Báo chí Việt Nam: Hành trình Tinh - Gọn để Mạnh
LTS: Bước sang kỷ nguyên phát triển mới, trong bối cảnh đất nước đang đứng trước những vận hội mới từ cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, câu hỏi lớn mà báo chí Việt Nam đang phải đối diện là: Làm thế nào để báo chí “tinh” về tổ chức, “gọn” về bộ máy, mà vẫn “mạnh” về nội dung, đảm bảo sức lan toả, định hướng vốn có. Một câu hỏi không hề dễ nhưng buộc phải có câu trả lời. Với loạt bài “Báo chí Việt Nam: Hành trình Tinh - Gọn để Mạnh”, chúng tôi hy vọng sẽ phần nào làm sáng rõ vấn đề đang rất “nóng” này.
Sự chuyển mình ấy trong dòng chảy chung của thời cuộc có ít nhiều thách thức nhưng nếu làm tốt sẽ là cơ hội để báo chí thực hiện “nhiệm vụ kép” - vừa giữ vững trận địa thông tin chủ lực, định hướng xã hội vừa tự chủ phát triển kinh tế báo chí vững mạnh và bền vững hơn...
Lựa chọn tất yếu…
Thống kê từ Cục Báo chí - Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cho biết, tính đến đầu năm 2025, sau khi thực hiện Nghị quyết 18, cả nước có 99 báo, 33 đài phát thanh - truyền hình và 579 tạp chí, với tổng lực lượng lao động khoảng 41.000 người. So với trước đây, đã giảm 38 báo, 96 tạp chí và khoảng 18.000 nhân sự bị ảnh hưởng. Cục trưởng Cục Báo chí Lưu Đình Phúc cho rằng: Báo chí chúng ta, hơn ai hết, phải nhận thức rất sâu sắc về tinh thần đổi mới hiện nay, để từ đó tuyên truyền tốt và bản thân báo chí cũng phải thực hiện tốt. Đó là yêu cầu khách quan.
“Không thể chậm hơn trong thay đổi cách tiếp cận công chúng báo chí, thay vì nhiều thì chúng ta cần báo chí phải gọn, phải tinh, phải lớn, phải mạnh, phải làm trụ cột điều hướng thông tin, làm chủ mặt trận thông tin. Điều quan trọng nữa là báo chí phải xây dựng lại niềm tin trong công chúng, phải là nơi mà người dân gửi gắm niềm tin, chứ không phải là sự sợ hãi bởi hiện tượng nhũng nhiễu, vòi vĩnh của những nhà báo mưu sinh, gióng lên vấn đề đạo đức nghề báo, vấn đề văn hóa báo chí, vấn đề thiếu tổ chức Đảng trong cơ quan tạp chí… Chúng ta không thể dẫn dắt cuộc chơi nếu như phát triển manh mún, trùng lặp, thiếu nguồn nhân lực có nghề, có bản lĩnh chính trị, có công nghệ, có khát vọng cống hiến, có khát vọng xây dựng xã hội tốt đẹp hơn” - ông Lưu Đình Phúc khẳng định.
Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng, trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 37-NQ/TW và chủ trương tinh gọn bộ máy, các địa phương đã tiến hành hợp nhất các cơ quan báo chí thành một đầu mối. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu mới đối với lãnh đạo cơ quan báo chí trong việc đổi mới tư duy quản trị, vận hành tòa soạn hiện đại, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang tác động mạnh mẽ đến hoạt động báo chí.
Có thể thấy, việc sáp nhập các cơ quan báo chí, tinh gọn bộ máy trong từng đơn vị vừa là tất yếu khách quan cũng là yêu cầu tự thân của các cơ quan báo chí từ Trung ương đến địa phương. Đây có thể được xem là giải pháp hiệu quả để báo chí tận dụng lợi thế, phát huy điểm mạnh của từng loại hình báo chí, thúc đẩy nhân sự tinh gọn để tinh nhuệ, thích ứng với môi trường truyền thông số và yêu cầu tự chủ tài chính.
Bước đệm để từng bước xây dựng nền báo chí quốc gia hùng mạnh
Trước thềm kỷ nguyên mới, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “Năm 2025, nền Báo chí Cách mạng Việt Nam tròn 100 năm tuổi - một cột mốc quan trọng, đánh dấu chặng đường lịch sử vẻ vang của nền Báo chí cách mạng đồng hành cùng sự ra đời, trưởng thành và phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong suốt quá trình đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng mà đầu tiên và trực tiếp là Chủ tịch Hồ Chí Minh, Báo chí Cách mạng Việt Nam luôn là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa, đóng góp to lớn vào sự nghiệp cách mạng của Đảng và đất nước”…
Nhắc đến thông điệp của Tổng Bí thư để thấy tin tưởng rằng, vai trò, trách nhiệm và sứ mệnh của người làm báo trong bất cứ thời điểm nào, thời cuộc nào cũng đều rất quan trọng. Trước sự kỳ vọng ấy, người làm báo hôm nay phải coi đó là động lực cho lộ trình tiến tới bước ngoặt mới…
Bước ngoặt đó khởi đầu bằng việc “tinh - gọn” bộ máy, chính mình phải gọt đi những cồng kềnh trong hệ thống, mạnh dạn giảm số lượng và “tinh hơn” trong chất lượng. Đó không chỉ là tất yếu mà còn là mệnh lệnh cho hành trình “đồng hành với đất nước, với dân tộc”.
Tại Hội thảo khoa học quốc gia kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam ngày 30/5, đồng chí Trần Cẩm Tú - Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư yêu cầu: “Báo chí phải tích cực, quyết liệt tiến hành đổi mới, sắp xếp hệ thống cơ quan báo chí theo hướng tinh - gọn - mạnh, tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, tính hấp dẫn, sức thuyết phục trong công tác thông tin tuyên truyền của hệ thống báo chí…”.
“Tinh – gọn – mạnh” không chỉ là khẩu hiệu mà đã lan toả vào thực tiễn thời gian qua. Nhiều hội thảo, toạ đàm của Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Hội Nhà báo Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam… cùng với đó là sự “vào cuộc” vô cùng mạnh mẽ từ các cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, các cơ quan báo chí bộ ngành, Hội, các cơ quan báo chí địa phương… “vừa chạy, vừa xếp hàng” để tìm hướng đi mới. Các lãnh đạo cơ quan quản lý báo chí, các lãnh đạo báo chí, người làm báo cho rằng, mục tiêu cuối cùng của quá trình tinh gọn không chỉ là giảm đầu mối hay giảm số lượng cơ quan báo chí, mà là đầu tư trọng tâm, nâng cao chất lượng thông tin, bảo đảm vai trò lãnh đạo, định hướng của Đảng, Nhà nước trong hoạt động báo chí.
Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho rằng: “Hành trình mới của báo chí Việt Nam sẽ còn nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra những cơ hội chưa từng có. Chỉ khi chúng ta đồng lòng đổi mới, giữ vững tôn chỉ và cùng nhau chuyển mình, báo chí Việt Nam mới thực sự vững bước trong kỷ nguyên số. Báo chí Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại và hội nhập sâu rộng”.
Rõ ràng, việc tinh gọn không chỉ là yêu cầu của cải cách hành chính, mà còn là bước đệm để từng bước xây dựng nền báo chí quốc gia hùng mạnh, xứng đáng với truyền thống 100 năm vẻ vang và sứ mệnh cao cả trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Vì thế, báo chí đang đứng trước yêu cầu tinh gọn, đổi mới trong mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động, đến chất lượng sản phẩm mà nếu gọi tên sẽ là một cuộc “cách mạng tự thân”.
