Vũ Diệu Thảo: 'Đàn Tỳ bà là duyên, là nghiệp và cũng là hơi thở của tôi'

Cơ duyên đến với âm nhạc truyền thống

Với nghệ sĩ Vũ Diệu Thảo, âm nhạc truyền thống không chỉ là nghề nghiệp mà còn là một phần không thể tách rời trong cuộc sống. Chị cho biết cơ duyên đến với cây đàn Tỳ bà bắt đầu từ khi còn rất nhỏ và hoàn toàn tình cờ.

Gia đình chị không có ai theo con đường nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật truyền thống. Tuy nhiên, mẹ chị là người rất yêu ca hát và luôn mong muốn con được tiếp cận với môi trường nghệ thuật. Nhà chị ở khu Hoàng Cầu, khá gần Nhạc viện, chỉ cần đi qua dốc Hào Nam là có thể đến trường. Mỗi ngày nghe tiếng đàn, tiếng hát và âm thanh luyện tập của học sinh, sinh viên vọng ra từ khu giảng đường, mẹ chị đã tìm hiểu và quyết định cho con theo học.

Từ năm 6-7 tuổi, cô bé Diệu Thảo đã bắt đầu làm quen với cây đàn Tỳ bà. Từ những buổi học đầu tiên đến những năm tháng miệt mài luyện tập, cây đàn dần trở thành người bạn đồng hành không thể thiếu trong cuộc đời chị. “Có lẽ Tỳ bà vừa là duyên, là nghiệp, cũng là hơi thở và lẽ sống của tôi”, chị chia sẻ.

Theo nghệ sĩ Diệu Thảo, nghệ thuật truyền thống nói chung và âm nhạc dân tộc nói riêng có sức sống mạnh mẽ, được nuôi dưỡng qua nhiều thế hệ và luôn mang trong mình những giá trị văn hóa sâu sắc.

Là một nữ nghệ sĩ và giảng viên, chị cảm thấy may mắn khi được góp phần nhỏ bé vào dòng chảy ấy. Với chị, kho tàng âm nhạc truyền thống Việt Nam vô cùng phong phú, đa tầng ý nghĩa và giàu tính nhân văn.

Chị cho rằng phụ nữ có nhiều lợi thế khi thể hiện và lan tỏa âm nhạc truyền thống. Sự mềm mại, tinh tế và nhạy cảm trong cảm xúc giúp người nghệ sĩ nữ dễ dàng truyền tải chiều sâu của giai điệu cũng như tinh thần của tác phẩm.

“Có lẽ sự dịu dàng và nhạy cảm của phái nữ lại trở thành một điểm mạnh trong nghệ thuật, giúp âm nhạc truyền thống được thể hiện uyển chuyển và sinh động hơn”, chị Thảo nói.

Học viện Âm nhạc - Nơi nuôi dưỡng tâm hồn và tình yêu nghệ thuật

Gắn bó với Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam hơn ba mươi năm, Thạc sĩ Vũ Diệu Thảo cho biết nơi đây không chỉ là môi trường đào tạo chuyên môn mà còn là mái nhà nuôi dưỡng tâm hồn và tình yêu nghệ thuật của chị.

Trong ký ức của chị, những người thầy, người cô luôn dành cho học trò sự quan tâm và tình yêu thương đặc biệt. Các nghệ sĩ, nhà giáo như Vũ Mai Phương, Vũ Kim Hạnh hay Hoàng Dương không chỉ truyền dạy kiến thức chuyên môn mà còn truyền cảm hứng, động viên chị trong suốt quá trình học tập và làm nghề.

Theo chị, một nét đặc biệt của môi trường đào tạo âm nhạc truyền thống là học sinh, sinh viên gắn bó với trường trong thời gian rất dài từ bậc sơ cấp, trung cấp cho đến đại học. Chính sự gắn bó ấy đã tạo nên một “đại gia đình” của những người yêu âm nhạc dân tộc.

Nhiều người nghĩ rằng nghề biểu diễn nghệ thuật luôn gắn với những khoảnh khắc bay bổng và thăng hoa trên sân khấu. Tuy nhiên, theo Thạc sĩ Diệu Thảo, phía sau ánh đèn sân khấu là rất nhiều áp lực và sự hy sinh.

Những dịp lễ, Tết - khi mọi người nghỉ ngơi thì lại là thời điểm các nghệ sĩ bận rộn nhất với các chương trình biểu diễn. Có những chương trình phục vụ hoạt động ngoại giao hoặc sự kiện chính trị đòi hỏi quá trình luyện tập nghiêm túc và cường độ cao. “Có những lúc áp lực đến mức chúng tôi phải tập trung cao độ, đúng nghĩa ‘căng như dây đàn’ cho đến khi chương trình hoàn thành trọn vẹn”, chị nói.

Năm 2025, chị gần như không có ngày nghỉ. Những chuyến công tác liên tục khiến quỹ thời gian dành cho gia đình trở nên ít ỏi. Nhiều khi chị rời nhà từ sáng sớm khi mọi người còn chưa thức dậy và trở về khi gia đình đã ngủ.

Chính vì vậy, sự thấu hiểu và động viên của gia đình là nguồn động lực quan trọng giúp chị yên tâm theo đuổi nghề.

Nỗ lực đưa đàn Tỳ bà đến gần công chúng

Trong hành trình làm nghề, Vũ Diệu Thảo từng gặp không ít khó khăn khi âm nhạc truyền thống chưa thực sự phổ biến với công chúng. Thậm chí có thời điểm nhiều người chưa biết đàn Tỳ bà là loại nhạc cụ gì.

Để đưa nhạc cụ này đến gần hơn với khán giả, chị đã chủ động tìm kiếm những cách tiếp cận mới. Chị dàn dựng các tiết mục biểu diễn có sự tham gia của nhiều nghệ sĩ Tỳ bà, tạo nên những chương trình biểu diễn sinh động và trẻ trung.

Bên cạnh đó, chị còn chuyển soạn nhiều ca khúc quen thuộc cho đàn Tỳ bà, thậm chí cover những bài hát nổi tiếng để giúp khán giả trẻ dễ tiếp cận hơn với nhạc cụ dân tộc.

Một trong những sáng tác gần đây của chị là ca khúc “Tết bình an bên nhau”. Dù mang phong cách hiện đại, tác phẩm vẫn có sự xuất hiện của tiếng đàn Tỳ bà như một cách kết nối giữa truyền thống và đương đại. Sản phẩm nhận được phản hồi tích cực từ khán giả, mang lại cho chị nhiều niềm vui và sự lạc quan về tương lai của âm nhạc dân tộc.

Theo Vũ Diệu Thảo, những năm gần đây, đàn Tỳ bà Việt Nam đang có nhiều tín hiệu tích cực. Ngày càng có nhiều chương trình nghệ thuật đưa nhạc cụ này vào biểu diễn, đồng thời số lượng học viên theo học cũng tăng lên. Điều đó khiến chị cảm thấy vui và có thêm động lực để tiếp tục sáng tác, chuyển soạn và giảng dạy. “Tình yêu với cây đàn và với học trò luôn khiến tôi tiếp tục cố gắng, dù đôi khi rất mệt”, chị Thảo nói.

Nhân dịp Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, Vũ Diệu Thảo gửi lời chúc tốt đẹp tới những người phụ nữ Việt Nam, đặc biệt là các đồng nghiệp và học trò của mình. Theo chị, mỗi người phụ nữ giống như một nốt nhạc riêng trong bản hòa âm của cuộc sống. Dù trầm lắng hay rực rỡ, mỗi nốt nhạc đều góp phần tạo nên vẻ đẹp phong phú của cuộc đời.

“Chúc các mẹ luôn mạnh khỏe và an yên, các cô giáo giữ trọn ngọn lửa nghề, các chị em luôn tự tin và hạnh phúc. Đặc biệt, các nữ sinh đang theo học âm nhạc truyền thống hãy dũng cảm theo đuổi ước mơ của mình”, nghệ sĩ Diệu Thảo chia sẻ.