Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 - năm 2026: “Không gian phát triển mới” của báo chí là một hệ sinh thái kiến tạo giá trị toàn diện

Mở rộng không gian phát triển, kiến tạo những giá trị mới

Nếu ở giai đoạn đầu của chuyển đổi số, câu chuyện của nhiều cơ quan báo chí chủ yếu xoay quanh việc đưa nội dung lên website, mở rộng hiện diện trên mạng xã hội hay chuyển đổi phương thức xuất bản, thì không gian phát triển mới đang đặt ra một yêu cầu rộng hơn. Đó là khả năng tham gia và làm chủ một hệ sinh thái truyền thông mà ở đó dữ liệu, công nghệ, nền tảng và nhu cầu công chúng cùng tác động đến cách báo chí tạo ra giá trị.

PGS,TS Nguyễn Thành Lợi, Ủy viên BCH Hội Nhà báo Việt Nam, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội cho rằng, chủ đề “Báo chí cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới” có ý nghĩa quan trọng, bởi đặt vấn đề từ chính sự thay đổi trong tư duy quản trị báo chí truyền thông.

Theo ông, báo chí hiện đại không còn vận hành trong những ranh giới truyền thống của các kênh phân phối nội dung, mà đang đặt mình trong một hệ sinh thái số chịu tác động mạnh của dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các thuật toán phân phối tự động. “Vì vậy “không gian phát triển mới” không đơn thuần là việc mở rộng sang các nền tảng mạng xã hội xuyên biên giới, mà là một không gian kiến tạo giá trị toàn diện, bao gồm kinh tế dữ liệu, kinh tế chia sẻ, tương tác thông minh đa chiều và hạ tầng số độc lập”, ông nói.

Cách tiếp cận này cũng làm thay đổi cách nhìn về công chúng. Khi người dùng chủ động lựa chọn, tương tác và đòi hỏi trải nghiệm cá nhân hóa, lợi thế của một cơ quan báo chí không thể chỉ được đo bằng số lượng nội dung hay độ phủ trên một nền tảng. Giá trị nằm ở khả năng hiểu công chúng, tạo ra sản phẩm phù hợp và xây dựng mối quan hệ bền vững với độc giả.

Đây cũng là ý nghĩa quan trọng của Diễn đàn Tổng Biên tập 2026. Ông Nguyễn Thành Lợi cho rằng, diễn đàn là cơ hội để lãnh đạo các cơ quan báo chí, các nhà quản lý báo chí và các chuyên gia công nghệ cùng đối thoại về những bài toán căn cơ, từ thực hiện tôn chỉ, mục đích đến nâng cao năng lực cạnh tranh trong môi trường truyền thông số. “Quan trọng hơn, đó là quá trình chuyển từ tâm thế đối phó trước những biến động trên truyền thông xã hội sang chủ động định vị báo chí như một “mỏ neo” niềm tin của xã hội”, ông nhấn mạnh.

Công nghệ thay đổi, giá trị cốt lõi không thay đổi

Nếu công nghệ và hệ sinh thái truyền thông đang mở ra những khả năng mới, báo chí cũng đứng trước yêu cầu phải xác định rõ đâu là những giá trị không thể đánh đổi.

Nhà báo Trương Thành Trung, Tổng Biên tập Báo Đại Đoàn Kết, nhìn nhận Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 diễn ra trong thời điểm công nghệ, AI và các nền tảng truyền thông đang làm thay đổi sâu sắc cách thông tin được tạo ra, phân phối và tiếp nhận.

Nhưng theo ông, sự thay đổi về phương thức không làm thay đổi bản chất và sứ mệnh của báo chí cách mạng. “Báo chí không chỉ đưa tin về những gì đang xảy ra. Báo chí phải giúp công chúng hiểu đúng bản chất sự việc, nhận diện vấn đề, củng cố niềm tin và hình thành đồng thuận xã hội”, ông Trương Thành Trung nhấn mạnh.

Trong môi trường thông tin ngày càng dồi dào, điều đó cho thấy giới hạn của cuộc cạnh tranh thuần túy về tốc độ và lượt xem. Khi công nghệ cho phép tạo ra lượng nội dung lớn trong thời gian ngắn, việc sản xuất thêm một nội dung chưa chắc đồng nghĩa với việc tạo thêm giá trị.

Theo ông Trương Thành Trung, thách thức lớn hơn đối với các tòa soạn không chỉ là cạnh tranh về công nghệ hay nguồn thu, mà còn là cuộc cạnh tranh về uy tín, bản lĩnh, năng lực định hướng và khả năng bảo vệ sự thật trong một không gian thông tin nhiều nhiễu động.

“Bởi vậy, đầu tư cho thông tin gốc, điều tra, dữ liệu, phân tích và những vấn đề lớn của đất nước, của đời sống Nhân dân vẫn là nơi thể hiện rõ nhất năng lực của báo chí”, ông Trung nhận định.

Từ đó, công nghệ không phải đích đến của đổi mới. AI có thể hỗ trợ những công việc lặp lại, phân tích dữ liệu hay một số khâu trong quy trình sản xuất, nhưng những phần việc cốt lõi của báo chí vẫn đòi hỏi con người: kiểm chứng, phân tích, phán đoán và chịu trách nhiệm về nội dung. “Cách làm báo sẽ thay đổi. Công nghệ sẽ thay đổi. Nhưng trách nhiệm chính trị, đạo đức nghề nghiệp và sứ mệnh phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân không thay đổi”, ông Trương Thành Trung nói.

Không gian mới, yêu cầu mới với mỗi tòa soạn

Ở cấp độ quản trị, ông Nguyễn Thành Lợi cho rằng cần tái cấu trúc mô hình kinh tế báo chí theo hướng đa tầng, bền vững hơn; đồng thời đẩy nhanh việc làm chủ công nghệ, xây dựng kiến trúc AI có trách nhiệm trong quy trình tác nghiệp và hướng tới những mô hình chia sẻ hạ tầng, dữ liệu.

Theo ông, các cơ quan báo chí cần quan tâm hơn đến dữ liệu độc giả gốc, các mô hình thu phí đối với nội dung chuyên sâu, dịch vụ truyền thông giải pháp và khả năng xây dựng những liên minh về hạ tầng, công nghệ. Đây không chỉ là bài toán nguồn thu, mà còn liên quan đến khả năng tự chủ và bảo vệ giá trị nội dung báo chí trong môi trường số.

Ở bên trong tòa soạn, điều đó đòi hỏi sự thay đổi về quản trị. Người đứng đầu không chỉ quản lý quy trình sản xuất nội dung, mà phải nhìn cơ quan báo chí như một tổ chức sản xuất sản phẩm truyền thông, trong đó nội dung, công nghệ, dữ liệu, trải nghiệm người dùng và hiệu quả kinh tế có mối quan hệ chặt chẽ.

Trong khi đó, ông Trương Thành Trung nhấn mạnh yêu cầu biến những trao đổi tại diễn đàn thành các lựa chọn cụ thể trong công việc hằng ngày: chọn đề tài, tổ chức nhân lực, đầu tư cho thông tin gốc, đánh giá sản phẩm và sử dụng AI.

Theo ông, mỗi tòa soạn có nhiệm vụ, điều kiện và nguồn lực riêng, vì vậy không thể có một mô hình chung áp dụng cho tất cả. Điều quan trọng là sau diễn đàn, mỗi cơ quan báo chí phải xác định được mình cần thay đổi điều gì.

Ý nghĩa của Diễn đàn Tổng Biên tập năm 2026 vì thế không chỉ nằm ở những vấn đề sẽ được đặt ra, mà ở khả năng mở ra những lựa chọn mới cho từng tòa soạn. Khi không gian phát triển đã thay đổi, năng lực tạo ra những giá trị mới trên nền tảng những giá trị cốt lõi của báo chí sẽ quyết định cơ hội ấy có thực sự trở thành động lực phát triển hay không.