Với đa số phiếu tán thành, Quốc hội khóa XVI vừa thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi), với hơn 190 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố Hà Nội. Đây là những điểm đột phá để Thủ đô phát triển trong thời gian tới.
Những "đặc quyền" để bứt phá
Trao đổi với báo chí về Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng khẳng định, sự đồng thuận rất cao của các vị đại biểu Quốc hội đã thể hiện mong muốn Hà Nội có những cơ chế đặc thù để phát triển hơn nữa, xứng đáng với vị trí, vai trò Thủ đô, dẫn dắt các tỉnh, thành phố trong cả nước cùng phát triển.
Luật Thủ đô được ban hành là sự quyết tâm chính trị rất lớn của Trung ương, thành phố và toàn xã hội, với mong muốn Hà Nội có thể chế vượt trội, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội là thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, vươn tầm khu vực và thế giới, như đã đề ra tại Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này được ban hành với tư duy mới khi thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện, gắn với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm toàn diện đối với các vấn đề phát triển. Đây chính là điểm đột phá rất lớn của Luật.
Phân tích về những điểm đột phá để Thủ đô phát triển trong thời gian tới, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, một số nội dung đã thực hiện phân quyền mạnh mẽ như: tự chủ trong quản lý tổ chức bộ máy và biên chế; HĐND thành phố được trao quyền quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố; cho phép người trực tiếp sử dụng công chức thực hiện việc tuyển dụng, bổ nhiệm và đánh giá. Thành phố có cơ chế đặc thù trong việc tuyển chọn, thuê và sử dụng người đứng đầu các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước.
Luật cũng mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, theo đó thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, cơ quan ngang bộ.
Cùng với phân quyền trong thí điểm chính sách, Luật Thủ đô (sửa đổi) còn cho phép thành phố chủ động xây dựng các cơ chế thí điểm, thử nghiệm đối với các chính sách mới hoặc khác với quy định pháp luật hiện hành nhằm xử lý các “điểm nghẽn” thể chế.
Về phân quyền trong quản lý, bảo vệ, sử dụng tài nguyên, thành phố được ban hành cơ chế quản lý, sử dụng, khai thác tài nguyên rừng, tài nguyên nước và các loại tài nguyên khác; áp dụng biện pháp tái điều chỉnh đất đai; thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; giao đất, cho thuê đất; chuyển mục đích sử dụng đất, bảo đảm tuân thủ các điều kiện, nguyên tắc và quy hoạch được phê duyệt.
Trong lĩnh vực quy hoạch và xây dựng, thành phố được ban hành cơ chế, chính sách, biện pháp lập, quản lý và thực hiện quy hoạch; chủ động xây dựng các giải pháp phát triển đô thị xanh, thông minh, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), cũng như cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị.
Về tài chính và đầu tư, thành phố được chủ động trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng, lập các quỹ tài chính phục vụ đầu tư phát triển; có thẩm quyền phê duyệt các dự án lớn, quan trọng; áp dụng phương thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu; quyết định các hình thức xã hội hóa, hợp tác công - tư và cơ chế khai thác tài sản công, công trình, hạ tầng công. Đồng thời, triển khai các mô hình, chính sách phát triển mới trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ, văn hóa, giáo dục đào tạo, y tế và an sinh xã hội.
“Đây là những cơ chế giúp thành phố đổi mới phương thức quản trị Thủ đô, xây dựng không gian phát triển và tận dụng, khơi thông tối đa các nguồn lực xã hội, qua đó nâng cao chất lượng sống cho người dân, thúc đẩy sự phát triển trên các lĩnh vực, đồng thời lan tỏa tới các địa phương trong Vùng Thủ đô, vùng đồng bằng sông Hồng, vùng trung du, miền núi phía Bắc và cả nước”, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh.
Đặc biệt, Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng đưa ra các cơ chế nhằm thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời bảo vệ cán bộ “dám nghĩ, dám làm” thông qua quy định loại trừ hoặc miễn trách nhiệm pháp lý đối với những trường hợp không vụ lợi, đã thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục nhưng vẫn phát sinh thiệt hại.
Đây là cơ chế quan trọng nhằm thu hút đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, những người có trình độ, kinh nghiệm và tâm huyết tham gia xây dựng, quản lý, phát triển Thủ đô, đồng thời tháo gỡ tâm lý e ngại trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức khi triển khai các chính sách đột phá.
Kiểm soát quyền lực bằng cơ chế minh bạch
Về giải pháp bảo đảm thực thi Luật Thủ đô (sửa đổi) đúng, hiệu quả và minh bạch, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, Nghị quyết 02-NQ/TW đã nêu rõ quan điểm: “Thực hiện nghiêm quy định về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; thực hành tiết kiệm; nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền các cấp; cá thể hóa trách nhiệm cá nhân, tạo động lực thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo...”.
Việc phân cấp, phân quyền mạnh cho Thủ đô thể hiện sự tin tưởng, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao về trách nhiệm giải trình, giám sát và kiểm tra của các cơ quan chức năng, nhằm thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực thi Luật.
Đồng thời, bảo đảm việc áp dụng các cơ chế, chính sách đúng thẩm quyền, đúng mục tiêu, minh bạch, hiệu quả, phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc. Điều này đòi hỏi các cấp chính quyền, tổ chức và cá nhân phải tuân thủ nghiêm Luật, các văn bản hướng dẫn thi hành cùng hệ thống pháp luật liên quan.
Để bảo đảm triển khai hiệu quả, thành phố sẽ thực hiện đồng bộ các giải pháp như: xác định rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền của từng cơ quan, đơn vị; thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Cùng với đó là tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát; xử lý trách nhiệm đối với các vi phạm, yếu kém; thực hiện nghiêm các quy định về công khai, minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình trong quản lý đất đai, triển khai dự án đầu tư, thủ tục hành chính và các lĩnh vực liên quan, tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát.
Thành phố cũng nghiêm túc chấp hành công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra của các cơ quan Trung ương và thực hiện đầy đủ trách nhiệm giải trình trong quá trình thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi).
Sứ mệnh "thiết kế chính sách" và lan tỏa sự phát triển
Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng, với vị thế là “trái tim của cả nước”, Hà Nội không chỉ thụ hưởng các cơ chế đặc thù để phát triển, mà còn được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn, đáp ứng yêu cầu và kỳ vọng phát triển trong kỷ nguyên mới.
Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ phân cấp, phân quyền những nội dung cụ thể, mà còn cho phép Thủ đô ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo cơ chế đặc thù, tạo điều kiện để Hà Nội phát triển ngang tầm khu vực và quốc tế, đóng vai trò dẫn dắt, lan tỏa phát triển.
Luật cũng quy định thành phố được thí điểm các cơ chế, chính sách khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được pháp luật quy định, qua đó tạo không gian thể chế linh hoạt để thử nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.
Đáng chú ý, Hà Nội được phép thí điểm các mô hình mới về tổ chức bộ máy, chế độ công vụ, công chức; phát triển kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; cùng với các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, y tế và chăm sóc sức khỏe.
Bên cạnh đó là các mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị; mô hình quản lý đô thị, nông thôn và phát triển bền vững; cũng như các phương thức huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực cho phát triển Thủ đô.
Đây là nền tảng để thành phố triển khai các mô hình quản trị tiên tiến, hiện đại dựa trên công nghệ và dữ liệu, góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc đô thị, qua đó hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô trong giai đoạn mới...
