Dự thảo nhằm cập nhật quy định hiện hành, đồng thời hoàn thiện cơ chế cung cấp thông tin chính thống trong bối cảnh bộ máy hành chính được sắp xếp lại và môi trường truyền thông số phát triển mạnh.
Theo cơ quan soạn thảo, qua công tác kiểm tra tại một số bộ, ngành và địa phương cho thấy các cơ quan hành chính nhà nước nhìn chung đã triển khai thực hiện các quy định của Luật Báo chí 2016 và Nghị định 09/2017/NĐ-CP về phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí. Nhiều đơn vị đã cử người phát ngôn hoặc người được ủy quyền phát ngôn; ban hành quy chế phát ngôn trong nội bộ; phổ biến các quy định pháp luật liên quan và triển khai nhiều hình thức cung cấp thông tin cho báo chí.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn bộc lộ một số hạn chế. Một số cơ quan chưa công khai đầy đủ thông tin về người phát ngôn hoặc người được ủy quyền phát ngôn; chưa gửi văn bản công bố theo quy định; công tác giám sát, đôn đốc việc thực hiện tại các đơn vị trực thuộc còn thiếu chặt chẽ. Ngoài ra, việc tổ chức họp báo định kỳ ở một số nơi chưa được duy trì nghiêm túc.
Điều chỉnh quy định phù hợp với thực tiễn
Việc xây dựng nghị định mới được đặt trong bối cảnh triển khai chủ trương tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương, đồng thời thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tăng cường phân cấp, phân quyền. Do đó, quy định về người phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí cần được điều chỉnh cho phù hợp với cơ cấu tổ chức và phương thức quản lý mới.
Bên cạnh đó, sự phát triển của khoa học – công nghệ, đặc biệt là các nền tảng truyền thông số và mạng xã hội, đã mở ra nhiều kênh truyền tải thông tin mới. Các bộ, ngành và địa phương hiện đều duy trì trang mạng xã hội, nền tảng số hoặc fanpage chính thức để tuyên truyền, phổ biến thông tin. Vì vậy, dự thảo nghị định cũng bổ sung các quy định liên quan nhằm bảo đảm việc cung cấp thông tin chính thống trên môi trường số.
Mục tiêu của nghị định là thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về đổi mới tổ chức bộ máy và quản lý báo chí; hoàn thiện khung pháp lý để bảo đảm việc phát ngôn, cung cấp thông tin cho báo chí được thực hiện đầy đủ, minh bạch và đúng trách nhiệm.
Quy định rõ người phát ngôn
Theo dự thảo, người thực hiện phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí tại các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các cấp gồm ba nhóm: Người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước; Người được giao nhiệm vụ phát ngôn thường xuyên (người phát ngôn); Người được ủy quyền phát ngôn hoặc được giao phối hợp cung cấp thông tin về các vấn đề cụ thể.
Thông tin về người phát ngôn, bao gồm họ tên, chức vụ, số điện thoại và địa chỉ email, phải được công bố bằng văn bản cho cơ quan quản lý nhà nước về báo chí và đăng tải trên cổng thông tin điện tử của cơ quan. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm công khai và cập nhật danh sách người phát ngôn của các cơ quan thuộc phạm vi quản lý.
Trong trường hợp người phát ngôn không thể thực hiện nhiệm vụ, người đứng đầu cơ quan hành chính có thể ủy quyền cho cá nhân khác thực hiện việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí.
Dự thảo cũng nêu rõ: các cá nhân không được giao nhiệm vụ phát ngôn vẫn có thể cung cấp thông tin cho báo chí theo quy định pháp luật, nhưng không được nhân danh cơ quan hành chính nhà nước và phải tự chịu trách nhiệm về nội dung thông tin cung cấp.
Tăng cường cung cấp thông tin định kỳ
Dự thảo nghị định quy định việc cung cấp thông tin cho báo chí phải được thực hiện định kỳ và thường xuyên. Theo đó, Văn phòng Chính phủ chủ trì phối hợp với các bộ, ngành và địa phương tổ chức họp báo hằng tháng để thông tin về hoạt động chỉ đạo, điều hành của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Thông tin này đồng thời được đăng tải trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
Đối với các bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh, việc cung cấp thông tin cho báo chí được thực hiện thông qua nhiều hình thức như: Cung cấp thông tin định kỳ hằng tháng và cập nhật trên cổng thông tin điện tử hoặc trang thông tin điện tử của cơ quan; Tổ chức họp báo ít nhất ba tháng một lần; Cung cấp thông tin tại các cuộc giao ban báo chí khi cần thiết.
Các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, cơ quan ngành dọc đặt tại địa phương và UBND cấp xã cũng có trách nhiệm cập nhật thông tin trên các kênh chính thức và cử người phát ngôn tham dự họp báo khi được yêu cầu.
Hiện dự thảo nghị định đang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố để lấy ý kiến rộng rãi trên Cổng thông tin điện tử của Bộ trước khi hoàn thiện và trình cấp có thẩm quyền xem xét ban hành.
