Báo Nhà báo và Công luận trân trọng giới thiệu Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm:
Kính thưa các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước,
Thưa các đồng chí đại biểu, các nhà khoa học, chuyên gia, các thế hệ thành viên và cán bộ Hội đồng Lý luận Trung ương và bạn bè quốc tế.
Hôm nay, tôi rất vui mừng cùng các đồng chí, các vị đại biểu dự Lễ kỷ niệm 30 năm Ngày thành lập Hội đồng Lý luận Trung ương. Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, tôi xin gửi tới các thế hệ lãnh đạo, thành viên Hội đồng, các nhà khoa học, chuyên gia, cán bộ, cộng tác viên và bạn bè quốc tế lời thăm hỏi thân tình, những lời chúc mừng tốt đẹp nhất.
Chúc mừng Hội đồng Lý luận Trung ương 30 năm trưởng thành, phát triển và đón nhận huân chương Hồ Chí Minh, phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước và nhân dân.
Thưa các đồng chí,
Công tác lý luận giữ vai trò nền tảng đối với năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng. Để lãnh đạo đất nước phát triển, Đảng phải không ngừng đổi mới tư duy, phát triển lý luận. Công tác lý luận của Đảng ta có từ khi chúng ta chuẩn bị thành lập Đảng, tìm con đường Cách mạng Việt Nam, từ Luận cương, Chính cương đến các định hướng chiến lược, chúng ta đã trung thành với lý tưởng, với hướng đi. Gần 100 năm nay, chúng ta vẫn trung thành với đường lối đó.
Lịch sử cách mạng Việt Nam cho thấy, nhờ kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đã xác định đường lối đúng, quy tụ sức mạnh nhân dân, đưa đất nước vượt qua những thử thách lịch sử. Trong đổi mới, Đảng xuất phát từ thực tiễn lãnh đạo đất nước, lắng nghe sáng kiến của nhân dân, khắc phục những nhận thức chưa đầy đủ để bổ sung, hoàn thiện lý luận, mở ra hướng phát triển phù hợp cho Đảng, cho dân tộc.
Ở những thời điểm bước ngoặt của đất nước, lý luận phải đủ sức nhận diện quy luật, dự báo xu thế, định hướng quyết sách, giúp Đảng chủ động nắm bắt thời cơ và phòng ngừa nguy cơ chệch hướng trong phát triển đất nước, bảo vệ Tổ quốc. Lý luận phải bắt nguồn từ thực tiễn Việt Nam, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa trí tuệ nhân loại và được kiểm chứng bằng kết quả phát triển, bằng cuộc sống của nhân dân. Bằng định hướng phát triển của đất nước trong 100 năm tới, đến năm 2130, với định hướng đúng đắn, tầm nhìn của đảng và niềm tin, sự ủng hộ, đồng tình của nhân dân, Đảng ta, đất nước ta, nhân dân ta nhất định thắng lợi.
Qua 30 năm với 6 nhiệm kỳ hoạt động, Hội đồng Lý luận Trung ương đã khẳng định vai trò đầu não tư vấn chiến lược về lý luận chính trị; quy tụ trí tuệ của các nhà lãnh đạo, quản lý, nhà khoa học, cán bộ đảng viên và Nhân dân, góp phần tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận, cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng; thể hiện trên 3 phương diện nổi bật.
Thứ nhất, Hội đồng đã góp phần quan trọng phát triển nhận thức lý luận của Đảng về đường lối đổi mới, về Chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
Qua các chương trình nghiên cứu, tổng kết 20 năm, 30 năm, 40 năm đổi mới và thực hiện Cương lĩnh, Hội đồng đã cùng các cơ quan, nhà khoa học nghiên cứu những vấn đề căn bản của đường lối đổi mới. Các nội dung về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, dân chủ xã hội chủ nghĩa và các mối quan hệ lớn trên trường quốc tế được từng bước luận giải, phát triển và làm sâu sắc hơn.
Đặc biệt, những đóng góp vào tổng kết 40 năm đổi mới và xây dựng Văn kiện Đại hội XIV đã góp phần làm rõ, phát triển lý luận về đường lối đổi mới, một bộ phận cấu thành nền tảng tư tưởng của Đảng. Đây là thành quả của quá trình tổng kết thực tiễn, phát triển sáng tạo lý luận từ thực tiễn Việt Nam, góp phần củng cố cơ sở khoa học của con đường đã lựa chọn.
Thứ hai, Hội đồng đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương và những quyết sách lớn của Đảng.
Qua các nhiệm kỳ, Hội đồng lý luận Trung ương và các thành viên đã tham gia chuẩn bị văn kiện Đại hội Đảng, tư vấn, thẩm định các đề án trình Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Những nghiên cứu về mô hình tăng trưởng, thể chế, nguồn lực phát triển đất nước, xây dựng Đảng và bảo vệ Tổ quốc, đối ngoại, hội nhập... đã góp phần làm rõ căn cứ xác định mục tiêu, lựa chọn giải pháp và điều kiện thực hiện những định hướng phát triển lớn.
Giá trị những đóng góp của Hội đồng là đưa kết quả nghiên cứu vào quá trình hình thành đường lối, kết nối tri thức khoa học với yêu cầu lãnh đạo thực tiễn. Qua đó, Hội đồng đã góp phần nâng cao chất lượng quyết sách, giúp Đảng chủ động giải quyết những vấn đề phát triển và bảo vệ lợi ích lâu dài của Nhân dân, của đất nước.
Thứ ba, Hội đồng đã góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, quy tụ lực lượng nghiên cứu và mở rộng trao đổi lý luận quốc tế.
Các công trình của Hội đồng đã làm sáng tỏ thêm giá trị và sức sống của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới; cung cấp luận cứ đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Trao đổi với các đảng cộng sản, chính đảng và cơ quan nghiên cứu quốc tế góp phần giới thiệu kinh nghiệm Việt Nam, tiếp thu tri thức nhân loại phù hợp để làm phong phú nghiên cứu trong nước.
Hội đồng đã kết nối các nhà khoa học với nhà lãnh đạo, quản lý và cán bộ thực tiễn, đưa những vấn đề từ cơ sở vào thảo luận khoa học. Sự kết nối ấy góp phần quy tụ tài trí, mở rộng cơ sở thực tiễn của nghiên cứu. Qua nghiên cứu và đối thoại, Hội đồng góp phần củng cố niềm tin khoa học vào đường lối của Đảng, tăng cường sự thống nhất nhận thức và giới thiệu những giá trị của thực tiễn Việt Nam với bạn bè quốc tế.
Những thành tựu kể trên là kết quả của sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, sự phối hợp của các cơ quan, địa phương và tâm huyết của nhiều thế hệ cán bộ. Kết quả của mỗi công trình là công sức nghiên cứu bền bỉ và trách nhiệm với Đảng, với Nhân dân của mỗi thành viên Hội đồng. Chúng ta trân trọng tri ân đồng chí Nguyễn Đức Bình, Chủ tịch Hội đồng đầu tiên; cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, nguyên Chủ tịch Hội đồng; cùng các thế hệ lãnh đạo, thành viên, nhà khoa học, chuyên gia và cán bộ của Hội đồng. Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, tôi nhiệt liệt biểu dương những thành tựu và đóng góp của Hội đồng trong 30 năm qua.
Thưa các đồng chí!
Đất nước đang triển khai Nghị quyết Đại hội Đại hội Đại biểu toàn quốc lần XIV của Đảng, phấn đấu thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030 và năm 2045 và 100 năm tiếp theo. Yêu cầu đặt ra là tăng trưởng nhanh, bền vững trên nền tảng năng suất, tri thức, khoa học, công nghệ; nâng cao năng lực tự chủ, bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội và đời sống Nhân dân. Những đổi mới về tổ chức bộ máy, thể chế, mô hình phát triển đất nước, quản trị quốc gia đang mở ra khả năng phát triển mới của đất nước, đặt ra nhiều vấn đề cần luận giải. Những chuyển động nhanh chóng về công nghệ, dân số, môi trường và quan hệ quốc tế đang làm thay đổi điều kiện phát triển của mọi hình thái kinh tế xã hội. Có những vấn đề thực tiễn đã đi trước nhận thức; có những nhận thức đúng nhưng chưa thành cơ chế thực hiện hiệu quả, có những“con đường chưa có dấu chân người”... Hội đồng cần nắm bắt, nghiên cứu, đánh giá đúng nội hàm, thấy được những giới hạn của công tác lý luận, xác định trách nhiệm nghiên cứu, tư vấn của mình để tập trung giải quyết.
Yêu cầu cao nhất đối với Hội đồng là góp phần nâng cao năng lực của Đảng trong nhận thức quy luật, lựa chọn đường hướng và lãnh đạo sự phát triển của Đảng, của đất nước. Lý luận phải giúp Đảng chủ động mở ra những khả năng kiến tạo mới, dự báo, nhận diện sớm các nguy cơ và chuẩn bị những điều kiện bảo đảm thành công. Tư vấn chiến lược cần cung cấp căn cứ khoa học, vững chắc, đúng đắn để lựa chọn quyết sách và tổ chức thực hiện. Để đáp ứng yêu cầu đó, tôi nhấn mạnh 5 nhiệm vụ trọng tâm.
Thứ nhất, tiếp tục khẳng định và nâng tầm vai trò hạt nhân, nòng cốt trong nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn và tư vấn chiến lược của Đảng, chủ động dự báo và phát hiện những vấn đề mới.
Hội đồng phải bám sát những chuyển động của đất nước và thế giới, lựa chọn vấn đề nghiên cứu từ yêu cầu lãnh đạo, phát triển. Từ vướng mắc cụ thể, cần nhận diện vấn đề có tính hệ thống, phân biệt nguyên nhân thuộc về nhận thức, thể chế hay tổ chức thực hiện để kiến nghị xử lý đúng.
Trước vấn đề lớn, báo cáo tư vấn cần làm rõ các phương án, tác động và rủi ro, nhất là những hệ quả lâu dài. Nội dung còn ý kiến khác nhau phải được phân tích thẳng thắn để cơ quan lãnh đạo có căn cứ cân nhắc. Bản lĩnh của người làm lý luận thể hiện ở khả năng đề xuất điều có căn cứ khoa học, có lợi cho đất nước và chịu trách nhiệm về kiến nghị.
Cùng với nhiệm vụ trước mắt, phải kiên trì đầu tư nghiên cứu nền tảng, dài hạn. Chiều sâu tích lũy khoa học là điều kiện của chất lượng tư vấn. Đánh giá công trình phải coi trọng đóng góp mới, tôn trọng thời gian cần thiết của nghiên cứu; tránh đòi hỏi mọi kết quả đều chuyển ngay thành giải pháp trước mắt.
Thứ hai, thực hiện thật tốt 2 cuộc tổng kết lớn, góp phần tạo bước phát triển mới về lý luận và tầm nhìn lãnh đạo của Đảng.
Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam và 40 năm thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa Xã hội là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, kết nối chiều sâu lịch sử với yêu cầu hiện tại và khát vọng tương lai. Giá trị của tổng kết phải thể hiện ở khả năng khái quát những vấn đề có tính quy luật, làm sáng rõ con đường phát triển của đất nước và những điều kiện bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng trong thời kỳ mới.
Hội đồng cần phát huy vai trò nòng cốt về lý luận, cùng các cơ quan liên quan đánh giá khách quan thành tựu, thẳng thắn làm rõ hạn chế, khơi mở những vấn đề cần tiếp tục bổ sung, phát triển. Xuyên suốt quá trình đó phải làm sâu sắc hơn bài học “Dân là gốc”, khẳng định vai trò chủ thể của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.
Kết quả tổng kết phải cung cấp luận cứ khoa học vững chắc phục vụ chuẩn bị Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XV của Đảng, nghiên cứu bổ sung, phát triển Cương lĩnh, sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng; đồng thời góp phần định hình tầm nhìn phát triển đất nước vượt khỏi giới hạn một nhiệm kỳ. Trách nhiệm của chúng ta là từ thực tiễn một thế kỷ, phát triển tư duy lý luận đủ sức định hướng tương lai, tạo nền tảng vững chắc cho các thế hệ tiếp nối.
Thứ ba, tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận nền tảng và những vấn đề mới, cấp bách của đất nước, của thời đại.
Trọng tâm là tiếp tục phát triển nhận thức về Chủ nghĩa xã hội, mô hình và con đường đi lên Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Cần làm sâu sắc mối quan hệ giữa kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Trên cơ sở đó, luận giải điều kiện vận hành mô hình phát triển tự chủ, tự cường, sáng tạo, nhân văn, bền vững và hội nhập; làm rõ cơ chế gắn kết các lĩnh vực, chủ thể và nguồn lực trong hệ sinh thái phát triển. Đi sâu vào đột phá tư duy lãnh đạo, thể chế, đổi mới quản trị quốc gia; giải quyết hài hòa quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội; nâng cao năng suất, hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Trước những biến đổi công nghệ, cần làm rõ quan hệ sản xuất phù hợp với lực lượng sản xuất mới chất lượng cao. Thúc đẩy cơ chế phát huy kinh tế tư nhân. Đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo thành yêu cầu nội tại, là điểm khởi đầu và là động lực chính để thúc đẩy phát triển đất nước. Nghiên cứu chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng phải gắn với phát triển nguồn nhân lực, năng lực tự chủ và lợi ích lâu dài của đất nước.
Phát triển phải hướng tới hoàn thiện con người xã hội chủ nghĩa, nâng cao đời sống nhân dân. Cần làm rõ vai trò của văn hóa, lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trong định hướng sáng tạo, xây dựng nhân cách và sức mạnh mềm quốc gia; gắn tăng trưởng với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường; kết hợp phát triển với bảo vệ Tổ quốc, tự chủ chiến lược với hội nhập quốc tế.
Về phương thức lãnh đạo, cầm quyền, cần luận giải cơ chế chuyển hóa đường lối thành kết quả thực tiễn; phân định vai trò lãnh đạo của Đảng với thẩm quyền quản lý của Nhà nước, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân. Nghiên cứu nâng cao chất lượng quyết sách gắn với thể chế hóa, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát; phân cấp, phân quyền đi đôi với nguồn lực, trách nhiệm và kiểm soát quyền lực; gắn tự đổi mới, tự chỉnh đốn của Đảng với thực hành văn hóa cầm quyền.
Hội đồng cần góp phần chuẩn hóa hệ thống khái niệm, phạm trù lý luận, nhất là những khái niệm mới, làm rõ nội hàm, cơ sở khoa học và điều kiện vận dụng để thống nhất nhận thức và hành động. Phát triển lý luận phải bắt nguồn từ thực tiễn Việt Nam, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa trí tuệ nhân loại, cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện đường lối và giải quyết những vấn đề đặt ra trong xây dựng, phát triển đất nước, bảo vệ Tổ quốc. Lý luận cần tập trung giải quyết hài hòa các mối quan hệ: giữa tự chủ với mở cửa, giữa cải cách và phát triển, giữa phát triển và an toàn, giữa cái mới với cái cũ, giữa chất lượng, số lượng với hiệu quả...
Thứ tư, đổi mới phương pháp nghiên cứu, phát huy dân chủ và bản lĩnh khoa học, giữ nghiêm liêm chính học thuật.
Thực tiễn phải được khảo sát đến nơi, đến chốn, kỹ càng. Cần chọn một số địa phương, ngành, mô hình để theo dõi dài hạn; lắng nghe ý kiến của người dân, doanh nghiệp, cán bộ cơ sở. Phải tìm hiểu cả thành công và trường hợp chưa thành công, xác định nguyên nhân, điều kiện vận dụng trước khi khái quát thành luận điểm. Kết luận nghiên cứu phải giải thích được thực tế và được kiểm nghiệm trong thực tiễn. Lý luận phải được triển khai xuống từng cơ sở và mang lại hiệu quả thiết thực.
Môi trường nghiên cứu cần khuyến khích tìm tòi có trách nhiệm, tôn trọng ý kiến khác nhau có căn cứ, tạo điều kiện tranh luận khoa học thẳng thắn. Kiên định nền tảng tư tưởng, mục tiêu, nguyên tắc của Đảng phải đi cùng tinh thần cầu thị, phát triển sáng tạo lý luận. Nhà khoa học cần bảo vệ luận điểm có căn cứ, sẵn sàng điều chỉnh khi có chứng cứ mới; khắc phục né tránh vấn đề khó, lựa chọn tư liệu một chiều.
Sử dụng dữ liệu, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo phải đi cùng trách nhiệm về nguồn tư liệu, tính chính xác và bảo mật. Nhà khoa học chịu trách nhiệm về kết luận của mình; theo dõi kết quả vận dụng để bổ sung nhận thức và tiếp tục nghiên cứu.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng phải gắn với phát triển lý luận, giải đáp những băn khoăn chính đáng từ cuộc sống và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Sức thuyết phục phải dựa trên luận cứ khoa học, sự thật lịch sử và thành tựu thực tiễn.
Thứ năm, xây dựng đội ngũ nghiên cứu và cơ chế hoạt động đáp ứng những nhiệm vụ lý luận có ý nghĩa lâu dài.
Hội đồng thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, cần phát huy lợi thế gắn kết giữa nghiên cứu, tổng kết thực tiễn và đào tạo cán bộ. Mạng lưới nghiên cứu khoa học lý luận chính trị toàn quốc phải quy tụ các cơ quan tham mưu, viện nghiên cứu, trường đại học và lực lượng thực tiễn; có cơ chế đặt hàng, chia sẻ tư liệu, kế thừa kết quả. Hội nghị toàn quốc về công tác lý luận cần trở thành diễn đàn khoa học có uy tín, gợi mở chính sách và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu thiết thực.
Đặc biệt coi trọng chuyên gia đầu ngành và đội ngũ kế cận. Phải giao nhiệm vụ xứng đáng, tạo điều kiện để người có tài năng chuyên tâm nghiên cứu; giúp cán bộ trẻ trưởng thành qua công trình khó và khảo sát thực tiễn. Đánh giá, đãi ngộ cần phù hợp đặc thù nghiên cứu lý luận, coi trọng giá trị khoa học và đóng góp thực chất.
Hợp tác quốc tế cần đi vào chiều sâu, gắn nghiên cứu chung với đối thoại về những vấn đề lớn của thời đại. Hội đồng cần chủ động đưa những thành tựu lý luận và kinh nghiệm đổi mới của Việt Nam vào trao đổi quốc tế bằng các công trình có giá trị khoa học, góp phần làm sáng rõ con đường phát triển của đất nước và đóng góp vào tri thức chung của nhân loại. đóng góp tích cực cho sự đoàn kết, phát triển của phong trào tiến bộ trên thế giới.
Tôi đề nghị Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và các cơ quan liên quan phối hợp đặt hàng, cung cấp tư liệu, sử dụng và phản hồi kết quả nghiên cứu; bảo đảm điều kiện cho các công trình nền tảng, dài hạn. Thường trực Hội đồng cần cụ thể hóa nhiệm vụ thành chương trình công tác, rõ trọng điểm, trách nhiệm và tiến độ. Uy tín của Hội đồng phải được khẳng định bằng đóng góp mới về lý luận, chất lượng tư vấn và khả năng giải đáp kịp thời những vấn đề chiến lược của đất nước.
Thưa các đồng chí!
Ba mươi năm qua, các thế hệ thành viên Hội đồng Lý luận Trung ương đã bền bỉ góp sức vào sự nghiệp đổi mới của Đảng và dân tộc. Trân trọng những đóng góp ấy, chúng ta càng ý thức sâu sắc trách nhiệm đưa công tác lý luận tiến lên, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
Tổng kết 100 năm sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930-2030) với Cách mạng Việt Nam, định hướng phát triển đất nước của 100 năm tiếp theo (2030-2130) là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Hội đồng cần thực hiện quyết liệt ngay từ bây giờ.
Đảng, Nhà nước tin tưởng Hội đồng cùng đội ngũ các nhà khoa học sẽ tiếp nối truyền thống, phát huy trí tuệ, bản lĩnh và tâm huyết, có những đóng góp xứng đáng vào việc phát triển lý luận, hoàn thiện đường lối, nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng. Thành quả của chặng đường tới phải góp phần làm vững chắc hơn cơ sở khoa học của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, vì sự phát triển bền vững của đất nước và hạnh phúc của nhân dân.
Chúc Hội đồng Lý luận Trung ương có nhiều đóng góp mới, xứng đáng với sự tin cậy của Đảng và nhân dân. Chúc các đồng chí và các bạn sức khỏe, hạnh phúc và thành công.
Xin trân trọng cảm ơn.
