Nhà báo Trần Đức Chính: Như tôi đã mến đã thương…

Ngay khi tôi có dịp ra Hà Nội, tôi đã rủ bạn bè đến thăm anh ngay. Anh ở chung cư, nhà con gái anh cũng gần ngay đó để hằng ngày sang chăm sóc bố mẹ. Con gái anh bảo bố cháu giờ lúc nhớ lúc quên, đã hơi lãng tai, nhưng vẫn thích đọc báo…

Thời tôi mới về đầu quân cho Báo Lao Động (1990), nhà báo Trần Đức Chính và nhà báo Nguyễn An Định (Chu Thượng) là hai cây bút hàng chiến tướng, ít ai bì kịp.

Trước đây, dù đã nghỉ hưu nhưng ngày nào anh cũng có ít nhất một bài viết đăng báo. Có lần gặp tôi, anh bảo: “Tớ vẫn viết, nhưng không giữ chuyên mục nữa. Đỡ phải lo ngay ngáy việc mỗi kỳ phải có một bài cho báo nào đó”.

Thời sung sức, anh viết một ngày ba bốn bài là chuyện thường. Cái chuyên mục tên là “Nói hay đừng” nhưng chuyện phải “nói” là chính, chuyện phải “đừng” thì hiếm khi mà anh đừng được.

nha bao tran duc chinh nhu toi da men da thuong hinh 1

Chân dung nhà báo Trần Đức Chính qua nét vẽ của nhà báo Huỳnh Dũng Nhân.

Nhà báo Trần Đức Chính sinh năm 1944, từng là học sinh cấp 3 Chu Văn An (Hà Nội). Nhà báo Trần Đức Chính từng tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1967. Từ 1968 – 1972, ông là phóng viên chiến trường tại Vĩnh Linh (Quảng Trị) và đường mòn Hồ Chí Minh. Ông từng học ĐH Văn hóa Leeningrát (Liên Xô cũ). Ông công tác tại báo Lao Động từ cuối năm 1967. Ông nghỉ hưu với cương vị Phó TBT báo Lao Động. Sau đó ông làm Tổng Biên tập Báo Nhà báo & Công luận từ năm 2006 đến năm 2010. Ngoài viết báo, ông cũng tham gia giảng dạy báo chí và tham gia BGK Giải Báo chí Quốc gia.

Tôi để ý thấy anh là người sử dụng cái tam giác của sự thật trên khuôn mặt rất tài tình. Tai nghe, mắt thấy, miệng hỏi. Nhưng mà anh khéo lắm. Không cho người ta biết mình đang nhìn, đang nghe, đang quan tâm. Người ta mất cảnh giác, cứ tuôn ra bao nhiêu chuyện thượng vàng hạ cám, chả biết có một ông nhà báo đang có vẻ ngó lơ đãng ra ngoài sân nhưng thật ra lại đang chú ý nhặt nhạnh, thu lượm từng câu chữ, từng ý tứ trong câu chuyện rôm rả vô thưởng vô phạt kia.

Cái khéo thứ hai của anh là biết chẻ đề tài. Có một đề tài mà anh chẻ nhỏ, bóc tách nó ra thành nhiều ý riêng, góc nhìn riêng với những nhận định khác nhau. Anh viết một lúc cho nhiều báo được là nhờ như thế. Nhưng anh tài tình hơn những người vốn có tài “chẻ sợi tóc làm tư” ở chỗ, anh phả vào câu chuyện sự thông minh, sắc sảo, dí dỏm của mình, nên mỗi câu chuyện tách ra ấy không chọi nhau, không đá nhau, mà trái lại bổ sung tương tác được với nhau. Trong anh, cái sâu sắc của kẻ sĩ Bắc Hà thấy rõ, không lẫn vào đâu được. Lim dim đấy, rủ rỉ đấy, nhưng tung ra câu chữ nào chết người câu ấy…

Tôi có vài lần đi nhậu cùng anh, trà đá vỉa hè cùng anh. Cái đẳng cấp của anh tự nhiên mà có, anh vượt qua những người bên cạnh bởi sự khiêm nhường hơi cố ý, cái kiểu “tao thừa biết” nhưng không nói ra, khiến người thưa chuyện với anh ít khi dám qua mặt anh chuyện nghề nghiệp.

Tôi đi công tác Cao Bằng với anh một chuyến, thấy anh nhậu ve kêu, uống mà tỉnh như sáo, chả bao giờ thấy líu lưỡi. Chuyến đi Cao Bằng về, tôi được anh khen một câu: Toàn đi nhậu mà thằng Nhân về cũng viết được một phóng sự “Cao Bằng mùa hạt dẻ”. Chắc anh không biết rằng trong phóng sự đó của tôi phảng phất câu chữ, lời lẽ, ý tứ của anh hơi nhiều.

Khi về Báo Lao Động công tác, tôi đã thật sự khâm phục anh về trình độ cày bừa trên cánh đồng chữ nghĩa. Sau hơn 20 năm giữ chuyên mục, anh đã có cả mấy vạn bài báo. Sức viết của anh làm bọn trẻ chúng tôi cũng phải ngả mũ. Anh từng kể với một đồng nghiệp: “Sau hơn 20 năm giữ chuyên mục, đến nay tôi có đến cả vạn bài báo. Riêng năm 2014, tôi có đến 800 bài đăng trên Báo Lao Động, mỗi ngày ít nhất 2 bài cho 2 chuyên mục “Nói hay đừng” và “Những điều trông thấy”. Với phong cách hài chính luận, cùng với sức viết khỏe như vậy, nên anh được phong là “tứ trụ phiếm luận” trong làng báo Việt Nam.

Anh là một người thích đùa đúng nghĩa. Chuyện gì anh cũng đùa, cũng tiếu lâm, cũng pha trò được. Anh có biệt tài làm giảm sự căng thẳng của vấn đề, làm mềm hóa sự xơ cứng của những đề tài khô khan bằng những câu nói đùa ý nhị. Đó là nét riêng, phong cách riêng của anh, của chuyên mục “Nói hay đừng”. Châm biếm mà không chọc giận. Nghiêm túc mà vẫn vui vẻ. Anh nói với tôi một câu rất đúng chất “Nói hay đừng” như sau: Mỗi lần tao vào Sài Gòn công tác, vợ tao chỉ dặn hai điều: “Một là không được đi nhậu với thằng Trần Quang. Hai là không được ngồi xe hơi thằng Huỳnh Dũng Nhân cầm lái”. Câu nói đùa vừa có ý phê phán Trần Quang nhậu nhiều, vừa có ý chê Huỳnh Dũng Nhân lái xe dở. Cứ nửa thật nửa đùa. Ai nghe cũng nhớ đời mà chả bao giờ giận anh được.

Khi nói về các Tổng Biên tập Báo Lao Động, người ta sẽ phải mất ít phút để chọn ra vài người nổi bật. Nhưng nếu bảo kể tên một phóng viên tạo ra được thương hiệu của Báo Lao Động, chắc chắn mọi người sẽ nhắc đến một cái tên: Nhà báo Trần Đức Chính!

Huỳnh Dũng Nhân

Xem thêm

Báo chí Việt Nam trước không gian phát triển mới

Báo chí Việt Nam trước không gian phát triển mới

(NB&CL) Không gian phát triển mới của báo chí không còn là một khái niệm thuộc về tương lai. Nó đang hiện hữu trong từng thay đổi của công chúng, công nghệ, phương thức sản xuất và phân phối thông tin; trong sự xuất hiện của những nền tảng truyền thông mới, những mô hình sản phẩm mới và cả những thay đổi trong chính sách, pháp luật đối với hoạt động báo chí. Sự dịch chuyển ấy chính là cơ sở để Diễn đàn Tổng Biên tập lần thứ 8 – năm 2026 lựa chọn chủ đề “Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới”.

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

Độc giả ngày càng tin nhà báo hơn thương hiệu báo chí

(CLO) Các số liệu và thảo luận tại nhiều sáng kiến của Hiệp hội Tin tức và Truyền thông Quốc tế (INMA) cho thấy mối quan hệ giữa độc giả với từng nhà báo, người sáng tạo nội dung đang ngày càng có giá trị, trong khi sức mạnh của thương hiệu báo chí truyền thống không còn đủ để giữ chân công chúng.

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

Luật Báo chí 2025: Cơ hội mới, động lực mới cho báo chí địa phương

(CLO) Với các cơ quan báo chí địa phương, tác động của Luật Báo chí 2025 không chỉ nằm ở những quy định mới về quản lý hoạt động báo chí. Điều đáng chú ý hơn là một tư duy mới đang được đặt ra: từ “thuần quản lý hành chính” sang “đồng hành và kiến tạo phát triển” trong môi trường truyền thông số.

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

Tương lai ngành truyền thông: AI làm tin thường nhật, nhà báo tập trung tạo nội dung khác biệt

(CLO) Sau một tuần tham dự Hội nghị bàn tròn CEO của INMA tại Vail (Mỹ), với sự góp mặt của khoảng 40 lãnh đạo các tổ chức báo chí, nhiều quan điểm về tương lai ngành truyền thông đã được đưa ra, trong đó nổi bật là việc tự động hóa các công việc thường nhật và tăng đầu tư vào những nội dung tạo khác biệt.

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

Khi AI ngày càng mạnh, tòa soạn phải mạnh lên từ bên trong

(CLO) Rời xa giai đoạn thí điểm rời rạc, báo chí đang bước vào kỷ nguyên ứng dụng AI sâu vào quy trình và hạ tầng. Cuộc đua công nghệ giờ đây không thuộc về ai sở hữu nhiều công cụ hơn, mà được định đoạt bởi năng lực biến dữ liệu và tri thức tòa soạn thành sức mạnh nội tại.

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

Luật Báo chí 2025: Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, bổ sung nguồn thu mới

(CLO) Luật Báo chí 2025 cho phép cơ quan báo chí liên kết với cơ quan báo chí khác, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để cùng sản xuất nội dung. Luật cũng bổ sung các nguồn thu từ bán quyền đọc, nghe, xem, cấp phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí; đồng thời quy định cụ thể hơn về xuất nhập khẩu sản phẩm báo chí.

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

Bản quyền báo chí giữa 'cơn lốc' sao chép và khai thác dữ liệu

(CLO) Một bài báo có thể mất nhiều ngày tác nghiệp, xác minh, biên tập nhưng chỉ cần vài phút để bị sao chép. Video bị cắt ghép, livestream lại; dữ liệu bị tự động "cào" cho các hệ thống công nghệ. Công nghệ giúp báo chí lan xa hơn, nhưng cũng khiến tài sản trí tuệ của tòa soạn dễ bị khai thác hơn bao giờ hết.

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

Tòa soạn của tương lai sẽ được điều hành bằng dữ liệu

(NB&CL) Cuộc cạnh tranh của báo chí đang thay đổi. Trong kỷ nguyên AI, khoảng cách giữa các tòa soạn sẽ không còn được tạo ra bởi việc ứng dụng thêm một công nghệ mới, mà bởi năng lực quản trị, khả năng tổ chức dữ liệu và những lựa chọn chiến lược được thực hiện từ hôm nay. Khi công nghệ dần trở thành điều kiện phổ biến, dữ liệu sẽ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi cơ quan báo chí.

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

Chuyên gia Lê Quốc Vinh: 'Đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí là thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin'

(CLO) “Trong một thế giới mà thông tin ngày càng dư thừa nhưng niềm tin ngày càng khan hiếm, đổi mới sáng tạo lớn nhất của báo chí có lẽ không nằm ở việc sản xuất thêm nội dung, mà ở việc thực hiện tốt hơn vai trò hạ tầng niềm tin cho phát triển” - ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Group of Companies, nhấn mạnh khi đề xuất cách tiếp cận 'Báo chí Hạ tầng Niềm tin'.

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

VnExpress: Làm chủ dữ liệu để hiểu độc giả và tối ưu sản phẩm

(NB&CL) Với VnExpress, xây dựng năng lực dữ liệu bắt đầu từ nhu cầu trả lời những câu hỏi rất cụ thể về độc giả và sản phẩm: Vì sao pageview tăng hoặc giảm? Độc giả là ai? Họ đến và đi vì điều gì? Làm thế nào để kéo họ quay lại và tương tác? Sau nhiều năm xây dựng hệ thống riêng, dữ liệu trở thành một phần trong cách tòa soạn phân tích nội dung, hiểu độc giả và vận hành sản phẩm.

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

AI mạnh đến đâu, phụ thuộc dữ liệu đến đó

(NB&CL) AI đang đi rất nhanh từ một công nghệ được báo chí thử nghiệm sang một năng lực được tích hợp vào hoạt động tác nghiệp. Nhưng phía sau những mô hình ngôn ngữ ngày càng mạnh vẫn tồn tại một điều kiện nền tảng: AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi nó được cung cấp dữ liệu đủ tốt, đủ ngữ cảnh và có thể sử dụng một cách đáng tin cậy.

Cỡ chữ bài viết: