“Siêu đô thị” đón “luồng gió” tăng trưởng mới
Thực hiện chủ trương sáp nhập tỉnh, thành phố, từ ngày 1/7/2025, “siêu đô thị” TP.HCM chính thức hình thành trên cơ sở hợp nhất giữa TP.HCM (cũ), Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.
Sau sáp nhập, TP.HCM tiếp tục khẳng định vai trò là “đầu tàu” của nền kinh tế cả nước, đồng thời trở thành cực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Nam, với quy mô kinh tế, dân số và không gian phát triển được mở rộng đáng kể.
Chỉ sau chưa đầy nửa năm, kinh tế TP.HCM đã ghi nhận những tín hiệu tích cực. Theo báo cáo của UBND thành phố, năm 2025, tăng trưởng GRDP (tổng sản phẩm trên địa bàn) ước tăng 7,53%, nếu không tính dầu khí, mức tăng đạt 8,03%. GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.755 USD.
Đáng chú ý, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn ước đạt hơn 800.000 tỷ đồng, vượt 19,1% dự toán Trung ương giao, tiếp tục dẫn đầu cả nước. Quy mô GRDP theo giá hiện hành ước đạt gần 3 triệu tỷ đồng, khẳng định vị thế của TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước.
Trao đổi riêng với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, GS.TSKH Võ Đại Lược, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế thế giới, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam khẳng định: Chính sách hợp nhất 3 tỉnh, thành phố đã tạo “luồng gió” tăng trưởng mới cho TP.HCM.
Theo GS.TSKH Võ Đại Lược, trước khi sáp nhập, TP.HCM (cũ), Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu vừa đóng vai trò là đối tác, vừa cạnh tranh lẫn nhau. Điều này đôi khi dẫn tới tình trạng “mạnh ai nấy làm”, chồng chéo quy hoạch, thậm chí cạnh tranh không cần thiết trong cùng một vùng kinh tế.
Vì vậy, khi được hợp nhất hoặc điều phối theo một cơ chế thống nhất, lợi thế lớn nhất là giảm xung đột lợi ích giữa các địa phương, đồng thời tạo ra một đầu mối quản lý chung. Nhờ đó, các quyết sách về quy hoạch, hạ tầng, thu hút đầu tư hay phân bổ nguồn lực sẽ được thực hiện đồng bộ hơn, tránh dàn trải và nâng cao hiệu quả tổng thể của toàn vùng.
Nói cách khác, thay vì cạnh tranh nội vùng, các địa phương sẽ chuyển sang bổ trợ lẫn nhau, phát huy thế mạnh riêng để tạo ra một hệ sinh thái kinh tế liên kết chặt chẽ và có sức cạnh tranh cao hơn.
“Điều này có thể giúp tối ưu chuỗi giá trị từ sản xuất đến logistics và xuất khẩu, qua đó giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp”, ông nói.
Bên cạnh đó, việc hợp nhất còn tạo ra không gian phát triển mới. Bởi lẽ, TP.HCM (cũ) đã dần tiệm cận giới hạn về quỹ đất, hạ tầng và dư địa tăng trưởng.
Do đó, việc mở rộng không gian sang Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu giúp hình thành một cấu trúc phát triển bổ trợ rõ nét: Nếu TP.HCM giữ vai trò trung tâm tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo, thì Bình Dương là “thủ phủ công nghiệp” với hệ thống khu công nghiệp quy mô lớn, quỹ đất dồi dào cho sản xuất, còn Bà Rịa - Vũng Tàu sở hữu lợi thế về cảng biển nước sâu, logistics và năng lượng.
Sự kết nối này tạo thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất - chế biến - xuất khẩu, qua đó mở rộng dư địa tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh cho toàn vùng.
Theo GS.TSKH Võ Đại Lược, điểm nhấn quan trọng nhất nằm ở hệ thống cảng biển tại Bà Rịa - Vũng Tàu, đặc biệt là cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, một trong số ít cảng nước sâu trong khu vực có thể tiếp nhận tàu trọng tải lớn.
Khi được tích hợp vào một không gian phát triển thống nhất, cụm cảng này sẽ trở thành “cửa ngõ chiến lược” của toàn vùng, đóng vai trò then chốt trong hoạt động xuất nhập khẩu.
“Trong bối cảnh một số tuyến vận tải quốc tế tiềm ẩn rủi ro gián đoạn, việc tận dụng lợi thế cảng nước sâu, mở rộng kết nối logistics và đa dạng hóa tuyến vận tải biển sẽ là yếu tố quan trọng, góp phần nâng cao khả năng chống chịu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho “siêu đô thị” trong giai đoạn tới”, ông khẳng định.
Tuy nhiên, ông cho rằng, quá trình sáp nhập và tái cấu trúc bộ máy quản lý luôn mang tính hai mặt, vừa mở ra cơ hội phát triển, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực điều hành.
Ví dụ, lợi thế lớn nhất của việc hợp nhất là tạo ra không gian phát triển rộng hơn, quy mô kinh tế lớn hơn và khả năng huy động nguồn lực mạnh hơn. Tuy nhiên, đi kèm với đó là bài toán về quản trị khi một địa phương có quy mô lớn, đa dạng về cơ cấu kinh tế và chênh lệch về trình độ phát triển giữa các khu vực.
“Quản lý một đô thị quy mô càng lớn thì độ phức tạp càng cao, đòi hỏi phải có tư duy điều hành mang tính liên vùng, liên ngành, thay vì cách tiếp cận cục bộ như trước đây”, ông Lược nhấn mạnh.
Hiện thực hoá mục tiêu tăng trưởng 2 con số: Cần tư duy quản trị mới
Trong giai đoạn 2026 - 2030, “siêu đô thị” TP.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, thể hiện quyết tâm bứt phá và khẳng định vai trò đầu tàu của nền kinh tế cả nước.
GS.TSKH Võ Đại Lược nhận định, trong bối cảnh định hướng chung của cả nước là tăng trưởng hai con số, việc các địa phương đặt mục tiêu tối thiểu 10% là điều tất yếu. Đương nhiên, với vai trò “đầu tàu” kinh tế, TP.HCM càng không nằm ngoài xu hướng đó. Dù vậy, theo ông, mục tiêu chỉ là điểm khởi đầu, còn việc hiện thực hóa được hay không mới là thước đo thực chất của năng lực điều hành.
Ông phân tích, bên cạnh những khó khăn nội tại, TP.HCM nói riêng và Việt Nam nói chung đang đối mặt với “thách thức kép” đến từ bên ngoài, đặc biệt là các biến động địa chính trị như xung đột tại Trung Đông gần đây đã tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là lĩnh vực vận tải biển và năng lượng.
“Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào thương mại quốc tế, nên những biến động địa chính trị gần đây chắc chắn sẽ tác động đáng kể đến tăng trưởng chung của cả nước. Với vai trò đầu tàu, TP.HCM cũng khó tránh khỏi những ảnh hưởng trực tiếp”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng 10% trong bối cảnh hiện nay là một thách thức rất lớn.
Ở góc độ nội tại, sau hợp nhất, TP.HCM phải đối mặt với sự lệch pha trong quy hoạch và phát triển giữa các khu vực, cùng với đó là áp lực lớn về hạ tầng kết nối.
Hệ thống giao thông liên vùng giữa TP.HCM - Bình Dương - Bà Rịa - Vũng Tàu vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn, đặc biệt ở các trục logistics và vận tải hàng hóa. Nếu không được đầu tư đồng bộ, chi phí vận chuyển sẽ gia tăng, thời gian lưu thông kéo dài, làm suy giảm hiệu quả chuỗi cung ứng và hạn chế lợi thế liên kết vùng.
Với những thách thức mới, GS.TSKH Võ Đại Lược khẳng định: Với vai trò đầu tàu, nếu TP.HCM không đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số, các địa phương khác cũng sẽ gặp khó khăn. Do đó, bài toán then chốt vẫn nằm ở năng lực điều hành và khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn, từ thể chế, hạ tầng đến chất lượng dòng vốn đầu tư.
Vì vậy, theo ông, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng, yếu tố quyết định vẫn là con người, đặc biệt là vai trò của người đứng đầu. Trong một không gian kinh tế lớn nhất cả nước, với quy mô và mức độ phức tạp cao, việc chuyển hóa tiềm năng thành tăng trưởng thực tế đòi hỏi một tư duy quản trị mới, quyết liệt và hiệu quả hơn, thay vì cách tiếp cận truyền thống.
“Người lãnh đạo phải có năng lực vượt trội để huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực trong một không gian phát triển lớn và phức tạp hơn nhiều so với trước”, ông nhấn mạnh.
