Bỏ bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, chỉ xác nhận hoàn thành chương trình học
Ngày 22/10, Quốc hội nghe báo cáo tóm tắt thẩm tra 3 dự án luật về lĩnh vực giáo dục là: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; dự án Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và dự án Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi)
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh tán thành sự cần thiết, mục tiêu và quan điểm sửa đổi, bổ sung một số điều ba dự thảo luật trên.
Theo Ủy ban Văn hóa và Xã hội, việc sửa đổi Luật Giáo dục tập trung vào hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân, tăng cường liên thông giữa giáo dục phổ thông và đào tạo nghề, đồng thời đảm bảo phù hợp với Khung trình độ quốc gia. Ủy ban tán thành định hướng thiết kế lại vị trí bậc “trung học nghề”, coi đây là cấp học tương đương trung học phổ thông nhưng có định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ căn cứ pháp lý, chuẩn đầu ra, tiêu chí đánh giá để tránh chồng chéo giữa hai loại hình đào tạo. Việc xác định chuẩn đầu ra cũng là cơ sở để phân luồng, liên thông thuận lợi giữa các trình độ, đặc biệt trong bối cảnh lao động kỹ năng đang trở thành yêu cầu cấp thiết của nền kinh tế.
Một nội dung đáng chú ý khác là việc bỏ bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, chỉ còn xác nhận hoàn thành chương trình học. Ủy ban cho rằng, quy định này giúp giảm thủ tục hành chính, phản ánh đúng bản chất đánh giá năng lực người học. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý cần quy định cụ thể về mẫu xác nhận, giá trị sử dụng và cách thức lưu trữ học bạ điện tử, bảo đảm thống nhất và minh bạch.
Về sách giáo khoa và tài liệu giáo dục địa phương, Ủy ban tán thành chủ trương một bộ sách giáo khoa sử dụng thống nhất toàn quốc. Song với các tỉnh, thành có đặc thù văn hóa, ngôn ngữ, Ủy ban đề nghị trao thẩm quyền biên soạn tài liệu riêng cho cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, đồng thời giao Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt để đảm bảo quyền chủ động của địa phương. Cách tiếp cận này giúp bảo tồn bản sắc văn hóa vùng miền nhưng vẫn thống nhất trong chương trình quốc gia.
Liên quan đến quản lý cơ sở giáo dục, Ủy ban đề nghị nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý chuyển đổi loại hình trường, nhất là trong bối cảnh ngày càng nhiều trường tư thục, quốc tế, liên kết giáo dục được thành lập. Cần quy định cụ thể về điều kiện, chế tài xử lý vi phạm, đình chỉ hoặc giải thể cơ sở giáo dục, bảo đảm quyền lợi của người học và người lao động.
Về đội ngũ nhà giáo và nhân sự hỗ trợ, Ủy ban nhấn mạnh yêu cầu đồng bộ với Luật Nhà giáo và Luật Viên chức (sửa đổi). Ngoài ra, cần xác định rõ các vị trí việc làm hỗ trợ trong trường học (nhân viên tư vấn tâm lý, y tế học đường, thư viện, công nghệ thông tin…) để làm cơ sở xây dựng chế độ chính sách, góp phần giảm tải cho giáo viên, nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện.
Trao quyền tự chủ toàn diện; thúc đẩy đổi mới sáng tạo
Thẩm tra Dự án Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Ủy ban tán thành việc trao quyền tự chủ toàn diện, không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính, đúng tinh thần Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, cần giao Chính phủ ban hành văn bản hướng dẫn riêng về tự chủ đại học, xác định rõ các mức độ tự chủ dựa trên năng lực quản trị, chất lượng được kiểm định và năng lực tài chính của từng cơ sở. Cùng với đó, dự thảo cần làm rõ quyền hạn và trách nhiệm các bên liên quan khi hội đồng trường chấm dứt hoạt động, tránh khoảng trống pháp lý ảnh hưởng đến hoạt động điều hành.
Về nguồn lực đầu tư, Ủy ban tán thành quy định ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong phát triển giáo dục đại học, bảo đảm chi ngân sách cho giáo dục đại học đạt ít nhất 3% tổng chi ngân sách hằng năm, phân bổ theo sứ mạng, chất lượng và hiệu quả đào tạo. Đồng thời, cần quy định cụ thể cơ chế đặt hàng đào tạo, khoán chi và sử dụng nguồn thu hợp pháp ngoài ngân sách để các trường chủ động hơn trong phát triển.
Trong lĩnh vực bảo đảm chất lượng và kiểm định giáo dục, Ủy ban ủng hộ chuyển hướng quản lý từ cấp phép mở ngành sang quản lý chương trình đào tạo theo chuẩn, giao cơ quan quản lý nhà nước quy định ngưỡng đầu vào, tiêu chí đánh giá, cơ chế hậu kiểm theo kết quả đầu ra. Đặc biệt, đối với các ngành đặc thù như sư phạm, y dược, luật học và đào tạo tiến sĩ, cần có cơ chế giám sát độc lập, đánh giá năng lực tổ chức kiểm định để bảo đảm uy tín và chất lượng.
Về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Ủy ban đồng thuận xác định cơ sở giáo dục đại học là tổ chức khoa học và công nghệ, có quyền tự chủ trong nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, cần bổ sung cơ chế liên kết Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp, quy định cụ thể về xác lập, định giá và phân chia lợi ích từ tài sản trí tuệ, kết quả nghiên cứu, thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm khoa học. Ngoài ra, Ủy ban đề nghị rà soát quy định về giảng viên đồng cơ hữu, bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, tránh xung đột giữa các luật.
Gắn đào tạo với nhu cầu thị trường lao động
Đối với dự án Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhận định đây là bước đi quan trọng để cơ cấu lại nguồn nhân lực, khắc phục tình trạng “thừa thầy thiếu thợ”, thúc đẩy liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp. Ủy ban tán thành sửa đổi theo hướng bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa cung – cầu lao động với giáo dục nghề nghiệp, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số trong đào tạo nghề.
Về chương trình và văn bằng, chứng chỉ, Ủy ban đề nghị xác định rõ vị trí của trình độ trung học nghề trong Khung trình độ quốc gia Việt Nam, làm rõ quy định tích hợp giữa kiến thức cốt lõi của THPT và kiến thức nghề, cũng như chuẩn đầu vào – chuẩn đầu ra – thời gian đào tạo để bảo đảm tính liên thông.
Về mô hình trường trung học nghề, Ủy ban đề nghị sắp xếp lại hệ thống trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên thành trường trung học nghề, tiến tới thống nhất mạng lưới và tăng tính chuyên nghiệp trong quản lý. Cùng với đó, cần bổ sung mô hình đào tạo cao đẳng trong các cơ sở giáo dục đại học, nhất là các khối ngành kỹ thuật – công nghệ.
Trong quy định về tổ chức và hoạt động, Ủy ban tán thành trao quyền chủ động cao hơn cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, song lưu ý cần làm rõ vai trò, nhiệm vụ của các thiết chế trong cơ sở công lập khi không còn Hội đồng trường, nhằm đảm bảo thực hiện hiệu quả quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình. Cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể thành lập doanh nghiệp, tổ chức hoạt động khoa học – công nghệ, nhưng phải làm rõ cơ sở pháp lý thống nhất với Luật Khoa học và Công nghệ để tránh chồng chéo.
Đáng chú ý, dự thảo luật đã tăng vai trò của doanh nghiệp trong đào tạo nghề. Ủy ban cho rằng đây là bước chuyển mạnh từ mô hình đào tạo khép kín sang mô hình “song hành – doanh nghiệp cùng tham gia”, phù hợp với xu thế thế giới. Cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đào tạo lại, nâng cao kỹ năng nghề cho lao động, đồng thời được hưởng ưu đãi về thuế, hỗ trợ kinh phí.
Về hợp tác và đầu tư, Ủy ban đánh giá cao định hướng xã hội hóa, mở rộng hợp tác quốc tế trong giáo dục nghề nghiệp, song lưu ý dự thảo chưa làm rõ tiêu chí hỗ trợ của Nhà nước giữa cơ sở công lập và tư thục, cũng như chưa có cơ chế giám sát việc sử dụng vốn ngoài ngân sách. Do đó, cần sớm hoàn thiện các quy định về đặt hàng đào tạo, phân bổ ngân sách theo chỉ số chất lượng và yếu tố vùng miền.
