Ngày 10/9, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn phối hợp cùng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin tổ chức Hội thảo "Thách thức và giải pháp thúc đẩy phát triển chip bán dẫn chuyên dụng tại Việt Nam".
Sự kiện quy tụ nhiều chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý và các ông lớn công nghệ trong và ngoài nước như Qualcomm, Geleximco... nhằm tìm lời giải cho bài toán tự chủ ngành công nghiệp tỷ đô này.
Chiến lược “đi ngách” để tham gia chuỗi giá trị toàn cầu
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, nhấn mạnh: Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu gay gắt, ngành bán dẫn chính là nền tảng bảo đảm năng lực tự chủ công nghệ, an ninh quốc gia và sức cạnh tranh kinh tế.
Việt Nam đã xác định rất rõ hướng đi này thông qua hàng loạt quyết sách quan trọng. Từ Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá chiến lược công nghệ, đến Quyết định số 1018/QĐ-TTg với công thức phát triển C = SET + 1 (trong đó S là Specialized - chip chuyên dụng), và mới đây nhất là Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg, tất cả đều nhất quán coi chip bán dẫn và các sản phẩm chip chuyên dụng là nhóm công nghệ chiến lược ưu tiên.
Khác với chip đa dụng, chip chuyên dụng được thiết kế để giải quyết một bài toán cụ thể như tích hợp trong camera AI, thiết bị IoT, robot, UAV, xe điện hay lưới điện thông minh. Giá trị của chúng nằm ở khả năng tối ưu hóa hiệu năng, tiết kiệm năng lượng và đáp ứng chính xác nhu cầu sản phẩm.
Đây là hướng đi hoàn toàn phù hợp với thực tiễn năng lực của Việt Nam khi chúng ta đã có đội ngũ thiết kế chip, ngành điện tử phát triển mạnh và một thị trường nội địa đủ lớn. Nếu thành công, Việt Nam sẽ từng bước làm chủ các khâu mang lại giá trị cao nhất như thiết kế, xác minh, kiểm thử và tích hợp.
Những “nút thắt” hàng triệu USD và bài toán "con gà - quả trứng"
Dù cơ hội rất lớn, nhưng khoảng cách từ bản thiết kế trên giấy đến sản phẩm thương mại hóa vẫn đầy rẫy chông gai. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, rào cản đầu tiên và lớn nhất là chi phí R&D khổng lồ. Việc tiếp cận các bộ công cụ EDA, thư viện IP bản quyền đòi hỏi mức đầu tư rất cao. Thậm chí, chỉ riêng việc sản xuất thử (tape-out) cũng tiêu tốn hàng triệu USD với nguy cơ thất bại kỹ thuật luôn chực chờ.
Bên cạnh đó, sự thiếu hụt một hệ sinh thái hoàn chỉnh (thiết kế - chế tạo - đóng gói - kiểm thử) khiến các doanh nghiệp Việt có đơn hàng nhỏ rất khó tiếp cận dịch vụ đóng gói, kiểm thử quốc tế với giá hợp lý. Nhân lực chất lượng cao cũng đang trong tình trạng "cung không đủ cầu".
Đáng lo ngại nhất là rào cản thị trường - vòng luẩn quẩn "con gà và quả trứng". Doanh nghiệp không dám đổ tiền đầu tư vì chưa có khách hàng đầu tiên; ngược lại, khách hàng từ chối mua vì con chip chưa từng được kiểm chứng trên thực tế. Nút thắt này đã khiến không ít dự án chip của Việt Nam phải ngậm ngùi "nằm yên" trong phòng thí nghiệm.
Chính sách "mở đường", Nhà nước làm "khách hàng đầu tiên"
Để phá vỡ vòng luẩn quẩn trên, các chuyên gia tại hội thảo thống nhất rằng chính sách phải tạo ra thị trường. Sắp tới, Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến ban hành danh mục khoảng 20 nhóm chip chuyên dụng (tập trung vào AI, viễn thông thế hệ mới, IoT, điện tử công suất...) được Nhà nước ưu tiên đặt hàng.
Một giải pháp đột phá được đề xuất là sử dụng chính các dự án đầu tư công, chương trình chuyển đổi số quốc gia làm "khách hàng đầu tiên" cho chip Việt.
Việc Nhà nước chia sẻ rủi ro tài chính trong giai đoạn đầu, kết hợp với hạ tầng dùng chung (công cụ thiết kế, thư viện IP, phòng thí nghiệm) do Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn cung cấp, sẽ là cú hích quyết định giúp doanh nghiệp vươn ra biển lớn.
Bắt tay "người khổng lồ" để làm chủ công nghệ lõi
Hội thảo cũng chỉ ra rằng không một quốc gia nào có thể một mình "ôm" trọn chuỗi giá trị bán dẫn. Tự chủ ở đây là làm chủ các khâu quyết định như kiến trúc hệ thống, thiết kế và quyền lựa chọn đối tác. Do đó, việc hợp tác với các tập đoàn FDI chất lượng cao là mệnh lệnh tất yếu.
Minh chứng rõ nét cho sự dịch chuyển này là những cam kết mạnh mẽ từ các "ông lớn" ngay tại hội thảo. Bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách Công nghệ và R&D của Qualcomm, cho biết tập đoàn đang mở rộng các Trung tâm R&D tại Việt Nam. Không dừng lại ở việc thuê gia công, Qualcomm đặt mục tiêu cùng Việt Nam đào tạo nhân lực làm chủ trọn vẹn chu trình thiết kế vi mạch (end-to-end), hướng tới tự thiết kế các dòng SoC phức tạp.
- Ảnh: BKHVCN
Ở khối doanh nghiệp nội, Tập đoàn Geleximco đang gấp rút xúc tiến thủ tục đầu tư nhà máy sản xuất chip tại Hưng Yên. Dự án dự kiến khởi công vào tháng 11/2026 và tung sản phẩm thương mại ra thị trường vào đầu năm 2028.
Đặc biệt, Geleximco cam kết sẽ ưu tiên tích hợp vi mạch điều khiển, chip công suất do kỹ sư Việt thiết kế vào các dòng xe điện của hãng. Động thái tiên phong này chính là lời giải thực tiễn nhất cho bài toán "khách hàng đầu tiên".
Con đường định danh Việt Nam trên bản đồ bán dẫn thế giới chắc chắn còn nhiều thách thức. Nhưng với chiến lược "đi ngách" vào chip chuyên dụng, cùng sự đồng hành sát sao từ Chính phủ và những cái bắt tay chiến lược giữa các tập đoàn lớn, ngành công nghiệp tỷ đô này của Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá chưa từng có.
