Bốn thập kỷ sau thảm họa hạt nhân Chernobyl, cư dân miền bắc Ukraine và miền nam Belarus vẫn chưa thể thoát khỏi những hệ lụy nặng nề của sự cố hạt nhân tồi tệ nhất lịch sử.
Vào lúc 1 giờ 23 phút sáng ngày 26/4/1986, lò phản ứng số 4 tại Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl thuộc Liên Xô cũ phát nổ, tạo ra ánh sáng xanh kỳ lạ và phát tán lượng lớn chất phóng xạ ra môi trường. Hàng trăm nghìn người, trong đó có cư dân làng Korogod hay thành phố Pripyat, đã được yêu cầu sơ tán khẩn cấp với lời hứa "chỉ trong vài ngày", nhưng thực tế họ không bao giờ được trở về.
Tác động của thảm họa
Thảm họa đã khiến hơn 350.000 người phải di dời, hàng nghìn nhân viên cứu hộ và lính cứu hỏa phơi nhiễm phóng xạ chết người trong nỗ lực khống chế đám cháy.
Dù số liệu chính thức ban đầu chỉ ghi nhận khoảng 30 ca tử vong, nhiều nghiên cứu quốc tế cho rằng con số thực tế cao hơn rất nhiều do các bệnh liên quan đến phóng xạ, đặc biệt là ung thư tuyến giáp.
Những vùng đất màu mỡ bị ô nhiễm trong nhiều thập kỷ, rừng cây chuyển màu nâu đỏ, còn các thị trấn như Korogod biến thành "thành phố ma" trong khu vực cấm rộng hàng chục km. Nhiều gia đình chứng kiến người thân lần lượt mắc bệnh và qua đời.
Không chỉ để lại hậu quả môi trường, Chernobyl còn gây tổn thương sâu sắc về mặt xã hội và tâm lý. Thành phố Slavutych được xây dựng để tiếp nhận người sơ tán, nhưng với nhiều người, đó là nơi xa lạ, thiếu vắng thiên nhiên và ký ức quê hương. Những hình ảnh hoang tàn của Pripyat, đặc biệt là khu hội chợ bỏ hoang, trở thành biểu tượng ám ảnh về một thảm họa diễn ra chỉ trong vài giờ nhưng để lại hậu quả kéo dài nhiều thế hệ.
Ngày nay, khi xung đột quân sự tiếp diễn tại Ukraine và các hoạt động quanh những cơ sở như Chernobyl hay nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia gia tăng, nỗi lo về một thảm họa tương tự đang quay trở lại. Những người sống sót bày tỏ sự lo lắng sâu sắc trước nguy cơ lịch sử lặp lại.
Bốn thập kỷ trôi qua, tác động lâu dài của phóng xạ vẫn là chủ đề gây tranh cãi. Dù vậy, nghịch lý cũng xuất hiện tại vùng đất bị bỏ hoang. Khu vực cấm Chernobyl hiện trở thành một trong những khu bảo tồn tự nhiên lớn nhất châu Âu, nơi động vật hoang dã phát triển mạnh nhờ vắng bóng con người. Một số nhà khoa học cho rằng hệ sinh thái tại đây thậm chí đã phục hồi tốt hơn so với trước thảm họa.
Nhà máy Chernobyl hiện tại
Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl hiện đã ngừng hoạt động hoàn toàn kể từ năm 2000. Hiện tại, nơi đây đang trong quá trình hủy bỏ và xử lý chất thải phóng xạ.
Một mái vòm thép khổng lồ hình vòng cung được khánh thành năm 2016. Đây là cấu trúc kim loại di động lớn nhất thế giới, được thiết kế để bao bọc lò số 4 và ngăn chặn bụi phóng xạ trong ít nhất 100 năm tới. Công trình có chi phí khoảng 2,1 tỷ euro, được tài trợ bởi Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) và sự đóng góp của hơn 40 quốc gia.
Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu dự kiến huy động khoảng 500 triệu euro (586 triệu USD) để sửa chữa cấu trúc bao che tại nhà máy Chernobyl.
40 năm sau, Chernobyl không chỉ là biểu tượng của thảm họa hạt nhân tồi tệ nhất thế giới mà còn là lời nhắc nhở về cái giá của sai lầm công nghệ, sự thiếu minh bạch và những hệ lụy kéo dài qua nhiều thế hệ.
Tranh luận về năng lượng hạt nhân, an ninh năng lượng và an toàn môi trường vẫn tiếp diễn, nhưng với những người từng trải qua biến cố, ký ức về ngày định mệnh ấy vẫn chưa bao giờ khép lại.
