Chuyển đổi số ngành xuất bản: Cơ hội tái sinh hay thách thức sinh tồn?

Nội dung đa phương tiện, cá nhân hóa trải nghiệm đọc là một trong những cơ hội lớn nhất mà chuyển đổi số mang lại cho độc giả.
Nội dung đa phương tiện, cá nhân hóa trải nghiệm đọc là một trong những cơ hội lớn nhất mà chuyển đổi số mang lại cho độc giả.

Từ xu thế toàn cầu...

Theo TS. Trần Chí Đạt, Giám đốc - Tổng biên tập NXB Khoa học - Công nghệ - Truyền thông, chuyển đổi số trong ngành xuất bản không chỉ đơn thuần là việc số hóa sách in thành sách điện tử.

Ông nhấn mạnh rằng đây là một quá trình ứng dụng công nghệ và dữ liệu để tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị, từ khâu sáng tạo nội dung, biên tập, sản xuất, cho đến phân phối và tiếp thị.

Nhìn ra thế giới, sự dịch chuyển này đang diễn ra với tốc độ chóng mặt. Theo báo cáo của Statista (2023), doanh thu thị trường sách điện tử toàn cầu đã đạt 14,16 tỷ USD và dự kiến sẽ tăng lên 15,33 tỷ USD vào năm 2027, với hơn 1,1 tỷ người dùng thường xuyên. "Những con số này là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy thói quen đọc của con người đang thay đổi sâu sắc", TS. Trần Chí Đạt nhận định.

Các "gã khổng lồ" công nghệ như Amazon đã đi đầu trong việc này. Nền tảng Kindle Direct Publishing của họ không chỉ đơn thuần là một kênh phân phối, mà còn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích hành vi độc giả, từ đó gợi ý sách, cá nhân hóa trải nghiệm và tối ưu hóa quy trình xuất bản.

Tại Trung Quốc, những nền tảng như WeRead hay Tencent đã thành công trong việc tích hợp sách điện tử với mạng xã hội, tăng 25% lượng độc giả trẻ. TS Đạt cho biết: "Những mô hình thành công này cho thấy, sự kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu và sự am hiểu thị trường là chìa khóa để tồn tại và phát triển".

...đến những rào cản mang tính nội tại

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số trong ngành xuất bản đã có những bước tiến đáng ghi nhận, nhưng vẫn còn nhiều rào cản mang tính nội tại cần phải vượt qua.

cac-hinh-thuc-xuat-ban-sach.jpeg
Thói quen đọc sách in vẫn chiếm ưu thế tại Việt Nam, đặt ra thách thức lớn về văn hóa đọc số và thói quen tiêu dùng.

Đầu tiên, theo TS Đạt đó là sự thiếu hụt nghiêm trọng về nhân lực số. Nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như AI, phân tích dữ liệu, hay an ninh mạng còn rất hạn chế. Điều này khiến việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến, vốn đòi hỏi sự đầu tư lớn và chuyên môn cao, trở nên khó khăn.

Vấn đề vi phạm bản quyền cũng là một rào cản nghiêm trọng. "Tình trạng sách lậu và chia sẻ nội dung bất hợp pháp trên mạng xã hội gây thiệt hại ước tính 20-30% doanh thu của các nhà xuất bản", ông Đạt cho biết. Việc thiếu một hành lang pháp lý chặt chẽ và khả năng kiểm soát hiệu quả vấn đề này khiến các nhà xuất bản e ngại đầu tư vào nội dung số, tạo ra một vòng luẩn quẩn khó thoát.

Một rào cản khác nằm ở chính thói quen của độc giả Việt Nam, khi phần lớn vẫn ưu tiên đọc sách in, chiếm tới 70% thị trường. TS. Trần Chí Đạt cho rằng: "Thành công của chuyển đổi số không chỉ phụ thuộc vào việc ứng dụng công nghệ, tư duy và ý chí của người đứng đầu mà còn phụ thuộc vào việc xây dựng văn hóa số đối với bạn đọc". Do đó, cần có sự thay đổi về thói quen và hành vi của người đọc, điều này đòi hỏi một quá trình truyền thông và giáo dục lâu dài.

Để vượt qua những thách thức này, Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế và triển khai các giải pháp đồng bộ. "Cuộc đua chuyển đổi số trong ngành xuất bản không chỉ là cuộc chạy đua về công nghệ mà còn là cuộc đua về tư duy", ông Đạt nhấn mạnh

TS Đạt khẳng định: "Sự thay đổi từ cấp lãnh đạo đến từng biên tập viên, từ việc đầu tư hệ thống đến việc xây dựng văn hóa số cho người đọc, tất cả sẽ quyết định liệu ngành xuất bản Việt Nam có thể vươn mình, bắt kịp xu thế toàn cầu và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số hay không".

Xem thêm

Báo chí Việt Nam trước không gian phát triển mới

Báo chí Việt Nam trước không gian phát triển mới

(NB&CL) Không gian phát triển mới của báo chí không còn là một khái niệm thuộc về tương lai. Nó đang hiện hữu trong từng thay đổi của công chúng, công nghệ, phương thức sản xuất và phân phối thông tin; trong sự xuất hiện của những nền tảng truyền thông mới, những mô hình sản phẩm mới và cả những thay đổi trong chính sách, pháp luật đối với hoạt động báo chí. Sự dịch chuyển ấy chính là cơ sở để Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 – năm 2026 lựa chọn chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”.

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

(CLO) Các số liệu và thảo luận tại nhiều sáng kiến của Hiệp hội Tin tức và Truyền thông Quốc tế (INMA) cho thấy mối quan hệ giữa độc giả với từng nhà báo, người sáng tạo nội dung đang ngày càng có giá trị, trong khi sức mạnh của thương hiệu báo chí truyền thống không còn đủ để giữ chân công chúng.

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

(CLO) Với các cơ quan báo chí địa phương, tác động của Luật Báo chí 2025 không chỉ nằm ở những quy định mới về quản lý hoạt động báo chí. Điều đáng chú ý hơn là một tư duy mới đang được đặt ra: từ “thuần quản lý hành chính” sang “đồng hành và kiến tạo phát triển” trong môi trường truyền thông số.

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

(CLO) Sau một tuần tham dự Hội nghị bàn tròn CEO của INMA tại Vail (Mỹ), với sự góp mặt của khoảng 40 lãnh đạo các tổ chức báo chí, nhiều quan điểm về tương lai ngành truyền thông đã được đưa ra, trong đó nổi bật là việc tự động hóa các công việc thường nhật và tăng đầu tư vào những nội dung tạo khác biệt.

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

(CLO) Rời xa giai đoạn thí điểm rời rạc, báo chí đang bước vào kỷ nguyên ứng dụng AI sâu vào quy trình và hạ tầng. Cuộc đua công nghệ giờ đây không thuộc về ai sở hữu nhiều công cụ hơn, mà được định đoạt bởi năng lực biến dữ liệu và tri thức tòa soạn thành sức mạnh nội tại.

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

(CLO) Luật Báo chí 2025 cho phép cơ quan báo chí liên kết với cơ quan báo chí khác, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cùng sản xuất nội dung. Luật cũng bổ sung các nguồn thu từ bán quyền đọc, nghe, xem, cấp phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; đồng thời quy định cụ thể hơn về xuất nhập khẩu sản phẩm báo chí.

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

(CLO) Một bài báo có thể mất nhiều ngày tác nghiệp, xác minh, biên tập nhưng chỉ cần vài phút để bị sao chép. Video bị cắt ghép, livestream lại; dữ liệu bị tự động "cào" cho các hệ thống công nghệ. Công nghệ giúp báo chí lan xa hơn, nhưng cũng khiến tài sản trí tuệ của tòa soạn dễ bị khai thác hơn bao giờ hết.

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

(NB&CL) Cuộc cạnh tranh của báo chí đang thay đổi. Trong kỷ nguyên AI, khoảng cách giữa các tòa soạn sẽ không còn được tạo ra bởi việc ứng dụng thêm một công nghệ mới, mà bởi năng lực quản trị, khả năng tổ chức dữ liệu và những lựa chọn chiến lược được thực hiện từ hôm nay. Khi công nghệ dần trở thành điều kiện phổ biến, dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi cơ quan báo chí.

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

(CLO) “Trong một thế giới mà thông tin ngày càng dư thừa nhưng niềm tin ngày càng khan hiếm, đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí có lẽ không nằm ở việc sản xuất thêm nội dung, mà ở việc thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin cho phát triển” - ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, nhấn mạnh khi đề xuất cách tiếp cận 'Báo chí Hạ tầng Niềm tin'.

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

(NB&CL) Với VnExpress, xây dựng năng lực dữ liệu bắt đầu từ nhu cầu trả lời những câu hỏi rất cụ thể về độc giả và sản phẩm: Vì sao pageview tăng hoặc giảm? Độc giả là ai? Họ đến và đi vì điều gì? Làm thế nào để kéo họ quay lại và tương tác? Sau nhiều năm xây dựng hệ thống riêng, dữ liệu trở thành một phần trong cách tòa soạn phân tích nội dung, hiểu độc giả và vận hành sản phẩm.

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

(NB&CL) AI đang đi rất nhanh từ một công nghệ được báo chí thử nghiệm sang một năng lực được tích hợp vào hoạt động tác nghiệp. Nhưng phía sau những mô hình ngôn ngữ ngày càng mạnh vẫn tồn tại một điều kiện nền tảng: AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi nó được cung cấp dữ liệu đủ tốt, đủ ngữ cảnh và có thể sử dụng một cách đáng tin cậy.

Cỡ chữ bài viết: