Theo GS Huỳnh Văn Cương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo), tính đến 17h ngày 5/5 là thời điểm chốt đăng ký, cả nước có hơn 1,22 triệu thí sinh dự thi. Trong đó, học sinh lớp 12 chiếm gần 1,16 triệu (94,78%), còn lại là thí sinh tự do.
So với những năm trước, đây là lần đầu tiên số thí sinh tự do vượt mốc 63.000 kể từ khi kỳ thi được đổi tên thành thi tốt nghiệp THPT và được sử dụng đồng thời cho hai mục tiêu: Xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học.
Dù chiếm chưa đến 5% tổng số thí sinh, nhóm này được đánh giá có khả năng làm gia tăng cạnh tranh ở phân khúc điểm cao, nơi tập trung các ngành “hot” với điểm chuẩn cao.
Áp lực dồn vào nhóm điểm cao
Trao đổi về vấn đề này, Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, Trường Đại học Công Thương TP. HCM cho rằng, cần nhìn nhận đúng bản chất tác động của nhóm thí sinh tự do.
Theo ông, sự gia tăng này không làm xáo trộn toàn bộ mặt bằng điểm thi, nhưng tạo áp lực rõ rệt ở một số phân khúc nhất định.
“Áp lực không lan đều mà chủ yếu dồn vào nhóm từ 25 điểm trở lên – nơi tập trung các ngành có tính cạnh tranh cao như y dược, công nghệ thông tin, kinh tế, sư phạm. Với mặt bằng chung, tác động không quá lớn”, ông Sơn nói.
Điều này đồng nghĩa, học sinh thi lần đầu vẫn có nhiều cơ hội nếu giữ được phong độ ổn định. Tuy nhiên, với những em đặt mục tiêu vào các trường, ngành top đầu, cuộc cạnh tranh sẽ khốc liệt hơn.
Lợi thế có, nhưng không tuyệt đối
Thí sinh tự do thường được nhìn nhận có lợi thế nhất định khi đã trải qua kỳ thi thật. Họ ít bỡ ngỡ với áp lực phòng thi, có kinh nghiệm làm bài và hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu của bản thân.
Ngoài ra, nhiều thí sinh có thể dành trọn thời gian để ôn tập, tập trung vào đúng tổ hợp xét tuyển, thay vì phải phân bổ thời gian cho nhiều môn như học sinh lớp 12.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những lợi thế này không mang tính quyết định.
“Tâm lý thi lại phải đạt kết quả cao có thể trở thành áp lực lớn. Nếu không giữ được kỷ luật học tập, thí sinh tự do vẫn có thể gặp bất lợi, nhất là khi kiến thức bị gián đoạn”, ông Sơn phân tích.
Một số thí sinh sau thời gian dài rời khỏi môi trường học tập cũng có thể bị “hụt hơi” nếu không duy trì được nền tảng kiến thức và thói quen học tập liên tục. Không chỉ tác động đến cục diện điểm thi, sự gia tăng thí sinh tự do còn ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý của học sinh lớp 12.
Nhiều em cho biết cảm thấy lo lắng khi phải cạnh tranh với những người đã có thêm một năm ôn luyện. Tâm lý so sánh dễ khiến thí sinh mất tự tin, đặc biệt trong giai đoạn nước rút. Tuy nhiên, theo chuyên gia tuyển sinh, đây chủ yếu là áp lực mang tính cảm nhận.
“Hơn 95% thí sinh vẫn là học sinh lớp 12 cùng thế hệ. Nếu giữ được tâm lý ổn định, các em hoàn toàn có thể đạt kết quả tốt. Điều quan trọng là không tự tạo áp lực không cần thiết”, ông Sơn chia sẻ.
Việc giữ vững tâm lý, theo ông, thậm chí quan trọng không kém việc ôn luyện kiến thức trong giai đoạn này.
Xu hướng “không học tạm”
Sự gia tăng của thí sinh tự do cũng phản ánh những thay đổi trong cách tiếp cận giáo dục của người học. Theo các chuyên gia, có ít nhất ba xu hướng nổi bật.
Thứ nhất, chuẩn đầu vào của nhiều ngành, trường top ngày càng cao, buộc thí sinh phải nỗ lực nhiều hơn để đạt được.
Thứ hai, tâm lý “không học tạm” ngày càng phổ biến. Thay vì chấp nhận một lựa chọn an toàn, nhiều thí sinh sẵn sàng thi lại để vào đúng ngành, đúng trường mong muốn.
Thứ ba, người học ngày càng coi trọng hiệu quả đầu tư giáo dục. Quyết định học ngành nào, ở đâu không chỉ dựa trên khả năng trúng tuyển, mà còn gắn với cơ hội nghề nghiệp dài hạn.
“Nhiều bạn chấp nhận mất thêm một năm để đổi lấy cơ hội tốt hơn trong 4 năm đại học và cả con đường nghề nghiệp sau đó”, ông Sơn nhận định.
Trước thực tế này, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục đa dạng hóa các phương thức tuyển sinh, giảm áp lực dồn vào một kỳ thi. Việc tăng cường các phương thức xét tuyển ngoài điểm thi tốt nghiệp THPT, công khai dữ liệu phổ điểm và kết quả trúng tuyển nhiều năm, cũng như đẩy mạnh tư vấn hướng nghiệp từ sớm được xem là những giải pháp cần thiết. Bên cạnh đó, việc phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp chất lượng cao cũng góp phần tạo thêm lựa chọn cho người học, giảm tâm lý “đại học bằng mọi giá”.
Chỉ còn hơn một tháng nữa là kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 chính thức diễn ra vào ngày 11-12/6. Kết quả sẽ được công bố vào sáng 1/7.
Ông Huỳnh Văn Chương lưu ý, thí sinh cần giữ gìn sức khỏe, sắp xếp thời gian ôn tập hợp lý, bám sát kế hoạch của nhà trường và tích cực tham gia các kỳ thi thử để rèn luyện kỹ năng.
Đáng chú ý, từ năm nay, dù xét tuyển đại học bằng phương thức nào, thí sinh cũng phải đảm bảo tổng điểm 3 môn trong tổ hợp xét tuyển đạt tối thiểu 15 điểm. Đây là ngưỡng điều kiện quan trọng mà thí sinh cần lưu ý.
“Các em không nên quá lo lắng. Điều quan trọng là tự tin vào kiến thức của mình, tránh tạo áp lực không cần thiết, đồng thời nắm vững quy chế thi để không xảy ra sai sót đáng tiếc”, ông Chương nhấn mạnh.
