Chùa Vàm Ray (tên gọi khác là Chùa Compongpdhipruhs Bonraichas) tọa lạc tại ấp Vàm Ray, xã Hàm Giang (trước đây thuộc xã Hàm Tân, huyện Trà Cú, tỉnh Trà Vinh). Trải qua bao thăng trầm của thời gian, ngôi chùa hiện lên lộng lẫy, uy nghiêm, thu hút hàng ngàn du khách và phật tử thập phương mỗi dịp hành hương.
Qua thời gian dài và sự tàn phá nặng nề của chiến tranh, ngôi chùa cũ từng rơi vào tình trạng mục nát, xuống cấp nghiêm trọng.
Để gìn giữ di sản văn hóa và tâm linh quý báu này, phật tử đã phát tâm tài trợ tái thiết toàn bộ công trình. Cuộc đại trùng tu bắt đầu từ ngày 3/5/2004 và chính thức khánh thành vào ngày 22/5/2010.
Anh Thạch Minh Hiếu (ngụ phường Nguyệt Hóa) hào hứng nói: "Ai về Trà Vinh mà chưa ghé chùa Vàm Ray thì thật là thiếu sót. Ngôi chùa như một cung điện cổ kính giữa đời thực. Đứng trước ngôi chính điện hay tượng Phật trầm mặc, tôi luôn cảm nhận được sự giao thoa thiêng liêng giữa nghệ thuật kiến trúc độc đáo và lòng thành kính hướng Phật của người dân quê mình." Anh Hiếu nói.
Bước vào khuôn viên chùa, du khách sẽ ngay lập tức bị choáng ngợp bởi phong cách kiến trúc cung điện hệ phái Nam tông, hòa quyện tinh tế giữa thần thoại Ấn Độ giáo và triết lý Phật giáo.
Cổng tam quan lộng lẫy vươn cao với cấu trúc dạng tháp nhọn nhiều tầng. Toàn bộ bề mặt cổng được chạm khắc vô cùng cầu kỳ, nổi bật là hình ảnh các tiên nữ Keyno (nửa người nửa chim) và dạ xoa Krud (chim thần) đang dang tay nâng đỡ mái.
Chị Kiên Thị Mỹ Linh (45 tuổi, ngụ TP. Cần Thơ) tâm sự: "Mỗi năm đến dịp lễ hay có thời gian rảnh, tôi đều dắt các con đi viếng chùa. Mình đến đây trước là để cầu bình an cho gia đình, sau là muốn tụi nhỏ tận mắt thấy từng mái chùa, hàng cột, nghe các sư thầy thuyết giảng. Ở tuổi này rồi, tôi hiểu nếu mình không chủ động dẫn con đi thực tế như vậy, tụi nhỏ lớn lên giữa thành phố sẽ rất dễ quên đi những nét đẹp văn hóa truyền thống của ông cha."
Tiến sâu vào bên trong, chánh điện nguy nga hiện ra với lớp sơn son thếp vàng rực rỡ. Chánh điện có 4 cổng hướng về các hướng Đông, Tây, Nam, Bắc; trong đó cổng chính quay về hướng Đông, tượng trưng cho hành trình tu tập đắc đạo của Đức Phật từ Tây sang Đông.
Ngay giữa sân chùa là cột trụ thần Naga cao vút, được nâng đỡ bởi tượng rắn thần 5 đầu dũng mãnh. Đây là nơi thắp nến vào những ngày lễ hội, mang hàm ý sâu sắc về ánh sáng Phật pháp sẽ thuần hóa cái ác và soi đường, chỉ lối cho nhân loại.
Điểm nhấn tâm linh tối cao và cũng là biểu tượng của chùa Vàm Ray chính là tượng Phật Thích Ca nhập Niết Bàn vô cùng uy nghiêm. Bức tượng có kích thước đồ sộ với chiều dài 54 mét, cao 20 mét, được đặt bệ vệ trên một dãy nhà trang nghiêm đối diện chánh điện.
Toàn bộ tượng được phủ một lớp sơn vàng óng ả, lung linh dưới ánh mặt trời. Bức tượng không chỉ là công trình xác lập kỷ lục mà còn là biểu tượng của sự an yên, giải thoát tối hậu, trở thành bến đỗ tinh thần vững chắc của hàng ngàn phật tử khi hành hương về Vĩnh Long.
Vượt ra ngoài khuôn khổ của một nơi thờ tự, chùa Vàm Ray còn đóng vai trò là một giảng đường, một trung tâm cộng đồng và là nơi lưu giữ những cuốn sách cổ quý hiếm được viết trên lá buông. Đời sống văn hóa tại đây đặc biệt sôi động vào các dịp lễ hội truyền thống của đồng bào Khmer.
Nếu có dịp đến chùa vào tháng 4 Dương lịch, du khách sẽ được hòa mình vào không khí rộn rã của Tết Chôl Chnăm Thmây (Mừng năm mới), hay các dịp lễ lớn khác như Ok Om Bok, Đôn Ta.
Chùa Vàm Ray đã chứng kiến các nghi thức tắm Phật truyền thống thiêng liêng và say sưa trong vũ điệu Răm vông nhịp nhàng, uyển chuyển của các thiếu nữ Khmer. Ngày nay, nơi đây không chỉ là báu vật kiến trúc, niềm tự hào của đồng bào Khmer Nam Bộ mà còn là điểm đến văn hóa, tâm linh không thể bỏ qua tại Vĩnh Long. Bước chân đến ngôi cổ tự rực rỡ sắc vàng này, mỗi người như tìm lại được một khoảng lặng an yên, sự thư thái trong tâm hồn giữa xô bồ của cuộc sống mưu sinh.
