+ Thưa ông, hiện nay không gian mạng đã trở thành "không gian tác chiến mới", nơi các vấn đề an ninh mạng gắn liền với chủ quyền quốc gia và sự ổn định chính trị. Trong bối cảnh đó, ông đánh giá thế nào về vai trò tuyến đầu của các cơ quan báo chí trong việc tham gia xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân trên không gian mạng?
PGS.TS Trần Quang Diệu: Văn kiện Đại hội XIV của Đảng và định hướng của Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, coi không gian mạng là "không gian tác chiến mới". Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đòi hỏi an ninh mạng gắn liền mật thiết với sự phát triển đất nước. Để tham gia xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với bảo vệ tổ quốc từ sớm, từ xa, báo chí cách mạng phải đảm nhận vai trò tuyến đầu. Báo chí không chỉ là công cụ truyền thông mà còn là vũ khí sắc bén bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, báo chí phải chủ động tham gia tác chiến trên không gian số chính là bước đi tiên phong bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Để xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với quốc phòng toàn dân, báo chí đóng vai trò quan trọng, then chốt trong củng cố "thế trận lòng dân" trên không gian mạng. Như tinh thần của Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, thế trận lòng dân vững thì an ninh mới vững. Báo chí cách mạng Việt Nam cần thực hiện sứ mệnh này bằng việc hướng dư luận, lan tỏa giá trị văn hóa và khát vọng phát triển đất nước. Đồng thời, cung cấp thông tin giúp người dân nâng cao sức đề kháng trong bối cảnh bùng nổ của thông tin và sự tác động mạnh mẽ của AI hiện nay. Nhờ đó, mỗi công dân sẽ tự giác trở thành một chiến sĩ an ninh mạng, chủ động bảo vệ chủ quyền thông tin quốc gia, tạo nên thế trận phòng thủ liên hoàn trên không gian số.
Bên cạnh đó, Báo chí cách mạng Việt Nam cần bám sát chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về quyết tâm chiến lược xây dựng đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới. Báo chí phải chủ động làm thất bại âm mưu diễn biến hòa bình. Sự chủ động này đòi hỏi tư duy quản trị mới, ứng dụng công nghệ số để phân tích, dự báo xu hướng và nắm bắt tâm lý công chúng. Báo chí cách mạng Việt Nam phải liên tục làm chủ, dẫn dắt dòng chảy thông tin, kết hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng dập tắt nguy cơ từ sớm, từ xa, qua đó, báo chí kiến tạo môi trường số lành mạnh, bảo vệ chủ quyền không gian số quốc gia vì sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước và dân tộc.
+ Theo ông, để làm được điều này một cách hiệu quả, tại sao chúng ta không thể chỉ dừng lại ở việc "số hóa tác phẩm báo chí" đơn thuần mà bắt buộc phải chuyển sang tư duy xây dựng một "Hệ sinh thái số báo chí"?
PGS.TS Trần Quang Diệu: Đại hội Đại biểu lần thứ XIV của Đảng đã xác định chuyển đổi số quốc gia là động lực trung tâm của sự phát triển, do đó việc chỉ dừng lại ở "số hóa tác phẩm báo chí" đơn thuần là tư duy cũ, thụ động và không còn phù hợp. Số hóa tác phẩm thực chất chỉ là bước chuyển đổi định dạng từ báo in vật lý sang bản điện tử trên internet. Phương thức này thiếu tính tương tác sâu rộng, không đủ sức cạnh tranh với thuật toán phân phối nội dung thông minh của các mạng xã hội xuyên biên giới. Nếu chỉ làm báo theo cách này, báo chí chính thống sẽ dần đánh mất độc giả, làm suy giảm năng lực định hướng dư luận xã hội trước sự bùng nổ của thế giới thông tin hiện nay.
Bên cạnh đó, sự suy giảm tương tác tạo ra khoảng trống nguy hiểm cho tin giả, thông tin xấu độc lây lan nhanh trên không gian mạng. Do đó, chuyển sang tư duy xây dựng "Hệ sinh thái số báo chí quốc gia" là yêu cầu khách quan và rất cấp bách hiện nay.
Hệ sinh thái này là sự kết nối đồng bộ giữa hạ tầng công nghệ, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, nền tảng phân phối và công chúng, ở đó cơ quan báo chí không hoạt động đơn lẻ mà liên kết chặt chẽ, tạo thành mặt trận thông tin thống nhất cho phép báo chí thấu hiểu hành vi độc giả, chủ động đưa thông tin tích cực đến đúng người, đúng công chúng mục tiêu, đúng thời điểm một cách chính xác theo thời gian thực.
Tư duy xây dựng hệ sinh thái báo chí số quốc gia chính là biểu hiện sinh động của quan điểm đổi mới quản trị quốc gia mà Tổng Bí thư Tô Lâm luôn nhấn mạnh. Việc kiến tạo hệ sinh thái báo chí số quốc gia không chỉ giúp báo chí cách mạng Việt Nam tự chủ về công nghệ, nâng cao năng lực, mà còn là công cụ sắc bén để giành lại quyền làm chủ không gian mạng. Khi nắm trong tay hệ sinh thái toàn diện, báo chí cách mạng Việt Nam sẽ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình trong định hướng dòng chảy thông tin, tập hợp sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Từ đó, báo chí tạo ra sức mạnh tổng hợp đập tan mọi luận điệu xuyên tạc, hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh trong kỷ nguyên mới.
+ Một hệ sinh thái đòi hỏi sự kết nối đồng bộ. Chỉ thị 57 nhấn mạnh việc huy động sức mạnh tổng hợp của các doanh nghiệp công nghệ, viễn thông và các tầng lớp nhân dân. Vậy trong tư duy quản trị mới, các cơ quan báo chí cần bắt tay với các doanh nghiệp công nghệ số như thế nào để tạo ra một hệ sinh thái báo chí đủ sức cạnh tranh và làm chủ không gian thông tin?
PGS.TS Trần Quang Diệu: Đại hội đại biểu lần thứ XIV của Đảng đã xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm để bứt phá để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Để xây dựng hệ sinh thái báo chí số cạnh tranh theo Chỉ thị 57-CT/TW, sự kết nối đồng bộ giữa báo chí và doanh nghiệp công nghệ là tất yếu, là sự đồng hành chiến lược. Báo chí cách mạng Việt Nam có vai trò đặc biệt quan trọng trong hành trình vươn mình, phát triển mạnh mẽ của dân tộc là lực lượng nòng cốt định hướng dư luận, giữ vai trò dòng thông tin chủ lưu; luôn khẳng định vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, phổ biến, định hướng, khích lệ, cổ động việc thực hiện cương lĩnh, đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước; là cầu nối vững vàng, bền chặt giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành của các cấp, các ngành, các địa phương trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, cần có sự tối ưu hoá và ứng dụng nền tảng hạ tầng kỹ thuật hiện đại, thuật toán phân phối ưu việt, công cụ quản trị dữ liệu lớn và hệ thống trí tuệ nhân tạo tiên tiến của các doanh nghiệp công nghệ. Sự kết nối này cần được cụ thể hóa bằng việc xây dựng nền tảng số "Make in Vietnam" chuyên biệt cho ngành báo chí, xuất bản và truyền thông.
Doanh nghiệp công nghệ trong nước có vai trò kiến tạo hạ tầng, cung cấp nền tảng dùng chung từ quản trị toà soạn hội tụ đến công cụ lắng nghe mạng xã hội. Cơ quan báo chí, xuất bản, truyền thông hợp tác để sản xuất các sản phẩm cá nhân hoá, lôi cuốn độc giả và cung cấp nguồn dữ liệu chuẩn xác để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo của Việt Nam, bảo đảm công nghệ hoạt động theo đúng chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, theo chuẩn mực của giá trị quốc gia, giá trị văn hoá, chuẩn mực con người Việt Nam.
Khi hạ tầng công nghệ và nội dung được định hướng và quản trị bởi các thiết chế trong nước, chúng ta mới hiện thực hoá khát vọng tự chủ chiến lược, giúp làm chủ không gian thông tin, kiến tạo môi trường mạng văn minh, bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng trên không gian số.
Xin cảm ơn PGS, TS Trần Quang Diệu!
