Đề xuất xây dựng luật để giám sát thuật toán và nền tảng số

(CLO) Chuyên gia pháp lý đề xuất xây dựng luật để giám sát thuật toán và nền tảng số khi AI ngày càng được ứng dụng sâu rộng, có ảnh hưởng đến tín dụng, việc làm, an sinh của người dân.

Tại hội thảo Hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới do Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý (Bộ Tư pháp) tổ chức ngày 14-8, các chuyên gia cảnh báo AI và nền tảng số ngày càng tác động trực tiếp đến quyền, cơ hội của người dân, kéo theo những vấn đề mới về minh bạch, phân biệt đối xử và trách nhiệm pháp lý.

hoi-thao-ai.jpg
Khi AI được ứng dụng ngày càng sâu rộng, các chuyên gia pháp lý đề xuất xây dựng luật để giám sát thuật toán và nền tảng số. Ảnh: Hoàng Huy

Khi AI tham gia vào quyết định...

Theo PGS.TS Nguyễn Hiền Phương (Đại học Luật Hà Nội), tính đến đầu năm 2026, ứng dụng định danh điện tử VNeID đã có khoảng 67 triệu tài khoản định danh điện tử và tích hợp 50 dịch vụ số.

Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp quyền truy cập tới khoảng 4.700 thủ tục hành chính, xử lý 11,5 triệu hồ sơ trực tuyến trong năm 2025 và giúp tiết kiệm hơn 4.000 tỷ đồng chi phí xã hội.

Bên cạnh đó, kinh tế số tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng, gắn chặt với tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP của Việt Nam liên tục tăng trong giai đoạn 2021-2025, đạt 14,02% GDP, tương đương khoảng 72,1 tỷ USD vào năm 2025.

Chuyển đổi số đang tạo ra một môi trường mới, thuận lợi hơn nhưng cũng làm phát sinh một số rủi ro. Dữ liệu cá nhân hiện không chỉ được sử dụng để xác thực danh tính hay cung cấp dịch vụ mà còn có thể được dùng để phân loại, dự đoán, đánh giá và đưa ra quyết định về một cá nhân.

GS.TS Vũ Công Giao (Trường ĐH Luật Hà Nội) cho rằng trong thực tế, các hệ thống quyết định tự động dựa trên trí tuệ nhân tạo đang ảnh hưởng đến các quyền tiếp cận dịch vụ, việc làm, tín dụng hoặc an sinh nhưng người dân khó biết tiêu chí, dữ liệu và cách phản đối kết quả.

Rủi ro không chỉ nằm ở việc dữ liệu bị rò rỉ hoặc sử dụng sai mục đích. Một hệ thống thiếu minh bạch hoặc mang thiên lệch từ dữ liệu và thiết kế ban đầu cũng có thể khiến cá nhân bị đối xử bất lợi.

Do đó, chúng ta cần bảo đảm quyền được biết, được giải thích, được phản đối quyết định tự động và được yêu cầu con người xem xét lại. Bên cạnh đó, cần có cơ chế kiểm toán thuật toán và phòng chống phân biệt đối xử bằng thuật toán.

Dữ liệu lớn và AI có thể tạo ra những quyết định ảnh hưởng đến quyền con người nhưng không dễ xác định chủ thể chịu trách nhiệm. Nhưng tốc độ biến đổi của đời sống kinh tế, xã hội và công nghệ đang nhanh hơn chu kỳ xây dựng, ban hành và sửa đổi pháp luật, dẫn đến nguy cơ xuất hiện khoảng trống và độ trễ pháp lý.

Đề xuất giám sát thuật toán và nền tảng số

PGS.TS Nguyễn Hiền Phương đánh giá pháp luật Việt Nam đã bước đầu hình thành nhiều lớp bảo vệ quyền con người trong môi trường số nhưng còn phân tán, chưa đồng bộ và chưa bảo đảm đầy đủ khả năng tiếp cận thực chất của các nhóm yếu thế.

Trong giai đoạn 2026 – 2030, Việt Nam đã có nền tảng pháp lý quan trọng về dữ liệu cá nhân, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng và giao dịch điện tử. Vì vậy, nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục rà soát, hướng dẫn áp dụng thống nhất và bảo đảm các quy định này vận hành thực chất trong thực tiễn.

Trong khi đó, TS Tường Duy Kiên (Học viện Chính trị Quốc gia HCM) đề xuất một số hướng nghiên cứu dài hạn về hoàn thiện pháp luật. Ông kiến nghị xây dựng Luật Quyền con người trong không gian số, nhằm xây dựng khuôn khổ pháp lý tổng thể về bảo vệ quyền con người trên internet và nền tảng số, trong đó có quyền tiếp cận thông tin và vấn đề phân biệt đối xử bằng thuật toán.

Ông cũng đề xuất nghiên cứu Luật Quản trị trí tuệ nhân tạo, theo hướng quản trị AI lấy con người làm trung tâm, kiểm soát rủi ro đối với quyền con người, quyền công dân và xác định trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp, nền tảng công nghệ trong phát triển, ứng dụng AI.

Một hướng khác được TS Tường Duy Kiên đề cập là nghiên cứu Luật Giám sát thuật toán và nền tảng số, nhằm kiểm soát những thuật toán có ảnh hưởng lớn đến quyền con người, dư luận xã hội, quyền tiếp cận thông tin và quyền tự do biểu đạt.

Có ý kiến chuyên gia cho rằng hoàn thiện pháp luật cần tính đến tác động của AI đối với việc làm, an sinh xã hội và khoảng cách số, cần đưa Luật Trí tuệ nhân tạo vào nhóm văn bản cần được sửa đổi, bổ sung cùng với các luật liên quan đến việc làm, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế.

Cùng với pháp luật bắt buộc, PGS.TS Nguyễn Hiền Phương cho rằng cần kết hợp các công cụ như bộ quy tắc ứng xử, tiêu chuẩn kỹ thuật, hướng dẫn đạo đức AI, khung đánh giá rủi ro và cơ chế tự đánh giá của doanh nghiệp, nhằm thích ứng với tốc độ phát triển của công nghệ.

Như vậy, vấn đề không phải là ngăn AI tham gia vào đời sống, mà là bảo đảm AI phát triển trong một khuôn khổ phù hợp, bảo vệ quyền của người dân.

Xem thêm

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Tăng tốc nâng cao năng suất của mỗi doanh nghiệp, mỗi người lao động

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng: Tăng tốc nâng cao năng suất của mỗi doanh nghiệp, mỗi người lao động

(CLO) Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh: "Nâng cao năng suất là một hành trình lâu dài. Nhưng trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không có lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc. Tăng tốc ứng dụng khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Tăng tốc đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tăng tốc chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng. Trên hết, tăng tốc nâng cao năng suất của mỗi doanh nghiệp, mỗi cơ quan và mỗi người lao động Việt Nam".

Từ 15/8, sử dụng AI trong giáo dục phải bảo đảm liêm chính học thuật

Từ 15/8, sử dụng AI trong giáo dục phải bảo đảm liêm chính học thuật

(CLO) Từ ngày 15/8, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để gian lận trong học tập, kiểm tra, đánh giá hoặc nghiên cứu khoa học được xác định là hành vi vi phạm liêm chính học thuật. Các cơ sở giáo dục đồng thời phải xây dựng quy định kiểm soát việc sử dụng AI trong đào tạo và nghiên cứu.

Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai các quy định mới về quản lý công chức, viên chức

Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai các quy định mới về quản lý công chức, viên chức

(CLO) Ngày 14/8, tại Phú Thọ, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị tập huấn công tác quản lý công chức, viên chức, nhằm thống nhất nhận thức và triển khai hiệu quả các quy định mới về tổ chức bộ máy, vị trí việc làm, tuyển dụng, sử dụng và quản lý đội ngũ công chức, viên chức.

Tổ chức, cá nhân phải đáp ứng điều kiện gì để giao dịch trên sàn dữ liệu?

Tổ chức, cá nhân phải đáp ứng điều kiện gì để giao dịch trên sàn dữ liệu?

(CLO) Theo Nghị định mới của Chính phủ, tổ chức, cá nhân muốn tham gia giao dịch trên sàn dữ liệu phải đáp ứng các điều kiện nhất định về tư cách pháp lý, năng lực hành vi và điều kiện kinh doanh. Trong đó, tổ chức cung cấp sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu thuộc ngành, nghề kinh doanh có điều kiện phải được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh theo quy định.

40 năm thu hút FDI: Đã đến lúc định vị giai đoạn mới!

40 năm thu hút FDI: Đã đến lúc định vị giai đoạn mới!

(NB&CL) Sau 40 năm mở cửa, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, góp phần thúc đẩy tăng trưởng, xuất khẩu, việc làm và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, mục tiêu cũng thay đổi. Điều chúng ta hướng tới không còn là thu hút nhiều vốn hơn, mà là thu hút những dòng vốn có khả năng nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp Việt Nam và góp phần xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập sâu rộng. 

Nhập siêu 7 tháng 20,3 tỷ USD, cần giảm phụ thuộc nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu

Nhập siêu 7 tháng 20,3 tỷ USD, cần giảm phụ thuộc nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu

(CLO) Trong 7 tháng đầu năm 2026, Việt Nam nhập siêu khoảng 20,3 tỷ USD, trong đó nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử, linh kiện và nhiều nhóm nguyên liệu đầu vào tăng mạnh. Trước thực tế này, các bộ, ngành được yêu cầu thúc đẩy sản xuất trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa, từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu.

Hoàn thiện hồ sơ 250 trận đánh lớn, làm giàu cơ sở dữ liệu về liệt sĩ

Hoàn thiện hồ sơ 250 trận đánh lớn, làm giàu cơ sở dữ liệu về liệt sĩ

(CLO) Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu tập trung nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ 250 trận đánh lớn, đồng thời khẩn trương xây dựng, làm giàu cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ, tạo nền tảng phục vụ hiệu quả hơn công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc: Kiểm soát nhập siêu phải gắn với thúc đẩy sản xuất trong nước

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc: Kiểm soát nhập siêu phải gắn với thúc đẩy sản xuất trong nước

(CLO) Để kiểm soát nhập siêu, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu gắn với thúc đẩy sản xuất trong nước. Bộ Công Thương cần làm việc với các doanh nghiệp, tập đoàn có chênh lệch lớn giữa kim ngạch nhập khẩu và xuất khẩu, nhất là trong lĩnh vực máy tính, linh kiện điện tử, để làm rõ nguyên nhân nhập khẩu và tiến độ sản xuất, xuất khẩu tại Việt Nam.

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Điều hành tín dụng linh hoạt, không coi mục tiêu tăng trưởng là 'trần cứng'

Thủ tướng Lê Minh Hưng: Điều hành tín dụng linh hoạt, không coi mục tiêu tăng trưởng là 'trần cứng'

(CLO) Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu Ngân hàng Nhà nước điều hành tăng trưởng tín dụng bám sát mục tiêu năm 2026, nhưng không coi đây là "trần cứng" trong mọi thời điểm; việc điều hành phải chủ động, linh hoạt theo diễn biến thực tế, bảo đảm vốn phải đến đúng lĩnh vực, đúng thời điểm, đúng đối tượng, đúng mục đích với chi phí hợp lý.

Cán bộ cấp xã được đào tạo, bồi dưỡng về quản trị dữ liệu

Cán bộ cấp xã được đào tạo, bồi dưỡng về quản trị dữ liệu

(CLO) Khung chương trình đào tạo, bồi dưỡng về quản trị dữ liệu của Chính phủ sẽ có chương trình cho cán bộ, công chức cấp xã nhằm nâng cao năng lực quản lý, cập nhật, chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ, khai thác và bảo vệ dữ liệu, phục vụ quản lý nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công tại địa phương.

Chi tiết 14 lĩnh vực cựu cán bộ công tác tại Bộ Khoa học và Công nghệ không được lập doanh nghiệp sau khi thôi chức

Chi tiết 14 lĩnh vực cựu cán bộ công tác tại Bộ Khoa học và Công nghệ không được lập doanh nghiệp sau khi thôi chức

(CLO) Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Thông tư số 32/2026/TT-BKHCN, quy định danh mục các lĩnh vực và thời hạn người có chức vụ, quyền hạn không được thành lập, giữ chức danh, chức vụ quản lý, điều hành doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, hợp tác xã sau khi thôi giữ chức vụ thuộc phạm vi quản lý của Bộ.

Cuộc thi chính luận trong Đảng bộ Chính phủ: Xét giải phải công bằng, khách quan, thực chất

Cuộc thi chính luận trong Đảng bộ Chính phủ: Xét giải phải công bằng, khách quan, thực chất

(CLO) Về Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong Đảng bộ Chính phủ lần thứ 2 năm 2026, ông Phạm Gia Túc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực, Trưởng Ban Chỉ đạo Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng yêu cầu việc xét giải phải bảo đảm đúng quy chế, công bằng, khách quan, thực chất, tương xứng với chất lượng tác phẩm và thành tích của tập thể, cá nhân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Toàn quyền New Zealand thăm Triển lãm ảnh StarkWhite

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Toàn quyền New Zealand thăm Triển lãm ảnh StarkWhite

Trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới New Zealand, ngày 13/8, tại thành phố Auckland, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Toàn quyền New Zealand Dame Cindy Kiro đã cùng thăm triển lãm các tác phẩm của nhiếp ảnh gia nổi tiếng người Māori Fiona Pardington tại phòng triển lãm nghệ thuật đương đại Starkwhite.

Cỡ chữ bài viết: