Với hơn 11.700 người thuộc 11 dân tộc cùng sinh sống, xã hình thành một không gian văn hóa đặc biệt: đa dạng trong màu sắc nhưng thống nhất trong tinh thần đoàn kết, gìn giữ và bồi đắp di sản.
Điều làm nên sự khác biệt của Phú Đình không chỉ ở số lượng cộng đồng dân tộc mà ở cách mỗi nhóm gìn giữ nếp sống truyền thống trong bối cảnh hiện đại. Từ trang phục, tiếng nói, làn điệu dân ca đến nghề thủ công và hệ thống nghi lễ, tất cả vẫn tồn tại song hành với đời sống mới, phản ánh nỗ lực bền bỉ của nhiều thế hệ người dân nơi đây.
Phó Chủ tịch UBND xã Phú Đình, ông Phùng Văn Đăng, cho biết công tác bảo tồn văn hóa luôn được xem là nhiệm vụ trọng tâm. Chính quyền địa phương khuyến khích thành lập các câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa, tạo điều kiện cho nghệ nhân lớn tuổi truyền dạy kỹ năng hát then – đàn tính, sình ca, soọng cô, páo dung… cho lớp trẻ. Việc bảo tồn được lồng ghép với phát triển du lịch cộng đồng, xây dựng nông thôn mới nhằm tăng thêm “sức sống” cho văn hóa trong đời sống thường ngày.
Dưới những tán cọ và đồi chè trải dài, người dân vẫn duy trì nhiều phong tục mang giá trị tinh thần đặc trưng của vùng Việt Bắc. Các nghi lễ gắn với mùa màng, đời sống tâm linh, lễ tạ ơn, cầu an… được thực hành với sự trang trọng, không phô trương nhưng giàu chiều sâu. Những làn điệu then, soọng cô hay sình ca được cất lên không chỉ trong các dịp hội hè mà còn trong sinh hoạt cộng đồng, trở thành “ngôn ngữ chung” kết nối các thế hệ.
Theo bà Dương Thị Hiên, Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật xã Phú Đình, ý thức gìn giữ di sản của người dân ngày càng rõ nét. Nhiều nghệ nhân chủ động sưu tầm lại lời hát cổ, phục dựng nhạc cụ, ghi chép lại các nghi lễ cổ truyền để tránh bị thất truyền. Các đội văn nghệ thôn bản thường xuyên giao lưu, học lẫn nhau giữa các dân tộc, tạo nên sự giao thoa tích cực: người Dao có thể hát then; người Tày có thể trình diễn điệu múa, nhạc cụ của dân tộc khác trong vùng.
Ở xóm Khuôn Tát, đội văn nghệ do bà Hoàng Thị Hậu phụ trách là ví dụ tiêu biểu. Các thành viên đều đã lớn tuổi nhưng vẫn kiên trì luyện tập, xem đó là trách nhiệm với thế hệ trẻ. Bà Triệu Thị Thân – một thành viên lớn tuổi – chia sẻ rằng việc học thêm làn điệu, nhạc cụ của các dân tộc khác giúp họ truyền dạy phong phú hơn cho thanh thiếu niên trong cộng đồng.
Cùng với dân ca dân tộc, các nghề truyền thống như dệt thổ cẩm, nhuộm chàm, đan lát, chế tác nhạc cụ dân gian vẫn được duy trì ở nhiều gia đình. Những sản phẩm thủ công này không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn là cách người dân “kể lại câu chuyện” văn hóa qua từng đường kim, nét hoa văn. Việc kết hợp giới thiệu sản phẩm qua du lịch cộng đồng đã mở ra hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương.
Nhìn toàn diện, Phú Đình hôm nay không chỉ là vùng đất lưu giữ ký ức văn hóa của các dân tộc Tày, Dao, Nùng, Sán Dìu, Sán Chay… mà còn là nơi bản sắc được nuôi dưỡng và lan tỏa. Những giá trị truyền thống vẫn thấm sâu vào đời sống, tạo thành nền tảng tinh thần để cộng đồng phát triển hài hòa giữa hiện đại và truyền thống.
Trong dòng chảy văn hóa của Việt Bắc, Phú Đình như một điểm lặng bền vững, nơi mỗi dân tộc là một sắc màu, cùng góp vào bức tranh chung đầy sinh động của tỉnh Thái Nguyên.
