Điều lý thú, Hà Nguyễn chính là con trai của thân phụ Nguyễn Mậu Siệc, chân dung nhân vật tập sách, cả ba và mẹ - nhà báo Hà Thị Tuyết Mai - đều là cựu sinh viên Đại học Báo chí khoá 1 (1969 – 1973), Trường Tuyên giáo Trung ương, nay là Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Nhờ mối quan hệ đồng môn, đồng nghiệp gần gũi và mật thiết mà tôi khá am tường chuyện đời, chuyện nghề của ba mẹ tác giả Hà Nguyễn. Nghĩ là vậy, nhưng quả thật chuyện đời, chuyện nghề không phải việc gì cũng biết, đọc sách tôi bất ngờ khá nhiều việc, nay mới tỏ tường.
Đọc và ngẫm nghĩ về cặp đôi Nguyễn Mậu Siệc và Hà Thị Tuyết Mai, qua từng trang viết, những tâm sự của tác giả - con trai của họ, tôi cảm nhận sâu sắc những điều cốt lõi nhân cách nhà báo Nguyễn Mậu Siệc, cặp đôi đồng nghiệp Siệc - Mai.
Tỉnh Lâm Đồng trong nhiều thập niên đã qua (trước khi sáp nhập với Bình Thuận và Đắc Nông) được coi là vùng Nam Cao Nguyên, xứ ngàn thông, ngàn hoa. Đà Lạt nằm ở độ cao 1.500 mét, thừa hưởng hương vị khí hậu ôn đới, mát mẻ quanh năm, vùng đất đặc trưng giàu truyền thống văn hoá, nơi hội ngộ của nhiều nghệ sĩ, nhân tài văn học, báo chí. Đà Lạt đón nhận hai cử nhân báo chí Nguyễn Mậu Siệc và Hà Thị Tuyết Mai từ báo Dân - cố đô và miền đất học Bắc miền Trung từ rất sớm, gần trọn 45 năm tính đến mùa xuân Bính Ngọ - 2026. Đất lành chim đậu, nhân tài văn nghệ và báo chí có thể gọi là đua nở, mặt phải, mặt tích cực là chủ đạo nhưng có cả mặt trái. Trong môi trường đó, hai đồng môn, đồng nghiệp của tôi cùng chung một mái nhà vẫn vững vàng vượt qua bao sóng dữ trụ vững với nghề, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.
Tập sách được bố cục ngắn gọn, cô đọng, súc tích được tác giả chia làm 9 phần. Phần một, tác giả Hà Nguyễn đã kết ngay điều cốt lõi nhân cách Nguyễn Mẫu Siệc, cũng là chủ đề xuyên suốt được chọn làm tựa đề tập sách. “Chiến thắng chính mình”, lần một là câu chuyện của “Bảy mươi cây vàng và căn nhà dột nát bên sông Hương”. Những năm tháng sau năm 1975, đất nước giải phóng, Nguyễn Mậu Siệc là phóng viên báo Dân của tỉnh Bình Trị Thiên, trụ sở toà soạn báo đóng bên dòng sông Hương thơ mộng của cố đô Huế. Nguyễn Mậu Siệc viết phóng sự điều tra về những tiêu cực động trời ở bến xe Nguyễn Hoàng. Vợ chồng chủ nhà xe tìm đến nhà riêng Nguyễn Mậu Siệc đặt lên bàn 70 cây vàng đánh đổi cho việc rút bài, ngừng đăng báo; đặt cược nếu chưa thoả mãn chủ nhà xe sẵn sàng đánh đổi 100 cây vàng (sách đã dẫn, trang 8,9). Chưa hết, năm 1978, trước lúc xin chuyển vùng từ Huế vào Đà Lạt, ngôi nhà vợ chồng Nguyễn Mậu Siệc đang ở, dù chỉ là nhà của cơ quan tạm phân phối, một nhà thơ nọ đến trả món tiền hời 7 cây vàng, xin được nhượng lại cho họ để ở. Cặp đôi Siệc – Mai khéo léo từ chối và chọn cách ứng xử: “Nhà của Nhà nước cho ở, nay không ở thì mang chìa khoá đến cơ quan quản lí trả lại”, đủ hiểu nhân cách cặp đôi nhà báo này thật rõ ràng, không lấy bất cứ cái gì nếu nó không phải của mình.
Mệnh lệnh từ con tim, làm nghề trung thực, tử tế. Năm 1988, mười một năm sau khi đã là Tổng Biên tập Báo Lâm Đồng, bài phóng sự “Phải sớm xây dựng lại ngành xây dựng” phanh phui những khuất tất trong quản lí, phân phối nhà ở tại địa phương, Hà Thị Tuyết Mai – người con gái kiên trinh xứ Nghệ - là tác giả bài báo. Bài báo chuẩn bị lên khuôn thì Nguyễn Mậu Siệc và Hà Thị Tuyết Mai nhận được tín hiệu từ lãnh đạo Sở Xây dựng, hãy ngừng đăng bài báo, anh chị sẽ có ngay căn biệt thự ba tầng sang trọng tại khu Hoà Bình. Không thể bán rẻ lương tâm, Nguyễn Mậu Siệc từ chối, bài báo được công bố đúng kế hoạch, một quả chuỳ đánh thẳng vào bọn nhũng nhiễu, tiêu cực.
Nhà báo Nguyễn Mậu Siệc sinh thành trong một gia đình lao động nghèo ở Quảng Bình, mồ côi cha từ sớm. Hà Thị Tuyết Mai quê Đô Lương, Nghệ An. Cả hai lớn lên trong mưa bom bão đạn, cuộc sống lam lũ, cuộc chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ gần vùng giới tuyến vô cùng ác liệt. Đức tính chịu thương chịu khó, sống trung thực, tử tế, trọng nghĩa tình, thuỷ chung, nếp sống đẹp từ truyền thống gia đình và quê hương.
Mối tình đầu đến với Nguyễn Mậu Siệc rất sớm, nhưng do hoàn cảnh chiến tranh, họ gác lại phía sau – chia tay chưa một lần nắm chặt tay nhau. Mối tình đó theo họ đi suốt năm tháng như một kỷ niệm đẹp về tình bạn cho đến tuổi già, khi tình yêu của mỗi người đi theo hai ngã rẽ khi họ có một mái ấm gia đình riêng.
Do bạo bệnh, nhà báo Hà Thị Tuyết Mai về cõi vĩnh hằng từ 20 năm nay. Nhà báo Nguyễn Mậu Siệc như gà trống chăm con vẫn thuỷ chung trọn vẹn, cho đến hôm nay các con cháu của anh đã khôn lớn, trưởng thành, chăm ngoan, sớm hôm quây quần bên ba, bên ông nội, ông ngoại. Vàng, tiền, kim cương chẳng có thể mua hay đánh đổi.
Vàng thỏi, tiền tấn chẳng mua được nhân cách và hạnh phúc. Đói cho sạch, rách cho thơm. Luật nhân quả, biết buông bỏ, biết đủ - hãy cho rồi sẽ được. Nghèo khó càng không thể tham lam. Không ăn cắp đút túi riêng những cái gì không thuộc về mình xin hãy bỏ lại không hối tiếc. Cái được lớn nhất của nhà báo Nguyễn Mậu Siệc là cuộc sống viên mãn, bên con cháu, có hạnh phúc nào hơn thế? Nhà báo, Phó Tổng Biên tập Hà Thị Tuyết Mai, năm 2006 đã về miền Mây trắng nhưng chị sẽ rất ấm lòng và hạnh phúc mỉm cười nơi cõi vĩnh hằng. Nguyễn Mậu Siệc yêu thơ, giàu cảm xúc, thơ chuyển đi thông điệp thay cho nỗi lòng. Kỷ niệm 50 năm ngày cưới, thời điểm người vợ hiền đã đi xa mãi mãi, ngày 18-7-2023, Nguyễn Mậu Siệc đã viết tặng vợ, tặng các con cháu: Mong các con có cuộc sống vuông tròn/Dẫu cuộc đời lắm đa đoan, dâu bể/Vẫn chung thuỷ trọn đời như Ba Mẹ/Bởi tổ ấm yên vui đất nước mới mạnh giàu.
“Suốt đời nặng nợ với nhân dân” là đầu đề một bài viết cũng là tâm sự tự đáy lòng mà anh gửi gắm nơi cây bút, trang giấy, được in trong tập kỷ yếu các cựu sinh viên đại học báo chí – xuất bản khoá 1. Nhà báo “Bút sắc – Lòng trong – Tâm sáng”, mỗi bài viết là một đoá hoa làm đẹp cho đời. Cảm ơn đồng nghiệp, đồng môn Nguyễn Mậu Siệc và con trai của anh là tác giả Hà Nguyễn đã gửi tặng cho đời một đoá hoa thơm mát lành, ý nghĩa, thấm đậm tính thời sự nóng hổi. Vui thay và ý nghĩa biết nhường nào “Người chiến thắng chính mình”.
TP. HCM, 22-3-2026
