Sau một năm nhìn lại, có thể thấy cả hai cách nhìn đều có cơ sở. Việc nhiều cán bộ nghỉ công tác đã tạo ra những khoảng trống nhất định trong nền công vụ. Nhưng thực tiễn cũng cho thấy, chính trong quá trình vượt qua những khoảng trống ấy, bộ máy mới đang từng bước ổn định, đội ngũ cán bộ trẻ đang trưởng thành và một nền hành chính hiện đại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ đang dần thành hình.
Bộ máy đang dần ổn định
Bất kỳ cuộc cải cách lớn nào cũng phải trải qua một giai đoạn chuyển tiếp. Cải cách tổ chức bộ máy lần này cũng không ngoại lệ. Việc giảm đầu mối, sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại chính quyền địa phương và thực hiện tinh giản biên chế đã làm thay đổi căn bản cơ cấu nhân sự ở nhiều cơ quan, đơn vị. Cùng với đó, chính sách nghỉ hưu trước tuổi được triển khai đã tạo điều kiện để nhiều cán bộ chủ động rời vị trí công tác.
Ở góc độ quản trị, đây là một bước đi cần thiết. Một bộ máy muốn tinh gọn cần phải sàng lọc, cơ cấu lại đội ngũ và bố trí nhân lực phù hợp với vị trí việc làm. Tuy nhiên, điều khiến nhiều người băn khoăn không phải là số lượng cán bộ nghỉ việc mà là chất lượng của những người nghỉ.
Tại nhiều địa phương, không ít cán bộ có nhiều năm kinh nghiệm trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, hộ tịch, giải quyết khiếu nại, tố cáo... đã nghỉ công tác cùng thời điểm. Họ là những người trực tiếp xử lý những vụ việc phức tạp, am hiểu địa bàn, nắm chắc quy định pháp luật và có kinh nghiệm phối hợp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Những kinh nghiệm ấy không thể chuyển giao đầy đủ chỉ bằng vài buổi bàn giao công việc. Có những tri thức không nằm trong hồ sơ, văn bản hay quy trình xử lý mà nằm trong vốn sống, trong bản lĩnh nghề nghiệp và khả năng xử lý tình huống được tích lũy qua hàng chục năm công tác. Khi nhiều người cùng nghỉ trong một thời gian ngắn, khoảng trống ấy là điều khó tránh khỏi.
Trong khi đó, mô hình chính quyền hai cấp lại trao nhiều quyền hơn cho cấp cơ sở. Khối lượng công việc tăng lên, yêu cầu giải quyết nhanh hơn, trách nhiệm lớn hơn. Nhiều cán bộ trẻ vừa được bổ nhiệm hoặc điều động đã phải đảm nhận ngay những lĩnh vực mới, xử lý những vụ việc phức tạp trong điều kiện thời gian làm quen rất ngắn.
Ở một số nơi, tiến độ giải quyết công việc có thời điểm chậm hơn; việc phối hợp giữa các cơ quan còn lúng túng; áp lực đối với đội ngũ cán bộ ở cơ sở tăng lên rõ rệt. Những khó khăn ấy hoàn toàn có thật và cần được nhìn nhận một cách khách quan.
Tinh giản biên chế chưa bao giờ đồng nghĩa với giảm bằng mọi giá. Mục tiêu của cải cách là xây dựng một bộ máy tốt hơn, chứ không chỉ giảm số người hưởng lương từ ngân sách. Nếu những người nghỉ là những trường hợp không còn phù hợp với yêu cầu công việc hoặc vị trí việc làm không còn cần thiết thì đó là kết quả tích cực. Nhưng nếu những người chủ động rời khu vực công lại là các chuyên gia, cán bộ có năng lực, có uy tín và đang trực tiếp giải quyết công việc hiệu quả thì đây là điều cần suy nghĩ.
Một cán bộ giỏi không thể đào tạo trong một vài tháng. Để có một bác sĩ giỏi, một chuyên gia quy hoạch, một cán bộ tài chính hay một công chức tư pháp giàu kinh nghiệm cần rất nhiều năm học tập, rèn luyện và va chạm thực tiễn. Giá trị lớn nhất của họ không chỉ là bằng cấp hay chức vụ mà là khả năng xử lý những tình huống khó, những vấn đề phát sinh mà sách vở không thể chỉ dẫn. Bởi vậy, điều quan trọng không phải là có bao nhiêu người nghỉ, mà là bộ máy có giữ được những người thực sự làm được việc hay không.
Điều đáng mừng là thực tiễn sau một năm cũng cho thấy bức tranh không chỉ có những gam màu trầm. Sau những khó khăn ban đầu, bộ máy mới đang từng bước đi vào ổn định. Việc phân cấp, phân quyền ngày càng rõ ràng hơn. Trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan được xác định cụ thể hơn. Quy trình giải quyết công việc được chuẩn hóa, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số được đẩy mạnh, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết nhiều thủ tục hành chính.
Chính áp lực của giai đoạn chuyển tiếp đã tạo cơ hội để một lớp cán bộ trẻ trưởng thành nhanh hơn. Nhiều người được giao nhiệm vụ sớm hơn, được trao quyền nhiều hơn và cũng phải chịu trách nhiệm nhiều hơn. Trong môi trường ấy, không ít cán bộ, công chức trẻ đã thể hiện được năng lực, tinh thần đổi mới và khả năng thích ứng với yêu cầu của nền hành chính hiện đại.
Có thể nói, chính cuộc cải cách này đã tạo ra một quá trình "chuyển giao thế hệ" trong đội ngũ cán bộ. Những người trẻ không còn chỉ là lực lượng kế cận mà đang trở thành lực lượng trực tiếp đảm đương nhiều nhiệm vụ quan trọng. Đó là tín hiệu tích cực của một nền công vụ đang đổi mới.
Thành công của cải cách được đo bằng chất lượng phục vụ
Một năm là khoảng thời gian chưa đủ dài để khẳng định thành công của cuộc cải cách, nhưng cũng đủ để khẳng định rằng mọi cuộc cải cách đều phải chấp nhận những "chi phí chuyển đổi" nhất định. Điều quan trọng không phải là tránh mọi xáo trộn, mà là nhanh chóng khắc phục những khoảng trống, giữ chân người có năng lực, phát huy sức trẻ và hoàn thiện cơ chế vận hành của bộ máy.
Thành công của cuộc cải cách sẽ không được đo bằng số lượng cán bộ nghỉ hưu trước tuổi. Cũng không được đo bằng số lượng đầu mối đã giảm. Thước đo quan trọng nhất phải là chất lượng phục vụ.
Khi người dân đến cơ quan công quyền được giải quyết công việc nhanh hơn; khi doanh nghiệp thực hiện thủ tục thuận lợi hơn; khi mỗi cán bộ ý thức rõ trách nhiệm phục vụ thay cho tư duy quản lý đơn thuần; khi nền hành chính hoạt động minh bạch, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn, đó mới là thành công thực sự của cuộc cải cách.
Muốn vậy, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền hai cấp, cần đẩy nhanh việc xác định vị trí việc làm, xây dựng cơ chế đánh giá cán bộ dựa trên kết quả công việc, có chính sách đủ sức giữ chân người tài và tạo môi trường để đội ngũ cán bộ trẻ phát huy năng lực. Đó không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là điều kiện để xây dựng một nền công vụ hiện đại trong dài hạn.
Niềm tin vào chặng đường phía trước
Một năm nhìn lại, những lo ngại về khoảng trống do nhiều cán bộ nghỉ hưu trước tuổi là hoàn toàn có cơ sở. Nhưng thực tiễn cũng cho thấy bộ máy không dừng lại ở những khoảng trống ấy.
Điều đáng ghi nhận là sau giai đoạn nhiều biến động, nền hành chính đang từng bước ổn định, thích ứng và vận hành ngày càng hiệu quả hơn. Những khó khăn ban đầu đang trở thành động lực để đổi mới tư duy quản trị, nâng cao chất lượng đội ngũ và hoàn thiện cơ chế hoạt động.
Phía trước chắc chắn vẫn còn nhiều việc phải làm. Cải cách hành chính chưa bao giờ là công việc có thể hoàn thành trong một sớm một chiều. Nhưng khi mục tiêu đã được xác định rõ, khi bộ máy ngày càng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, khi đội ngũ cán bộ trẻ đang từng bước trưởng thành trong thực tiễn và tinh thần đổi mới tiếp tục được giữ vững, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng.
Tin tưởng vào một nền hành chính tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại và phụng sự. Tin tưởng vào một nền công vụ biết trọng dụng người tài, phát huy sức trẻ và không ngừng đổi mới.
Và trên hết, tin tưởng rằng những cải cách hôm nay sẽ trở thành nền tảng quan trọng để Việt Nam xây dựng một nền quản trị quốc gia hiện đại, tạo động lực cho người dân, doanh nghiệp phát triển và cùng đất nước vững bước trên hành trình hiện thực hóa khát vọng vươn mình trong kỷ nguyên mới.
