Theo hồ sơ Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) vừa được Bộ Tài chính gửi thẩm định, Dự thảo Luật có quy mô tinh gọn gồm 8 Chương và 72 Điều.
Ưu tiên hàng hóa xuất xứ trong nước
Theo Bộ Tài chính, cơ chế ưu đãi hiện hành trong Luật Đấu thầu chủ yếu áp dụng ở bước đánh giá hồ sơ dự thầu, chưa tạo cơ sở pháp lý đủ mạnh để ưu tiên hoặc dành riêng mua sắm hàng hóa, dịch vụ thuộc đối tượng được Nhà nước khuyến khích. Điều này đặc biệt đúng với các mặt hàng do doanh nghiệp trong nước sản xuất, sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược, sản phẩm xanh và sản phẩm đổi mới sáng tạo.
Luật Đấu thầu hiện hành quy định chỉ dành gói thầu xây lắp có giá gói thầu không quá 5 tỷ đồng cho doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp nhỏ tham dự. Thực tiễn cho thấy, để thực hiện chủ trương phát triển kinh tế tư nhân, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 198/2025/QH15 nâng hạn mức lên 20 tỷ đồng đối với các gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa và gói thầu hỗn hợp sử dụng ngân sách nhà nước dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Điều này chứng minh việc ấn định trực tiếp đối tượng hưởng ưu đãi và hạn mức giá trị gói thầu ngay trong Luật sẽ chưa bảo đảm tính linh hoạt khi yêu cầu phát triển kinh tế đòi hỏi sự thay đổi.
Do đó, Dự thảo Luật chỉ quy định mang tính nguyên tắc về đối tượng và nội dung ưu đãi; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết cách thức áp dụng nội dung ưu đãi cho từng đối tượng.
Chính sách ưu đãi được thiết kế theo hướng tạo cơ chế ưu tiên cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, các sản phẩm công nghệ cao, công nghệ chiến lược có xuất xứ Việt Nam... trên cơ sở phù hợp với chủ trương, nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Đáng chú ý, Dự thảo quy định trường hợp có sự khác biệt về việc áp dụng ưu đãi giữa Luật này với các luật, nghị quyết khác của Quốc hội hoặc pháp luật chuyên ngành, thì sẽ áp dụng chính sách ưu đãi thuận lợi hơn. Quy định này nhằm bảo đảm tính thống nhất trong áp dụng pháp luật và phát huy tối đa hiệu quả của các chính sách ưu đãi.
Dự thảo Nghị định dự kiến quy định chi tiết cách thức áp dụng ưu đãi cho từng đối tượng. Trong đó, quy định cơ chế ưu tiên mua sắm sản phẩm xuất xứ trong nước thuộc Danh mục công nghệ cao, công nghệ chiến lược; bắt buộc sử dụng hàng hóa sản xuất trong nước đối với các dự án đầu tư kinh doanh, thay vì chỉ áp dụng ưu đãi cộng điểm hoặc cộng tiền như hiện hành.
Theo Bộ Tài chính, cách tiếp cận này vừa bảo đảm tính ổn định của Luật, vừa tạo cơ sở pháp lý để Chính phủ chủ động điều chỉnh chính sách ưu đãi phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn. Qua đó, góp phần phát triển thị trường trong nước, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.
Cắt giảm tối đa thủ tục
Dự thảo Luật thể hiện rõ sự đổi mới trong tư duy xây dựng pháp luật: chuyển từ tư duy "quản lý, tiền kiểm" sang "kiến tạo phát triển", triệt để phân cấp, phân quyền theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".
Quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư được đơn giản hóa tối đa thông qua việc loại bỏ hàng loạt khâu trung gian mang tính hình thức, gây kéo dài thời gian. Cụ thể, Dự thảo cắt giảm các bước không cần thiết như sơ tuyển, mời quan tâm hay lập kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu.
Dự thảo Luật cũng loại bỏ các phương thức đấu thầu phức tạp như "hai giai đoạn một túi hồ sơ" hay "hai giai đoạn hai túi hồ sơ", tập trung áp dụng các phương pháp đánh giá hiện đại, tối ưu dựa trên kỹ thuật và giá. Đồng thời, bỏ hình thức đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh để tích hợp vào đấu thầu rộng rãi; bỏ mua sắm trực tiếp để tích hợp vào chỉ định thầu.
Cùng với đó, Dự thảo Luật lược bỏ quy định chủ đầu tư phải xin ý kiến người có thẩm quyền khi xử lý tình huống phức tạp, giao toàn bộ quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm cho chủ đầu tư.
