Câu mở đầu ấy là cách tác giả Nguyễn Văn Tuyển, Phòng Thời sự, Báo và Phát thanh, Truyền hình Bắc Ninh đưa người nghe bước vào tâm điểm của một trong những nhiệm vụ khó khăn nhất tại dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình thông qua tác phẩm “80 ngày đêm cao điểm giải phóng mặt bằng dự án Sân bay Gia Bình – Cuộc chạy đua ‘thần tốc’ với thời gian”.
Từ một đề tài vốn được coi là khô khan như giải phóng mặt bằng, nhà báo Nguyễn Văn Tuyển đã lựa chọn thể loại podcast để kể lại câu chuyện 80 ngày đêm như một hành trình cảm xúc – nơi áp lực tiến độ, yếu tố tâm linh và sự đồng thuận xã hội đan xen trong từng chi tiết.
Tác phẩm “80 ngày đêm cao điểm giải phóng mặt bằng dự án Sân bay Gia Bình – Cuộc chạy đua ‘thần tốc’ với thời gian” đã được trao giải Bạc hạng mục podcast thời sự tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII, ghi nhận nỗ lực đổi mới cách thể hiện của đội ngũ làm báo địa phương trong bối cảnh chuyển đổi số.
Kể chuyện thời sự bằng podcast: Khi âm thanh trở thành 'nhân vật chính'
Không đi theo lối mòn của phóng sự phát thanh truyền thống, nhóm tác giả xây dựng tác phẩm theo dạng đối thoại, với hai nhân vật dẫn chuyện đan xen, tạo cảm giác gần gũi, tự nhiên.
“Đây là câu chuyện về những đêm không ngủ ở nhà văn hóa, những cuộc đối thoại lúc 2–3 giờ sáng…” – cách dẫn dắt này giúp người nghe không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn 'đi cùng' câu chuyện.
Điểm nhấn quan trọng nhất của tác phẩm nằm ở việc âm thanh hiện trường được nâng lên thành một lớp nội dung chủ đạo, thay vì chỉ đóng vai trò minh họa. Tiếng loa truyền thanh, tiếng vận động người dân, những khoảng lặng trong các cuộc họp dân hay các trích đoạn phỏng vấn mộc mạc… tất cả được giữ nguyên như một phần của câu chuyện.
Chính những lớp âm thanh ấy tạo nên nhịp điệu căng thẳng, dồn dập, đúng tinh thần 'cuộc chạy đua với thời gian' mà tác phẩm hướng tới.
Chia sẻ về quá trình thực hiện, tác giả Nguyễn Văn Tuyển cho biết anh xác định đây là đề tài 'rất nóng', buộc phải bám sát thực tế: “Tôi phải xuống hiện trường cả ban đêm để ghi âm, có những hôm di chuyển gần 200 cây số bằng xe máy, làm xong về đến nhà đã 2–3 giờ sáng. Nhưng chính việc bám hiện trường giúp tác phẩm giữ được tính chân thực và cảm xúc”.
Cũng theo anh Tuyển, đây là lần đầu anh thực hiện một podcast thời sự, nên trong quá trình làm phải vừa triển khai tác nghiệp vừa học hỏi thêm từ đồng nghiệp, từ cách xây dựng kịch bản đến cách tổ chức lời dẫn và xử lý âm thanh hiện trường.
"Khi bắt tay vào hiện trường thực tế, tôi dần nhận ra rằng với podcast, âm thanh không chỉ là chất liệu minh họa, mà chính là ‘ngôn ngữ kể chuyện’. Nếu không giữ được sự chân thực của âm thanh và lời kể từ hiện trường, tác phẩm sẽ mất đi sức nặng và chiều sâu", anh Tuyển chia sẻ.
Từ áp lực 'bất khả thi' đến câu chuyện về niềm tin và đồng thuận
Đi sâu vào cấu trúc tác phẩm, điều khiến “80 ngày đêm cao điểm giải phóng mặt bằng dự án Sân bay Gia Bình – Cuộc chạy đua ‘thần tốc’ với thời gian” trở nên đặc biệt không chỉ là quy mô hay tiến độ dự án, mà là cách podcast chạm vào 'nút thắt' nhạy cảm nhất: yếu tố tâm linh gắn với việc di dời mồ mả và bài toán tạo đồng thuận xã hội trong một thời gian rất ngắn.
Nếu như trên bề mặt, đây là câu chuyện của những con số gây choáng ngợp – hơn 10.000 ngôi mộ, hàng nghìn hộ dân trong một chiến dịch giải phóng mặt bằng thần tốc thì ở tầng sâu hơn, đó là những mâu thuẫn rất thật giữa tập quán, ký ức gia đình và yêu cầu phát triển hạ tầng.
Những khó khăn ấy không được kể lại bằng bình luận áp đặt, mà hiện lên qua chính lời của người trong cuộc:
“Động mồ động mả là điều rất khó…”
“Áp lực rất lớn, thậm chí có lúc cán bộ cũng chùn bước…”
Chính những lát cắt lời thoại mộc mạc này tạo nên độ nén cảm xúc cho tác phẩm, cho thấy đây không phải là một quá trình thuận chiều, mà là chuỗi ngày nhiều sức ép, nơi từng điểm nghẽn đều phải được tháo gỡ bằng đối thoại và kiên trì.
Trong bối cảnh đó, podcast không chỉ dừng ở việc phản ánh khó khăn, mà làm rõ vai trò của công tác dân vận như một trục xoay quan trọng. Từ cấp tỉnh đến cơ sở, các tổ công tác được tổ chức theo phương châm '3 cùng' - cùng ăn, cùng ở, cùng làm bám sát từng hộ dân, lắng nghe từng băn khoăn và giải thích từng chính sách.
Đáng chú ý, quá trình vận động không tạo ra sự thay đổi ngay lập tức, mà diễn ra theo nhịp 'mưa dầm thấm lâu'. Có những trường hợp ban đầu còn băn khoăn, thậm chí chưa đồng thuận, nhưng sau nhiều lần đối thoại, chính người dân lại trở thành lực lượng tích cực vận động lại cộng đồng xung quanh. Sự chuyển biến đó, khi được ghi lại bằng âm thanh đời thực, đã tạo nên chiều sâu đặc biệt cho tác phẩm.
Theo phóng viên Nguyễn Văn Tuyển, yếu tố quyết định để podcast có sức nặng không nằm ở số lượng phỏng vấn, mà ở việc lựa chọn đúng chi tiết và giữ được tính chân thực của hiện trường. “Không phải lúc nào người dân cũng sẵn sàng chia sẻ, nhiều khi phải kiên trì trò chuyện, tạo sự tin tưởng thì họ mới mở lòng”, anh cho biết.
Từ đó, tác phẩm không chỉ dừng lại ở câu chuyện về một dự án hạ tầng quy mô lớn, mà mở rộng thành câu chuyện về sự thay đổi nhận thức và hình thành đồng thuận xã hội – nơi lợi ích chung dần được đặt lên trên những gắn bó riêng tư, cá nhân.
Và chính cách kể bằng âm thanh đã giúp tác phẩm vượt ra khỏi khuôn khổ một bản tin thời sự thông thường. Podcast không chỉ là một định dạng mới của báo chí, mà đang trở thành một phương thức kể chuyện mới - nơi cảm xúc, không gian và con người cùng hiện diện, tạo nên khả năng chạm sâu hơn vào người nghe.
