1. Đã đến những ngày cuối cùng của năm 2025, sau rất nhiều thay đổi, biến động của công cuộc sáp nhập, tinh gọn, các cơ quan báo chí phần nào nhìn thấy được hành trình đổi mới, phát triển thời gian tới. Sự tất yếu của việc tinh gọn thì đã rõ, vấn đề cấp bách của các toà soạn lúc này không gì khác là tìm cho ra giải pháp tái cấu trúc như thế nào để “mạnh”. Luật Báo chí sửa đổi được thông qua, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 sẽ là lúc cánh cửa mới mở ra. Ở đó, báo chí chuyên nghiệp, hiện đại, nhân văn không thể chỉ là khẩu hiệu mà phải luôn là kim chỉ nam cho hành động quyết liệt trên thực tế tại mỗi cơ quan báo chí.
Bà Đặng Thị Phương Thảo – Phó Cục trưởng Cục Báo chí – Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh: “Với những biến động sâu sắc trong thị trường, hành vi công chúng và môi trường pháp lý, báo chí Việt Nam cần nhìn nhận lại mình không chỉ là một ngành, mà là một thiết chế xã hội có ảnh hưởng dài hạn đến nhận thức, văn hóa và sự phát triển của quốc gia. Quản lý nội dung báo chí trong tòa soạn đa loại hình hiện nay không còn là việc nội bộ của từng cơ quan, mà là bài toán tổng hợp giữa nội dung, công nghệ, con người và tài chính.
Nếu làm tốt, báo chí Việt Nam không chỉ tồn tại, mà có thể tái định vị mạnh mẽ trong hệ sinh thái thông tin hiện đại. Cho nên hơn bao giờ hết, báo chí Việt Nam cần bước ra khỏi vùng an toàn, thoát khỏi vòng xoáy của lượt xem và quảng cáo ngắn hạn, để xác lập một mô hình phát triển bền vững hơn – lấy độc giả thực, giá trị thật và ảnh hưởng xã hội làm thước đo…”
2. Câu hỏi thường trực lúc này là “xác lập mô hình bền vững” như thế nào, mạnh theo hướng nào để tồn tại và phát triển? Giờ đây khi hành trình “Tinh gọn để Mạnh” trở thành mục tiêu phát triển đòi hỏi “một trái tim nóng và một cái đầu lạnh” sẽ không còn câu chuyện chạy theo “sốc, sex, sến”, câu view, sẽ hạn chế việc “sáng đăng, trưa gặp, chiều gỡ”… Muốn làm được như vậy thì việc tìm ra con đường ngách, quay lại giá trị cốt lõi, linh hoạt trong lựa chọn ứng dụng công nghệ, bài toán kinh tế báo chí, đa dạng nguồn thu, tạo lập bản sắc riêng… đều là những giải pháp “then chốt” mà các lãnh đạo cơ quan báo chí, chuyên gia truyền thông đặt ra. Đó là chuyện “bất biến” mà các cơ quan báo chí muốn tồn tại và phát triển, đó cũng là giá trị thực khẳng định vai trò, sứ mệnh của người làm báo dù trong bất cứ hoàn cảnh.
Nhà báo Phạm Trung Tuyến - Phó Trưởng Ban Giao thông Quốc gia – VOV cho rằng, các toà soạn cần tập trung vào giá trị cốt lõi và công chúng đích của mình, hạn chế dàn trải, đầu tư vào cây bút có bản sắc, có cá tính, để giữ chân người, đồng thời định hướng xây dựng các mạch nội dung độc quyền để phục vụ công chúng, bạn đọc phù hợp… Vấn đề mà ông Phạm Trung Tuyến đặt ra trọng tâm là câu chuyện định hình bản sắc, xây dựng thương hiệu. Đây vừa là giải pháp vừa là nhiệm vụ sống còn của báo chí trong kỷ nguyên số.
Trong bối cảnh mạng xã hội và các nền tảng số cạnh tranh gay gắt, cùng với đó là việc sáp nhập, hợp nhất nhiều cơ quan báo chí, việc định hình bản sắc, xây dựng thương hiệu sẽ giúp cơ quan báo chí tạo được uy tín và lợi thế cạnh tranh trên thị trường truyền thông, việc tạo dấu ấn, xây dựng thương hiệu riêng của từng cơ quan báo chí được xem như giải pháp cần thiết để khẳng định chất lượng, kiến tạo niềm tin trong cộng đồng.
Phần lớn các cơ quan báo chí đang rơi vào hoàn cảnh chiến lược nội dung chưa rõ ràng, nhiều tòa soạn dàn trải giữa tin chính luận, giải trí và tin vặt để kéo lượt truy cập; thiếu bản sắc, thậm chí còn khiến nguy cơ sai sót, vi phạm đạo đức báo chí gia tăng. Giữa một thị trường thông tin bão hòa, cái thiếu của các toà soạn không phải là nội dung, mà là bản sắc. Cho nên phải định vị chiến lược bản sắc, tạo nên sự rõ ràng về phân khúc và lối đi riêng cũng được đặt ra.
Bà Đặng Thị Phương Thảo nhận định, không phải tất cả tòa soạn sẽ tồn tại trong làn sóng chuyển đổi này. Nhưng những ai lựa chọn con đường giữ vững bản sắc, không ngừng học hỏi và đổi mới có cơ hội không chỉ sống sót – mà còn đóng vai trò then chốt trong việc xây dựng một xã hội thông tin lành mạnh, có chiều sâu, và hướng đến phát triển bền vững. “Trong thời đại mọi người đều có thể làm truyền thông, thì điều làm nên giá trị khác biệt của báo chí không còn nằm ở việc ai đưa tin nhanh hơn, mà là ai đưa tin đáng tin hơn, sâu sắc hơn, có trách nhiệm hơn”, bà Thảo chia sẻ.
3. Vai trò người lãnh đạo dẫn dắt và truyền cảm hứng… cũng là chuyện càng phải được coi trọng, đề cao lúc này. Như PGS. TS. Đinh Thị Thúy Hằng nhấn mạnh: “Để mô hình tòa soạn hội tụ tại Việt Nam vận hành hiệu quả, trước hết cần có vai trò tiên phong của lãnh đạo. Tổng Biên tập và Phó Tổng Biên tập không chỉ là người định hướng, mà còn phải trực tiếp dẫn dắt quá trình chuyển đổi, dám nghĩ, dám làm và chịu trách nhiệm cho mọi quyết định. Họ chính là nguồn cảm hứng để cả đội ngũ cùng thay đổi”.
Từ sự dẫn dắt và truyền cảm hứng, đội ngũ phóng viên và biên tập viên trong kỷ nguyên số cũng phải tìm cho mình một hướng đi mới, trở thành những nhà sáng tạo nội dung đa năng: biết viết, quay, dựng, livestream và kể chuyện trên nhiều nền tảng. Việc đào tạo lại lực lượng này là điều kiện tiên quyết để tạo ra sản phẩm phong phú, hấp dẫn và phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin đa dạng của công chúng…
Như nhà báo Hồng Quang Năm, Phó Tổng Biên tập Báo và PT-TH Đà Nẵng chia sẻ: “Khi không còn đường biên giữa các loại hình, người phóng viên phải chấp nhận vượt qua vùng an toàn của mình; người biên tập phải học cách kiểm soát nội dung theo cách mới; và lãnh đạo tòa soạn phải học cách phân tích dữ liệu để đưa ra quyết định. Tòa soạn hội tụ không chấp nhận sự trì trệ. Mọi thứ phải vận hành theo một nhịp chung, minh bạch, đo được, đánh giá được”. Sự thay đổi này buộc tòa soạn phải đầu tư mạnh cho đào tạo, tái đào tạo và đặc biệt là xây dựng tinh thần “một đội ngũ - một quy trình - một hệ thống dữ liệu chung”. Đây là yếu tố sống còn để tiến tới mục tiêu: không chỉ sản xuất tin tức, mà là sản xuất hệ sinh thái nội dung đa nền tảng.
Có thể nói, sáp nhập tinh gọn là cơ hội để thiết kế lại mô hình tòa soạn, không chỉ là hiện đại hóa công nghệ, mà còn là tái cấu trúc tổ chức, nâng cao chất lượng nội dung và năng lực vận hành của các cơ quan báo chí. Không thể phủ nhận rằng, sự linh hoạt vận hành toà soạn trong guồng quay không ít thách thức thời gian qua là những nỗ lực rất lớn của các nhà quản lý báo chí, lãnh đạo cơ quan báo chí và người làm báo cả nước. Nhưng hành trình dài cần những nỗ lực không ngừng, nếu không có sự nắm bắt nhanh thì cơ hội vàng cũng dễ vụt khỏi tay.
Quá trình sắp xếp bộ máy tinh gọn để mạnh hướng đến một nền báo chí Việt Nam phát triển vững vàng hơn về pháp lý, mạnh mẽ hơn về sáng tạo, nhân văn hơn về trách nhiệm xã hội, và bền vững hơn trong kinh tế báo chí nằm trong chính những nỗ lực này. Và, mục tiêu hướng đến ở bất cứ giai đoạn nào thì vẫn luôn là “phụng sự” mà nói như nhà báo Nhị Lê là: “Mỗi nhà báo, với tư cách là người biên niên lịch sử, người dẫn dắt dư luận, trước hết và sau cùng xứng đáng là một nhà chính trị, một công dân, phải giữ gìn danh dự cá nhân và uy tín ngòi bút “như giữ gìn con ngươi của mắt mình” phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, góp phần đổi mới và phát triển đội ngũ người làm báo thật sự chuyên nghiệp hóa - hiện đại hóa - văn hóa hóa”.
