Cơ duyên và thử thách trong hành trình sưu tầm nhạc cụ dân tộc
Tại một ngôi nhà ở thôn Đông Lao, hàng trăm nhạc cụ truyền thống Việt Nam đang được gìn giữ. Ít ai biết rằng, phía sau bộ sưu tập ấy là một hành trình dài đầy cơ duyên và không ít thử thách. Anh Trần Đức Thành (44 tuổi, xã An Khánh, TP. Hà Nội) hay còn được biết với cái tên thân thuộc là Tiến “sáo”. Người đàn ông này đã dành cả thanh xuân để sưu tầm và xem nhạc cụ như báu vật.
Chia sẻ về cơ duyên bắt đầu với đam mê sưu tầm nhạc cụ dân tộc, anh Tiến cho biết:“Cách đây khoảng 30 năm, tôi được ông ngoại dẫn theo tham gia vào phường bát âm của địa phương để chơi nhạc. Ông ngoại đã truyền lửa cho tôi theo nghệ thuật dân tộc. Năm 1992, khi chưa có điều kiện, tôi làm những nhạc cụ dân tộc tượng trưng bằng bìa carton treo trên tường”.
Việc sưu tầm và trưng bày một “bảo tàng” nhạc cụ đồ sộ như vậy là điều không phải ai cũng làm được. Năm 2003, anh tốt nghiệp loại giỏi ngành Nhạc cụ dân tộc, khoa Nghệ thuật Dân tộc (nay là khoa Nghệ thuật Dân tộc và Miền núi) tại trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Quân đội (nay là trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội). Thế nhưng, căn bệnh vôi hóa cột sống đã khiến anh phải từ bỏ ước mơ trở thành nghệ sĩ chuyên nghiệp. Trở về quê nhà, anh lựa chọn tiếp tục con đường lưu giữ tinh hoa nhạc cụ dân tộc, biến niềm đam mê thành sứ mệnh của cuộc đời mình.
Được biết, ngoài công việc cắm hoa tươi, anh thường được mời đi diễn hát văn trong các giá hầu của tín ngưỡng thờ Mẫu. Số tiền thu được từ việc "phục vụ nhà Thánh" đã được dành riêng để đầu tư vào việc sưu tầm nhạc cụ.
Không gian trưng bày nhạc khí truyền thống
Ngôi nhà của anh Tiến gây ấn tượng ngay từ lối vào với tấm biển lớn mang dòng chữ: “Không gian lưu giữ – Nhạc khí truyền thống Việt Nam”. Bước qua cánh cửa, theo chân anh đi từ tầng một lên tầng ba, nhiều người không khỏi choáng ngợp trước số lượng nhạc cụ dày đặc trong ngôi nhà. Từ trống, kèn, đàn, sáo, nhị…các loại nhạc khí được sắp xếp kín các bức tường, tràn cả phòng khách, khu vực cầu thang.
Các nhạc cụ được anh Tiến sắp xếp ngăn nắp, cẩn thận theo từng loại hình nghệ thuật hoặc của từng vùng miền. Không gian phòng khách là nơi lưu giữ nhạc cụ của nghệ thuật chèo và cải lương. Các bức tường và khu vực cầu thang từ tầng một tới tầng ba lần lượt là khu trưng bày nhạc cụ của các loại hình nghệ thuật ca trù, xẩm và tuồng, chầu văn tới nhã nhạc cung đình Huế hay một số nhạc cụ của các dân tộc thiểu số các vùng Tây Bắc, Tây Nguyên hay cả những nhạc cụ rất độc đáo, lạ tai của người Khơ-me như Rô-Niết-ek, Rô-Niết-thung,...
Để gây dựng nên bộ sưu tập nhạc cụ đồ sộ ấy, anh Tiến đã bỏ ra nhiều thời gian và công sức. Những năm chưa có điều kiện kinh tế để mua nhạc cụ thật, anh tự tay chế tác từng món để thỏa niềm đam mê. Bên cạnh đó, phần lớn nhạc cụ trong bộ sưu tập là quà tặng từ thầy cô, đồng nghiệp. Dưới mỗi nhạc cụ đều được anh Tiến cẩn thận ghi rõ tên người tặng.
“Rất nhiều khách tham quan ví nhà tôi như bảo tàng. Nhưng đối với tôi, đây chỉ là phòng trưng bày nhạc khí truyền thống Việt Nam. Nhiều lúc đi làm về mệt mỏi mà nhìn thấy nhạc cụ của mình ở nhà cũng thấy thoải mái, phấn khởi hơn nhiều.” Anh Tiến chia sẻ.
Nơi hội tụ và lan tỏa giá trị văn hóa
Đến nay, “bảo tàng” nhạc cụ của anh Tiến đã đón tiếp nhiều nghệ sĩ tên tuổi như NSND Đoàn Thanh Bình (Nhà hát Chèo Việt Nam), NSND Thúy Mơ (Đoàn Chèo Hải Dương), NSND Xuân Theo (Nhà hát Chèo Quân đội), nhà báo, soạn giả Mai Văn Lạng (Đài Tiếng nói Việt Nam), NSUT Vũ Ngọc (Nhà hát Chèo Việt Nam) - NSND Văn Chương (Đài Tiếng nói Việt Nam)… Bên cạnh đó, không gian này còn là điểm đến của nhiều đoàn nghệ thuật như Nhà hát Chèo Quân đội, Nhà hát Chèo Việt Nam cùng đông đảo học sinh, sinh viên tới tham quan, trải nghiệm.
Đối với anh Tiến, được sống trọn vẹn cùng niềm đam mê là một hạnh phúc lớn. Anh mong muốn thắp lên trong lòng thế hệ trẻ tình yêu với âm nhạc truyền thống, để từ đó biết trân trọng và gìn giữ những di sản văn hóa của dân tộc.
Anh Tiến chia sẻ:“Tôi mong muốn sau này sẽ truyền lửa cho các bạn trẻ. Các bạn đến không gian trưng bày để tham quan, tìm hiểu về nhạc khí dân tộc Việt Nam”.
Sau hơn ba thập kỷ miệt mài sưu tầm, anh Tiến đã âm thầm dựng nên một bộ sưu tập nhạc cụ dân tộc đồ sộ, góp phần gìn giữ và lan tỏa vẻ đẹp của nghệ thuật truyền thống. Bằng tình yêu bền bỉ với nhạc cụ dân tộc, anh đã tạo nên một “kho báu” văn hóa ấn tượng và đáng trân trọng.
