch phải công chứng, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng không quy định danh mục cụ thể các giao dịch phải công chứng mà xác lập tiêu chí chung để xác định các giao dịch thuộc diện bắt buộc công chứng. Cách tiếp cận này vừa góp phần thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng (giảm 6 loại giao dịch phải công chứng đang được quy định trong các nghị định của Chính phủ); vừa khắc phục nguy cơ chồng chéo, xung đột với các luật chuyên ngành. Qua đó, tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân và nâng cao tính minh bạch, ổn định của hệ thống pháp luật.
Dự thảo Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan rà soát, cập nhật và đăng tải danh mục các giao dịch phải công chứng trên Cổng thông tin điện tử. Danh mục này có giá trị tham chiếu, hỗ trợ tra cứu, áp dụng thống nhất trong phạm vi toàn quốc; đồng thời bảo đảm nguyên tắc các giao dịch cụ thể thuộc diện bắt buộc công chứng phải do luật chuyên ngành quy định, phù hợp với tiêu chí của Luật Công chứng.
Về tổ chức hành nghề công chứng, dự thảo Luật kế thừa quy định về việc UBND cấp tỉnh ban hành Đề án quản lý, phát triển tổ chức hành nghề công chứng, đồng thời làm rõ yêu cầu xây dựng Đề án phải phù hợp với quy định pháp luật và điều kiện thực tiễn của địa phương.
Việc duy trì cơ chế này nhằm bảo đảm phát triển mạng lưới tổ chức hành nghề công chứng theo hướng xã hội hóa có kiểm soát, gắn với nhu cầu của người dân và điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa bàn; bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ công chứng, nhất là tại vùng sâu, vùng xa; đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, hạn chế tình trạng phát triển tự phát, cạnh tranh không lành mạnh hoặc tập trung quá mức tại các khu vực có lợi thế. Quy định này bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển dịch vụ và yêu cầu quản lý, duy trì tính ổn định, bền vững của hệ thống tổ chức hành nghề công chứng.
Đối với thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản, dự thảo Luật tiếp tục quy định thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở. Quy định này phù hợp với đặc thù mô hình công chứng hiện hành, theo đó công chứng viên chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, bao gồm cả việc kiểm tra, xác minh tình trạng pháp lý và thực tế của bất động sản khi cần thiết. Trong điều kiện cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan đang trong quá trình hoàn thiện, chưa được kết nối, chia sẻ đồng bộ trên toàn quốc, việc duy trì thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản theo địa giới hành chính giúp hạn chế rủi ro phát sinh từ việc công chứng trùng lặp đối với cùng một tài sản, bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã điều chỉnh theo hướng mở rộng thẩm quyền công chứng không theo địa hạt đối với các giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản (như hợp đồng ủy quyền, hợp đồng đặt cọc, chuyển nhượng hợp đồng...), qua đó tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, Luật giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện việc công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính trên phạm vi toàn quốc, gắn với điều kiện vận hành đầy đủ, đồng bộ của cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan, bảo đảm tính khả thi, chặt chẽ và an toàn pháp lý.
Về cơ sở dữ liệu công chứng, dự thảo Luật xác định việc xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu công chứng là yêu cầu cấp thiết nhằm phục vụ quản lý nhà nước và thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực công chứng. Trên cơ sở chủ trương của Đảng, quy định của pháp luật và chương trình, kế hoạch hiện hành về phát triển dữ liệu và chuyển đổi số, đề nghị Quốc hội giao Chính phủ tổ chức xây dựng và hoàn thành cơ sở dữ liệu công chứng. Việc không quy định cứng trong Luật về thời hạn cụ thể hoàn thành việc xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện, phù hợp với điều kiện nguồn lực và tiến độ triển khai thực tế. Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Tư pháp và các Bộ, ngành liên quan khẩn trương triển khai, bảo đảm cơ sở dữ liệu công chứng được xây dựng đồng bộ, kết nối, chia sẻ hiệu quả với các cơ sở dữ liệu khác, đáp ứng yêu cầu quản lý, phòng ngừa rủi ro và nâng cao chất lượng dịch vụ công chứng.
Việc thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; thúc đẩy tạo lập dữ liệu phục vụ chuyển đổi số toàn diện; hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương; đồng thời cải cách tối đa thủ tục hành chính, giảm chi phí, tạo thuận lợi cao nhất cho người dân, doanh nghiệp.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.
