Sáng kiến bảo hiểm tàu thuyền đi qua Hormuz của ông Trump vẫn trắng doanh thu

Hồi tháng 3, ông Trump cho biết Washington sẽ cung cấp bảo hiểm “với mức giá hợp lý” cho các tàu hoạt động tại khu vực sau khi Iran siết chặt hoạt động qua eo biển Hormuz kể từ khi xung đột bùng phát. Đây là tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.

Để triển khai kế hoạch, Chính phủ Mỹ đã phối hợp với công ty bảo hiểm Chubb và AIG nhằm xây dựng gói bảo hiểm hàng hải có quy mô lên tới 40 tỷ USD. Mục tiêu của Washington là hỗ trợ nối lại lưu thông qua Hormuz và góp phần kiềm chế giá dầu.

Tuy nhiên, theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề, chương trình này vẫn chưa phát huy tốt dù phí bảo hiểm tàu thuyền tại Vùng Vịnh hiện cao hơn nhiều lần so với trước chiến tranh.

Các nhà môi giới bảo hiểm cho biết kế hoạch chưa thể vận hành đầy đủ vì chưa đáp ứng toàn bộ điều kiện cần thiết cho tàu thương mại đi qua eo biển, đặc biệt là cơ chế "hộ tống" của hải quân Mỹ. Đây được xem là yếu tố then chốt nhưng hiện chưa được triển khai trên diện rộng.

Đầu tháng 5, quân đội Mỹ từng hộ tống hai tàu thương mại qua Hormuz trong khuôn khổ chiến dịch ngắn hạn mang tên “Project Liberty”. Tuy nhiên, kể từ đó chưa có thêm tàu nào nhận được hỗ trợ tương tự.

Chương trình do cơ quan tài chính U.S. International Development Finance Corporation (DFC) điều hành, được thiết lập sau khi ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng ông đã chỉ đạo cơ quan này cung cấp “bảo hiểm rủi ro chính trị và bảo đảm an ninh tài chính” cho các hoạt động thương mại hàng hải, đặc biệt là năng lượng, đi qua Vịnh Ba Tư.

Đại diện của Chubb chia sẻ mục tiêu của chương trình là bảo hiểm cho các tàu hoạt động dưới sự hộ tống của hải quân Mỹ, nhưng hiện chưa có tàu nào đáp ứng điều kiện này.

Phần lớn bảo hiểm hàng hải toàn cầu hiện vẫn được bảo lãnh thông qua thị trường bảo hiểm Lloyd's (London, Anh). Một số chuyên gia cho rằng sáng kiến do Mỹ hậu thuẫn có thể làm lung lay vị thế thống trị lâu nay của thị trường bảo hiểm Anh trong lĩnh vực hàng hải.

Theo ông Marcus Baker, giám đốc bộ phận bảo hiểm hàng hải tại Marsh McLennan, việc khôi phục hoạt động vận tải phụ thuộc chủ yếu vào mức độ an toàn mà các chủ tàu cảm nhận được khi đưa tàu và thủy thủ đoàn đi qua Hormuz.

Trong khi đó, ông Ellis Morley, nhà môi giới hàng hải thuộc Howden, cho rằng vấn đề không nằm ở việc thiếu bảo hiểm mà ở rủi ro an ninh thực tế đối với tàu thuyền, hàng hóa và thủy thủ đoàn.

Chi phí bảo hiểm hàng hải tại khu vực Vùng Vinh hiện vẫn neo ở mức cao. Ông Baker cho biết mức phí bảo hiểm hiện dao động từ 3% đến 8% giá trị con tàu, cao hơn rất nhiều so với giai đoạn trước khủng hoảng. Một số hợp đồng còn đi kèm điều khoản nếu không phát sinh yêu cầu bồi thường.

Theo tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO - International Maritime Organization), ít nhất 38 tàu đã bị tấn công hoặc va chạm kể từ khi xung đột bùng phát, khiến 11 thủy thủ thiệt mạng.

Trong khi đó, ông Baker cũng nhận định chương trình bảo hiểm hàng hải mà Ấn Độ đang xây dựng có thể đem tới hiệu quả hơn so với mô hình của Mỹ, do tập trung vào hỗ trợ tài chính thay vì gắn với sự hiện diện quân sự.

Theo các nguồn tin trong ngành, nhiều công ty bảo hiểm phương Tây hiện hoạt động theo nguyên tắc “không hỏi, không nói” nhằm hạn chế nguy cơ vướng lệnh trừng phạt liên quan đến Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) - lực lượng đang kiểm soát eo biển Hormuz và bị Mỹ, Anh cùng châu Âu áp đặt trừng phạt.

Thông thường, các tàu thương mại được phép đi qua eo biển thông qua các thỏa thuận ngoại giao song phương với Tehran hoặc sau khi đáp ứng các yêu cầu do IRGC đặt ra. Trong khi đó, Mỹ vẫn duy trì lệnh phong tỏa đối với các tàu thuộc sở hữu của Iran hoặc từng cập cảng Iran.

Trong tuyên bố mới nhất, người phát ngôn của DFC cho biết cơ quan này đang phối hợp chặt chẽ với Nhà Trắng và các đối tác liên ngành. Nếu cần thiết, quỹ tái bảo hiểm hàng hải của DFC sẽ cung cấp tối đa 40 tỷ USD bảo hiểm nhằm thực hiện chỉ đạo của ông Trump về việc hỗ trợ khôi phục thương mại qua eo biển Hormuz.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược quan trọng bậc nhất thế giới, nơi trung chuyển khoảng 20% sản lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu.

Trước khi xảy ra các căng thẳng gần đây, tuyến đường này phục vụ khoảng 135-140 lượt tàu thương mại mỗi ngày. Tuy nhiên, lưu lượng vận tải đã liên tục biến động.

Khi eo biển Hormuz bị tắc nghẽn, giá hàng hóa toàn cầu đồng loạt leo thang do đây là "tuyến đường huyết mạch" vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ của thế giới và là hành lang thương mại trọng yếu.