Tiếp nối Diễn đàn Tài chính Việt Nam thường niên được tổ chức từ năm 2017, Diễn đàn Kinh tế - Tài chính Việt Nam 2025 đang diễn ra hôm nay (5/12) tại Hà Nội với chủ đề “Định vị Việt Nam trong bối cảnh mới và tầm nhìn chiến lược kinh tế - tài chính giai đoạn 2026-2030”.
Định vị tư duy phát triển để đặt nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới
Những vấn đề kinh tế - tài chính trọng tâm trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ được nêu lên tại Diễn đàn với nhiều ý kiến đưa ra nhằm tìm những giải pháp đột phá.
Tại Diễn đàn, bức tranh kinh tế Việt Nam được phân tích từ nhiều khía cạnh: Bối cảnh toàn cầu, năng lực phục hồi, trở ngại thể chế và yêu cầu chiến lược cho giai đoạn 2026 - 2030.
Đặc biệt, Diễn đàn nhấn mạnh đến việc định vị tư duy phát triển để đặt nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới trong tương lai, theo tinh thần các nghị quyết lớn của Trung ương.
Việt Nam đang đứng trước cơ hội, vận hội mới cho quá trình tăng tốc và phát triển. Nhiều mục tiêu lớn về kinh tế - xã hội đã đặt ra cho giai đoạn 2026 - 2030 trong bối cảnh quốc tế và trong nước có rất nhiều yếu tố thuận lợi, nhưng cũng đầy thách thức.
Câu hỏi đặt ra hiện nay là Việt Nam sẽ phải đối mặt với các vấn đề gì từ bên ngoài và trong nước khi bắt đầu cho giai đoạn tăng trưởng và phát triển mới?
Đó là xung đột và bất ổn gia tăng trên toàn thế giới. Các cuộc xung đột Nga - Ukraine, ở khu vực Trung Đông, thậm chí ở khu vực Đông Nam Á, căng thẳng Thái Lan - Campuchia là hệ quả về cạnh tranh nước lớn đang và sẽ tạo ra những bất ổn rất lớn, góp phần định vị lại đầu tư và thương mại toàn cầu.
Đó là một loạt các vấn đề về an ninh phi truyền thống như an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu đang rõ ràng hơn, nhanh hơn và tác động xấu hơn ở Việt Nam. Tần suất của các sự kiện tiêu cực của thời tiết như lũ lụt, sạt lở, xâm nhập mặn diễn ra nhanh hơn, nhiều hơn đã ảnh hưởng khá nhiều đến cấu trúc sản xuất của Việt Nam trong tương lai.
Và rồi, vẫn còn đó những thách thức từ bên trong đã kéo dài nhiều năm. Đó là: Sự lạc hậu của cấu trúc kinh tế, năng lực cạnh tranh thấp, không phải là nguy cơ ngắn hạn mà là dài hạn dẫn đến sự tụt hậu hoặc không thoát ra khỏi bẫy thu nhập trung bình; Già hóa dân số cũng là mối đe dọa, làm thay đổi lợi thế về lao động của Việt Nam, thay đổi cấu trúc tiêu dùng và mô hình kinh tế; Nền kinh tế cũng đang đối mặt với những điểm nghẽn dai dẳng về thể chế, hạ tầng, nhân lực, ít nhất là từ những năm 2010 đến nay.
Trước những vấn đề đó, ông Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) chỉ ra rằng: “Để đạt tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, mọi cấu phần của nền kinh tế phải tạo bước nhảy vọt; từ các ngành quy mô nhỏ đến khu vực công nghiệp - dịch vụ, tất cả đều cần chuyển dịch lên mức tăng trưởng cao hơn”.
Khó có được kết quả mới nếu như không có cách làm mới
Nhìn bức tranh kinh tế Việt Nam, Tiến sĩ Jochen M.Schmittmann, Đại diện thường trú của IMF cho rằng: “Việt Nam đang duy trì được sức chống chịu ấn tượng trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động, nhưng vẫn còn đó những cơn gió ngược".
Ông e ngại rằng tăng trưởng của Việt Nam tăng trưởng có xu hướng chậm lại khi thu nhập tăng lên. Thứ hai, lợi thế về nhân khẩu học đang giảm dần. Tăng trưởng dân số trong độ tuổi lao động đang chậm lại và sẽ sớm trở thành một lực cản đối với tăng trưởng, khiến việc tăng năng suất trở nên quan trọng hơn.
Tiến sĩ Schmittmann nhấn mạnh: “Năng suất không phải là tất cả, nhưng về lâu dài là hầu hết mọi thứ” và Việt Nam cần những cải cách mạnh hơn.
Với quyết tâm cải cách và định hướng chiến lược đúng đắn, Việt Nam hoàn toàn có thể duy trì tăng trưởng mạnh trong trung hạn, theo Tiến sĩ Schmittmann. Ông nói: “Động lực lớn nhất của tăng trưởng trong những năm tới sẽ phụ thuộc vào khả năng thực thi cải cách và tận dụng cơ hội tái cấu trúc trong bối cảnh mới.
Khuyến nghị của Tiến sĩ Schmittmann là Việt Nam nên duy trì khuôn khổ tài khóa trung hạn thận trọng, sử dụng dư địa tài khóa cho đầu tư và an sinh khi cần thiết, đồng thời theo dõi chặt chẽ rủi ro lạm phát khi dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ không còn nhiều.
Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiện đại hóa khuôn khổ chính sách tiền tệ, phát triển thị trường vốn, nâng cao đệm vốn ngân hàng và chuẩn bị tốt cho các kịch bản rủi ro.
Theo Diễn đàn, nhìn chung, Việt Nam đang đứng trước một thực tế không bi quan, nhưng cũng không quá lạc quan. Cơ cấu tăng trưởng lạc hậu, nguy cơ có thể bị tụt hậu, có thể không thoát ra được của bẫy thu nhập trung bình. Việt Nam cũng đối mặt với một thực trạng về việc các điểm nghẽn lớn không được xử lý và vẫn còn dai dẳng.
“Để nền kinh tế không bị rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” và nguy cơ tụt hậu xa hơn, thì tăng trưởng vẫn là mệnh lệnh quan trọng nhất, nhưng đã đến lúc cách tăng trưởng cũng không thể chỉ coi là mệnh lệnh quan trọng nhì, bởi nó quyết định cả độ nhanh lẫn độ bền của tăng trưởng. Nói tăng trưởng nhanh và bền vững là nhiệm vụ chiến lược xuyên suốt của cả thời kỳ từ lúc có mức thu nhập thấp đến hết mức thu nhập trung bình cao là vì vậy”, theo PGS.TS Bùi Tất Thắng - nguyên Viện trưởng, Viện Chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũ).
Kinh nghiệm thực tế nhiều thập kỷ qua của thế giới cho thấy, khi đạt tới ngưỡng của “nước thu nhập trung bình”, không ít nền kinh tế đã không dễ dàng nhanh chóng vượt qua giai đoạn này để chuyển sang ngưỡng thu nhập cao mà đành nằm lại đó một thời gian rất dài. Giới kinh tế gọi hiện tượng này là bị rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”.
Tăng trưởng cao để nhanh chóng vượt qua “bẫy thu nhập trung bình”, cũng đồng thời vượt qua nguy cơ tụt hậu xa hơn đang là nhiệm vụ và cũng là thách thức lớn nhất hiện nay.
Với Việt Nam hiện nay, thách thức lớn nằm ở chỗ tạo dựng được niềm tin vào môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, thông thoáng, minh bạch và hấp dẫn (thể chế dung hợp) đối với các nhà đầu tư (cả FDI lẫn DDI, cả các tập đoàn lớn lẫn các doanh nghiệp vừa và nhỏ, kể cả hộ gia đình) bằng các chính sách cụ thể.
Đó chính là điều kiện khả thi của mục tiêu tăng trưởng hai con số mà xu hướng chính sách hiện nay nhất định phải theo đuổi.
Và “sẽ rất khó để có được một kết quả mới nếu như không có cách làm mới. Điểm cần nhấn mạnh là tư duy mới, phương thức lãnh đạo mới, mô hình tăng trưởng mới, khơi thông nguồn lực, không gian mới. Trong đó, tư duy phát triển mới có tính bao trùm lên tất cả”, TS.Nguyễn Như Quỳnh kết luận.
