Hôm thứ Sáu (20/10), Bộ Thương mại và Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho biết Trung Quốc, quốc gia thống trị chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu, sẽ yêu cầu giấy phép xuất khẩu đặc biệt đối với ba loại than chì.
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới, mà Trung Quốc cho biết được đưa ra vì lý do “an ninh quốc gia”, sẽ làm leo thang căng thẳng địa chính trị giữa Bắc Kinh và Washington cũng như các đồng minh của họ về chuỗi cung ứng công nghệ. Chúng cũng nhấn mạnh sự thống trị của Trung Quốc trong việc cung cấp hàng chục nguồn tài nguyên quan trọng trên toàn cầu.
Mô-đun pin ô tô tại nhà máy của BMW ở Dingolfing, Đức. Than chì là vật liệu chính trong pin xe điện. Ảnh: Krisztian Bocsi/Bloomberg.
Than chì dùng cho pin có thể được sản xuất từ vật liệu khai thác, được gọi là vật liệu “tự nhiên”, hoặc theo quy trình “tổng hợp” sử dụng nguyên liệu dầu mỏ, giúp pin sạc nhanh hơn và tồn tại lâu hơn nhưng sản xuất đắt hơn.
Theo Benchmark Mineral Intelligence, Trung Quốc cho đến nay là nước chế biến than chì tự nhiên lớn nhất và sản xuất gần 70% than chì tổng hợp của thế giới vào năm ngoái, khiến than chì trở thành một trong những nguyên liệu quan trọng mà Bắc Kinh có quyền kiểm soát chặt chẽ nhất.
Động thái này diễn ra vài ngày sau khi chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden thắt chặt kiểm soát việc xuất khẩu chip trí tuệ nhân tạo tiên tiến sang Trung Quốc.
Bắc Kinh chỉ trích Washington về việc kiểm soát. Bộ thương mại Trung Quốc hôm thứ Tư cho biết “Mỹ liên tục phóng đại khái niệm an ninh quốc gia, lạm dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và chuyển sang các hành động bắt nạt đơn phương, điều mà Trung Quốc cực kỳ không hài lòng và kiên quyết phản đối”.
Cùng với xứ cờ hoa, Nhật Bản cho biết họ sẽ xem xét liệu các biện pháp mới nhất của Trung Quốc có phù hợp với Tổ chức Thương mại Thế giới và các quy định quốc tế khác hay không.
Giám đốc điều hành tại các công ty trong chuỗi cung ứng than chì cho biết họ đang cố gắng tìm hiểu xem các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới khác với các biện pháp kiểm soát hiện tại đối với than chì được đưa ra vào năm 2006 như thế nào.
Giá than chì đã giảm 30% kể từ đầu năm nhưng Thomas Kavanagh, người đứng đầu bộ phận vật liệu pin tại nhà cung cấp dữ liệu hàng hóa Argus, cho biết những hạn chế có thể khiến giá than chì đi lên “quỹ đạo đi lên trên phạm vi quốc tế”.
Trong khi các quan chức Trung Quốc cảnh giác với các hành động trả đũa có thể gây thiệt hại cho các công ty của chính họ, thì trong những tháng gần đây, Bắc Kinh đã bắt đầu tận dụng ưu thế của mình đối với một loạt nguyên liệu và tài nguyên để đáp trả.
Vào tháng 7, Bắc Kinh đã công bố những hạn chế tương tự đối với gali và germani, những kim loại được sử dụng trong một số ngành công nghiệp chiến lược bao gồm xe điện, vi mạch và một số hệ thống vũ khí quân sự. Chính phủ cũng viện dẫn những lo ngại về an ninh quốc gia.
Tuy nhiên, những hạn chế xuất khẩu đó vẫn chưa làm gián đoạn đáng kể nguồn cung cho các nhà sản xuất không phải của Trung Quốc vì họ thường có kho dự trữ. Bill Jackson, Giám đốc cấp cao của Indium Corporation, nhà cung cấp nguyên liệu cho các công ty điện tử có trụ sở tại New York, dự đoán “sẽ dần dần nới lỏng các hạn chế của Bắc Kinh và cho phép nguyên liệu quay trở lại”.
Các biện pháp kiểm soát mới cũng yêu cầu các công ty phải có thêm giấy phép, điều này không đồng nghĩa với lệnh cấm nhưng tạo ra sự không chắc chắn cho các ngành công nghiệp phụ thuộc vào sản phẩm của Trung Quốc và yêu cầu chuyển giao thông tin thương mại bí mật.
Than chì là vật liệu phổ biến nhất được sử dụng ở phía cực dương của pin lithium-ion vì giá thành tương đối thấp, mật độ năng lượng cao và cấu trúc ổn định.
Ông Ross Gregory, một đối tác tại công ty tư vấn New Electric Partners có trụ sở tại Seoul, cho biết bất kỳ lệnh cấm nào đối với vật liệu làm cực dương sẽ “cực kỳ quan trọng”.
Ông nói: “Toàn bộ ngành công nghiệp pin ô tô phụ thuộc vào cực dương và gần như tất cả đều đến từ Trung Quốc. “Không phải là phần còn lại của thế giới không thể bắt kịp, họ có thể, nhưng điều đó sẽ không xảy ra chỉ sau một đêm.”
Cổ phiếu niêm yết tại Hồng Kông của China Graphite Group đã tăng 10,7% vào thứ Sáu sau thông báo này.
Lê Na (Theo FT)
