Ngày nay, lốp dự phòng mỏng gọn trên ô tô gần như chỉ mang ý nghĩa tối thiểu là giúp xe lăn bánh tạm thời khi gặp sự cố. Tuy nhiên, ít người biết rằng từ hơn nửa thế kỷ trước, ngành công nghiệp ô tô Mỹ từng chứng kiến một ý tưởng táo bạo và giàu tính sáng tạo hơn rất nhiều.
Đó là lốp dự phòng có thể gập lại, một giải pháp được hãng B.F. Goodrich phát triển vào giữa thập niên 1960, thời điểm con người thậm chí còn chưa đặt chân lên Mặt Trăng.
Theo các bằng sáng chế được lưu lại, lốp dự phòng này được thiết kế từ cao su có gai, chia thành 3 phần uốn cong. Khi chưa bơm hơi, toàn bộ lốp được gập gọn lại, chiếm rất ít diện tích trong khoang hành lý.
Khi cần sử dụng, người dùng chỉ việc kết nối bộ bơm đi kèm và bơm khí vào. Dưới áp suất không khí, các phần cao su sẽ tự bung ra, tạo thành hình dạng gần như một chiếc lốp dự phòng thông thường, đủ để xe tiếp tục di chuyển.
Giải pháp này lần đầu được trang bị trên các mẫu xe cơ bắp của General Motors trong những năm 1960. Đây là lựa chọn hợp lý trong bối cảnh các dòng xe hiệu suất cao thời đó thường có khoang hành lý nhỏ, buộc các kỹ sư phải tối ưu từng centimet không gian. Việc sử dụng lốp dự phòng gập giúp các mẫu xe này vừa giữ được tính thực dụng, vừa không ảnh hưởng đến thiết kế tổng thể.
Không có nhiều tài liệu xác định chính xác lốp dự phòng gập của B.F. Goodrich được sử dụng trong bao lâu, song ý tưởng này không hoàn toàn biến mất.
Trong các thập kỷ sau đó, một số hãng châu Âu như Audi, Volkswagen và Porsche cũng từng giới thiệu những dạng lốp dự phòng có thể gập hoặc thu gọn, dù không trở thành trang bị phổ biến.
Theo thời gian, những chiếc lốp dự phòng gập đời đầu dần trở thành món đồ sưu tầm. Trên thị trường đồ cổ và cộng đồng người chơi xe, một chiếc lốp dự phòng gập kích thước 14 inch hiện có thể được rao bán với giá lên tới hơn 1.150 USD.
Một số phiên bản khác, bao gồm cả mâm sơn màu cam nguyên bản, cũng xuất hiện trên các sàn giao dịch với mức giá vài trăm USD, phản ánh giá trị lịch sử và độ hiếm của công nghệ này.
Trải nghiệm thực tế về cách vận hành của lốp dự phòng gập cũng từng được ghi nhận trong các bài thử xe. Trong bài đánh giá mẫu Pontiac Firebird đăng trên tạp chí Motor Trend tháng 3/1967, các phóng viên đã trực tiếp bơm và sử dụng chiếc lốp dự phòng đặc biệt này.
Theo mô tả, khi bắt đầu bơm hơi, lốp biến dạng thành hình cong lạ mắt, rồi bất ngờ bật ra thành hình dáng quen thuộc của một chiếc lốp hoàn chỉnh. Khi xả hơi, quá trình diễn ra theo chiều ngược lại và lốp trở về trạng thái gập gọn ban đầu, tạo ấn tượng mạnh về mặt cơ khí đối với những người chứng kiến.
Ngày nay, một số video ghi lại cảnh vận hành của lốp dự phòng gập vẫn được lan truyền trên mạng. Dù các sản phẩm còn sót lại đã xuống cấp do tuổi đời gần 60 năm, cơ chế bung và gập của lốp vẫn cho thấy tư duy thiết kế độc đáo.
Tuy nhiên, chính đặc tính phải liên tục biến dạng cũng khiến nhiều người đặt câu hỏi về độ cứng và độ bền khi vận hành thực tế, nhất là so với các giải pháp truyền thống.
Sau này, một số hãng tiếp tục phát triển ý tưởng tương tự, tiêu biểu là lốp dự phòng Vredestein Space Master ra mắt vào cuối thập niên 1970.
Dù vậy, các sản phẩm này chỉ được sử dụng hạn chế trên một vài mẫu xe châu Âu và không trở thành tiêu chuẩn chung của ngành. Thay vào đó, nhiều nhà sản xuất dần chuyển sang lốp dự phòng mỏng cố định hoặc thậm chí loại bỏ hoàn toàn lốp dự phòng, thay bằng bộ vá khẩn cấp.
Nhìn lại, lốp dự phòng gập của B.F. Goodrich là minh chứng rõ nét cho giai đoạn ngành ô tô Mỹ dám thử nghiệm những ý tưởng táo bạo nhằm giải quyết bài toán không gian và tiện dụng.
Dù không được thương mại hóa rộng rãi, công nghệ này vẫn được đánh giá là đi trước thời đại, thậm chí còn truyền cảm hứng nhiều hơn so với những giải pháp đơn giản mà phần lớn ô tô hiện đại đang sử dụng ngày nay.
