Sự bùng nổ này cho thấy báo chí âm thanh Việt Nam đang bước vào một cuộc chuyển mình rõ rệt – nơi cách kể chuyện, cách tiếp cận công chúng và tư duy làm nghề đều đang được viết lại.
Khi báo chí âm thanh bước vào một không gian phát triển mới
Việc podcast lần đầu tiên được “chính danh” tại Liên hoan không chỉ là bổ sung một thể loại dự thi, mà còn là dấu hiệu của sự dịch chuyển trong tư duy làm báo.
Theo nhà báo Phạm Mạnh Hùng, Trưởng Ban tổ chức Liên hoan, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), sự xuất hiện của podcast tại Liên hoan năm nay không chỉ mang ý nghĩa bổ sung một thể loại, mà là dấu hiệu cho thấy báo chí âm thanh đang bước vào một không gian phát triển mới.
Trong bối cảnh các nền tảng số xuyên biên giới cạnh tranh mạnh mẽ và hành vi tiếp nhận thông tin thay đổi nhanh chóng, việc phát triển các định dạng như podcast không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu.
Ông nhấn mạnh kỳ vọng: "Liên hoan không chỉ là nơi tôn vinh những tác phẩm xuất sắc, mà còn đóng vai trò thúc đẩy sự phát triển của các định dạng nội dung mới, đưa phát thanh đến gần hơn với công chúng hiện đại. Đằng sau đó là một mục tiêu lớn hơn – xây dựng năng lực sản xuất podcast chuyên nghiệp, có tầm ảnh hưởng xã hội và đủ sức cạnh tranh trong hệ sinh thái truyền thông số".
Điểm đáng chú ý của kỳ Liên hoan năm nay không chỉ nằm ở số lượng tác phẩm, mà còn ở mức độ mở rộng về chuyên môn và hội nhập. Lần đầu tiên, hạng mục podcast có sự tham gia của các giám khảo quốc tế như Andrew William Ronald Davies và Justine Anne Kelly – những người đến từ các nền phát thanh có kinh nghiệm lâu năm trong phát triển nội dung số.
Sự hiện diện này không đơn thuần mang tính biểu tượng, mà tạo ra một chuẩn tham chiếu mới cho podcast Việt Nam – đặt các tác phẩm trong tương quan với xu hướng toàn cầu.
Song song với đó, ông Phạm Mạnh Hùng cho biết, Hội thảo quốc tế “Podcast: Đại lộ sáng tạo cho phát thanh trong kỷ nguyên số” quy tụ 35 đại biểu từ nhiều tổ chức và quốc gia như Hiệp hội Phát thanh Truyền hình châu Á - Thái Bình Dương cùng các đối tác đến từ Australia, Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Hungary… "Sự kiện mở ra không gian trao đổi chuyên môn, cập nhật xu hướng mới của báo chí phát thanh", ông cho hay.
'Chất phát thanh' được kể lại bằng một ngôn ngữ khác
Là thành viên Tiểu ban podcast tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII, ông Ngô Việt Anh, Giám đốc Trung tâm Phát triển truyền thông, Báo Nhân Dân cho biết, điểm cốt lõi của podcast vẫn là nội dung – nguyên tắc bất biến của báo chí. Nhưng điều tạo nên khác biệt lại nằm ở cách nội dung ấy được “kể lại”.
"Podcast không đặt người nghe vào vị trí khán giả thụ động, mà kéo họ vào một không gian gần như riêng tư, nơi nhà báo không còn 'đọc' mà đang 'nói', không còn 'truyền đạt' mà đang 'chia sẻ'", ông Việt Anh nhấn mạnh.
Ông cho rằng, chính cảm giác này làm nên sức hút của podcast: người nghe có thể hình dung người kể đang ngồi ngay trước mặt mình. Vì vậy, ngoài độ chính xác thông tin, một podcast chất lượng phải được đánh giá qua nhịp điệu, cách dẫn dắt, khả năng tạo cảm xúc và cả sự tiết chế trong biểu đạt. Những yếu tố này, vốn không phải trọng tâm trong phát thanh truyền thống, nay lại trở thành tiêu chí quan trọng.
Theo ông, ở góc độ chấm giải, sự khác biệt càng rõ. Nếu phát thanh trước đây đề cao tính chuẩn mực, tròn trịa trong cấu trúc, thì podcast lại cho phép sự linh hoạt – thậm chí phá vỡ khuôn mẫu. "Một câu chuyện có thể bắt đầu từ một chi tiết rất đời thường, đi qua những lớp âm thanh, ký ức, cảm xúc rồi mới chạm đến thông tin cốt lõi. Chính cách 'đi vòng' này lại khiến người nghe ở lại lâu hơn", ông nói.
Ông Ngô Việt Anh cũng nhấn mạnh, podcast phù hợp với môi trường số không chỉ vì định dạng âm thanh, mà vì nó tương thích với hành vi tiếp nhận mới: người dùng nghe trong lúc di chuyển, làm việc, hoặc ở những thời điểm không tiện nhìn màn hình. Điều đó buộc người làm báo phải tư duy lại toàn bộ cấu trúc nội dung làm sao để mỗi phút nghe đều giữ được sự chú ý.
Quan sát 97 tác phẩm dự thi, ông Ngô Việt Anh nhận thấy một chuyển biến rõ rệt: podcast không còn là 'đặc quyền' của các cơ quan báo chí lớn. Nhiều đài địa phương, kể cả ở vùng sâu, vùng xa, đã chủ động tham gia và nhanh chóng thích nghi với cách làm mới. Điều này cho thấy podcast không đòi hỏi quá nhiều về hạ tầng, nhưng lại đòi hỏi cao về tư duy kể chuyện.
Một điểm đáng chú ý khác là sự thay đổi trong cách lựa chọn đề tài. Ngay cả những chủ đề thời sự, quốc tế vốn được coi là 'khó nghe' cũng được kể lại theo hướng gần gũi hơn, gắn với trải nghiệm đời sống. "Podcast vì thế trở thành cầu nối giữa thông tin vĩ mô và cảm nhận cá nhân – điều mà nhiều loại hình báo chí khác đang tìm cách đạt tới", ông cho hay.
Không dừng lại ở âm thanh, xu hướng podcast video – kết hợp giữa hình và tiếng – cũng bắt đầu xuất hiện trong một số tác phẩm. Đây được xem là bước mở rộng để tăng trải nghiệm, đồng thời giúp nội dung dễ lan tỏa hơn trên các nền tảng số.
Ông Ngô Việt Anh cho rằng podcast không chỉ là sự thay đổi về hình thức, mà là biểu hiện của một quá trình tái cấu trúc báo chí. Khi công chúng dịch chuyển lên môi trường số, báo chí buộc phải thay đổi cách kể chuyện: mềm mại hơn, cá nhân hơn nhưng vẫn giữ được chuẩn mực nghề nghiệp.
Đáng chú ý, theo ông, podcast còn mở ra một hướng đi về kinh tế báo chí. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu quan tâm đến việc tài trợ hoặc quảng cáo trong các chuỗi nội dung âm thanh, cho thấy tiềm năng thương mại của loại hình này.
Với lợi thế về khả năng tiếp cận, xu hướng phát triển toàn cầu và dư địa doanh thu, podcast được dự báo sẽ không chỉ là điểm nhấn của một kỳ liên hoan, mà sẽ trở thành một trụ cột mới của báo chí trong thời gian tới.
