Điểm mới nổi bật của văn bản hợp nhất lần này là quy định cụ thể, đầy đủ về trình tự xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai, từ khâu rà soát, thu thập số liệu; xác định và đánh giá rủi ro; xây dựng dự thảo; lấy ý kiến đến phê duyệt và ban hành kế hoạch. Quy trình này giúp chuẩn hóa cách tiếp cận, hạn chế tình trạng xây dựng kế hoạch mang tính hình thức hoặc thiếu căn cứ khoa học.
Bên cạnh đó, kế hoạch phòng, chống thiên tai được xây dựng theo chu kỳ 5 năm, đồng thời được cập nhật, điều chỉnh hằng năm. Cách làm này vừa bảo đảm tầm nhìn trung hạn, vừa tạo sự linh hoạt trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường.
Một điểm mới quan trọng nữa là việc điều chỉnh phân cấp quản lý theo hướng tinh gọn, phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới. Theo đó, một số nội dung ở cấp huyện trước đây đã được bãi bỏ, đồng thời tăng cường vai trò trực tiếp của cấp tỉnh và cấp xã trong xây dựng, tổ chức thực hiện kế hoạch. Việc này giúp rút ngắn khâu trung gian, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền cơ sở, nơi trực tiếp chịu tác động của thiên tai.
Văn bản cũng nhấn mạnh yêu cầu xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức và cá nhân trong toàn bộ quá trình từ xây dựng, triển khai đến giám sát thực hiện kế hoạch. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo hoặc thiếu rõ ràng trong phân công nhiệm vụ, một trong những hạn chế của công tác phòng, chống thiên tai thời gian qua.
Bên cạnh ý nghĩa đồng bộ và chuẩn hóa quy trình lập kế hoạch phòng, chống thiên tai ở địa phương, văn bản hợp nhất 33/VBHN-BNNMT còn kế thừa tư duy ứng phó chủ động với thiên tai dựa trên đánh giá rủi ro khoa học và tích hợp đa ngành. Trong đó, yêu cầu các địa phương phải xác định đầy đủ các loại hình thiên tai đặc trưng, đồng thời, đánh giá mức độ rủi ro dựa trên dữ liệu lịch sử, chuỗi số liệu trong 5-10 năm và kịch bản biến đổi khí hậu mới nhất.
Đặc biệt, văn bản quy định cụ thể việc xây dựng bản đồ rủi ro thiên tai với tỷ lệ phù hợp, thể hiện rõ mức độ rủi ro theo từng khu vực giúp chính quyền địa phương nhận diện chính xác các vùng nguy cơ cao, từ đó có phương án bố trí dân cư, phát triển hạ tầng và tổ chức sản xuất phù hợp.
Ở cấp cơ sở, đặc biệt là cấp xã, văn bản bổ sung nhiều quy định cụ thể nhằm nâng cao năng lực ứng phó tại chỗ. Các địa phương phải xây dựng phương án ứng phó theo từng loại hình thiên tai, xác định khu vực nguy hiểm, chuẩn bị vật tư, trang thiết bị, nhu yếu phẩm và tổ chức diễn tập thường xuyên.
Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức cộng đồng cũng được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc, thông qua các hoạt động tuyên truyền, tập huấn, hướng dẫn kỹ năng phòng, chống thiên tai.
