Số hóa hộ tịch gắn với VNeID, hướng tới quản trị dân cư hiện đại
Đề cập đến điểm giống nhau và khác nhau giữa chức năng quản lý Nhà nước của Luật Hộ tịch và Luật Căn cước, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ) cho biết: Trước hết, về sự khác biệt, Luật Hộ tịch được xem là đạo luật của đời người, quản lý các sự kiện quan trọng nhất của cá nhân từ khi sinh ra cho đến lúc qua đời. Luật Căn cước quy định cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư qua hệ thống VNeID, căn cước điện tử và số định danh cá nhân.
“Như vậy, có thể hiểu thông tin hộ tịch là dữ liệu gốc ghi nhận tình trạng nhân thân, còn thông tin căn cước là dữ liệu ngọn, tổng hợp phục vụ khai thác dữ liệu đó để giao dịch, quản lý. Tuy nhiên, cả hai luật đều có điểm chung đó là cùng quản lý thông tin nhân thân của công dân, phục vụ công tác quản lý nhà nước và bảo đảm tính chính xác, thống nhất về thông tin định danh, cùng hướng đến việc bảo vệ quyền lợi cho người dân”, đại biểu Tô Ái Vang phân tích.
Từ đó, đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị Chính phủ phân công các cơ quan chức năng rà soát, phân biệt và tích hợp văn bản thủ tục đã quy định trong Luật Hộ tịch đang sửa đổi và Luật Căn cước năm 2023 vì đây là xu thế tất yếu trong quá trình chuyển đổi số quốc gia, tạo sự thông suốt cho các cơ quan quản lý nhà nước, giảm thiểu thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân. Cụ thể đại biểu kiến nghị:
Thứ nhất, về mặt kỹ thuật và dữ liệu, cần liên thông 100% đồng bộ hóa thời gian thực hiện và nhất quán sử dụng số định danh cá nhân làm chìa khóa để truy xuất thông tin hộ tịch trên VNeID.
Thứ hai, về mặt quy trình, thủ tục, thực hiện “một cửa số”, tích hợp dịch vụ công hộ tịch vào VNeID, sử dụng VNeID thay thế cho các bản trích lục giấy tờ truyền thống.
Thứ ba, về mặt quản lý tại địa phương, chia sẻ quyền quản trị cho cấp xã, phường. Cán bộ tư pháp hộ tịch và công an xã, phường được cấp quyền truy cập chung vào một giao diện quản lý dữ liệu dân cư tại địa bàn để chỉnh sửa sai sót thông tin hộ tịch cho người dân ngay tại cơ sở và số hóa sổ hộ tịch cũ.
Thứ tư, giải pháp hỗ trợ người dân. Đại biểu Tô Ái Vang cho rằng, nếu thông tin hộ tịch trên VNeID sai lệch so với thực tế thì người dân có thể chụp ảnh giấy tờ gốc gửi yêu cầu ngay trên ứng dụng. Cán bộ hộ tịch dựa vào đó để phê duyệt thay vì người dân phải đi đến trụ sở cơ quan quản lý nhà nước.
Thứ năm, tích hợp quy trình 3 trong 1 như đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ căn cước cho trẻ em dưới 14 tuổi. Điều này sẽ giúp giảm 2/3 thời gian và công sức đi lại cho người dân.
Quy định khai tử cần rõ ràng, không gây phiền hà cho người dân
Đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho rằng, dự thảo Luật quy định nội dung đăng ký khai tử thêm loại giấy tờ chứng minh sự kiện chết tại điểm b, khoản 4 Điều 20 còn thiếu rõ ràng, chung chung, không nêu rõ được tính pháp lý của loại giấy tờ này (cụ thể do cơ quan nào có thẩm quyền cấp). Đồng thời, đại biểu băn khoăn, “quy định này (nếu có) thì có phù hợp với những người chết ở nhà do bệnh tật, già yếu... mà không cần hoặc không có các cơ quan có thẩm quyền xác nhận (ví dụ như y tế, pháp y) hay không?”.
Do đó, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị Cơ quan soạn thảo làm rõ quy định này để tránh thêm người dân phải cung cấp giấy tờ không cần thiết, gây khó khăn, phiền hà cho cơ sở và người dân khi thực hiện việc đăng ký khai tử.
Vì vậy, đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu sửa đổi quy định này theo hướng mở, bổ sung cụm từ (nếu có) vào cuối điều luật để áp dụng đối với những trường hợp chết tại cơ sở khám chữa bệnh hoặc chết do tai nạn rủi ro, do bị tác động từ bên ngoài... do cơ quan y tế hay pháp y xác nhận, theo đó sửa lại điểm b khoản 4 Điều 20 của dự thảo Luật như sau: “Nội dung đăng ký khai tử bao gồm các thông tin cơ bản sau: …b. Thông tin về sự kiện chết: Thời gian chết; nơi chết; nguyên nhân chết (nếu có); giấy tờ chứng minh sự kiện chết (nếu có)”.
Về nội dung bổ sung tình trạng hôn nhân vào đăng ký hộ tịch quy định tại điểm e khoản 1 Điều 3 dự thảo Luật, đại biểu Trần Nhật Minh - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu không quy định nội dung đăng ký hộ tịch về thông tin tình trạng hôn nhân nhằm đảm bảo tính thống nhất của pháp luật, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính trong đăng ký hộ tịch, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong các giao dịch dân sự, đăng ký hộ tịch, đồng thời giảm áp lực công việc cho cán bộ cơ sở.
Tham gia ý kiến đối với việc hiểu thế nào là quê quán của cá nhân theo quy định pháp luật về hộ tịch và các văn bản pháp luật liên quan, đại biểu Trần Văn Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu chỉnh sửa quy định tại khoản 8, Điều 2 về giải thích, định nghĩa “Quê quán của cá nhân” theo hướng: Thông tin về quê quán phản ánh “nguồn gốc, xuất xứ” của mỗi cá nhân. Đồng thời, cần bổ sung vào dự thảo Luật một điều quy định tiêu chí cụ thể để xác định quê quán của mỗi cá nhân.
Theo đó, đề nghị chuyển, gộp toàn bộ nội dung của khoản 8, Điều 2 vào điểm a, khoản 4, Điều 15 về “Đăng ký khai sinh” và biên tập lại theo hướng: Thông tin của người được khai sinh gồm 8 nội dung (như trong dự thảo Luật, trong đó có thông tin về quê quán); đồng thời bổ sung thêm quy định: “Quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc quê quán của mẹ theo thỏa thuận của cha, mẹ khi đăng ký khai sinh, trường hợp cha, mẹ không thoả thuận được thì xác định theo tập quán”.
Bên cạnh đó, đại biểu Trần Văn Tuấn cũng đề nghị Ban soạn thảo đánh giá rõ hơn về ý nghĩa và sự cần thiết của việc xác định, ghi nhận quê quán của cá nhân theo Luật Hộ tịch và các văn bản pháp luật liên quan, trong đó, cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế về vấn đề này.
