Phóng viên Báo Nhà báo và Công luận đã phỏng vấn TS. Phan Lê Bình – chuyên gia giao thông, Trưởng Đại diện Công ty Tư vấn OCG Nhật Bản để làm rõ: Đâu là nút thắt chính sách cần tháo gỡ cấp bách và giải pháp nào có thể giúp người dân chuyển đổi linh hoạt, giảm áp lực lên hạ tầng và đảm bảo an toàn cho cộng đồng?
+ Thưa Tiến sĩ, chuyển đổi sang xe điện là xu thế tất yếu, nhưng Việt Nam đang vướng phải rất nhiều rào cản, trong đó có việc thiếu cơ sở hạ tầng. Theo ông, đâu là “điểm nghẽn” lớn nhất cần tháo gỡ để thúc đẩy quá trình chuyển đổi này?
- TS. Phan Lê Bình: Đây là vấn đề phức tạp, không chỉ liên quan đến lộ trình (Hà Nội dự kiến hạn chế xe máy xăng tại Vành đai 1 từ 2026) mà còn liên quan đến sự chuẩn bị của người dân và đặc biệt là hạ tầng dân cư.
Theo tôi, “điểm nghẽn” lớn nhất nằm ở vấn đề hạ tầng và an toàn tại các chung cư cao tầng - nơi tập trung đông người dân đô thị.
Sự lo lắng của Ban quản lý/Ban quản trị (BQL/BQT) chung cư là hoàn toàn hợp lý và có căn cứ là quá tải điện và chi phí nâng cấp. Nếu xảy ra chuyển đổi ồ ạt, hàng nghìn xe máy cùng sạc dưới hầm vào ban đêm sẽ gây quá tải mạng lưới điện. Giả sử cần nâng cấp trạm biến thế, ai sẽ chi trả?
Trong hợp đồng mua bán căn hộ, chủ đầu tư không có nghĩa vụ đảm bảo hạ tầng sạc điện cho tất cả các phương tiện cá nhân mới phát sinh.
BQL/BQT không có nghĩa vụ phải bỏ tiền ra (quỹ bảo trì không được dùng cho những hạng mục đầu tư mới) và không thể bị bắt buộc đáp ứng nhu cầu này.
Cùng với đó, rủi ro cháy nổ khó kiểm soát, bởi cháy pin xe điện là cháy bằng phản ứng hóa học, không cần oxy và rất khó dập tắt bằng nước hay các phương pháp truyền thống. Nếu hỏa hoạn xảy ra dưới hầm chung cư, nó gây nguy hiểm nghiêm trọng đến tính mạng của cư dân.
Việc nhiều chung cư hạn chế xe điện là hành động tự vệ hợp lý. Chúng ta đã có bài học từ vụ cháy xe điện dưới hầm chung cư tại Thành Đô (Trung Quốc) khiến 15 người chết, dẫn đến việc nước này cấm sạc điện dưới hầm chung cư.
Tóm lại, thiếu cơ chế tài chính rõ ràng để nâng cấp hạ tầng và nỗi lo an toàn cháy nổ tại chung cư là rào cản lớn nhất hiện nay.
+ Với những lo ngại về chung cư, ông có đề xuất gì về cơ chế chính sách cụ thể đối với Hà Nội để tháo gỡ vấn đề này và đảm bảo an toàn?
- TS. Phan Lê Bình: Hà Nội đã đưa ra nhiều chính sách khuyến khích như hỗ trợ lãi suất vay, giảm thuế đất cho các trạm sạc công cộng. Tuy nhiên, với vấn đề chung cư, cần có giải pháp đặc thù. Trong đó, giải pháp đổi pin là tương đối phù hợp và cần được khuyến khích vì nó giải quyết được hai vấn đề cốt lõi:
Giảm tải điện: Doanh nghiệp sạc pin tập trung vào giờ thấp điểm tại nơi có hạ tầng đảm bảo, sau đó vận chuyển đến đổi cho cư dân, tránh quá tải điện tại chung cư.
Loại bỏ nguy cơ cháy nổ tại hầm: Tránh sạc điện qua đêm số lượng lớn dưới hầm chung cư.
Thành phố cần xây dựng một cơ chế tài chính riêng để giải quyết bài toán “ai trả tiền” cho việc nâng cấp hạ tầng điện và PCCC tại các khu vực sạc/đổi pin ở chung cư (nếu có): Cơ chế này có thể là sự hỗ trợ cho BQL/BQT hoặc doanh nghiệp đầu tư lắp đặt hệ thống sạc/đổi pin an toàn gần khu dân cư.
Cần nhấn mạnh rằng: BQL/BQT không có nghĩa vụ phải đáp ứng mọi nhu cầu sạc của cư dân. Nếu chung cư không có khả năng sạc an toàn, cư dân phải chấp nhận hạn chế và tìm kiếm giải pháp khác.
+ Cuối cùng, nếu người dân không thể mua xe điện hoặc không thể sạc tại nhà, lời khuyên của ông để họ vừa đi lại thuận tiện, vừa góp phần giảm phát thải và ùn tắc giao thông là gì?
- TS. Phan Lê Bình: Lời khuyên của tôi là: Hãy xem xét chuyển đổi loại hình giao thông thay vì chỉ chuyển đổi loại phương tiện cá nhân.
Ưu tiên giao thông công cộng (GTCC): Người dân nên ưu tiên sử dụng xe buýt và đường sắt đô thị (tàu điện). Đây không chỉ là giải pháp giảm khí thải, mà quan trọng hơn, là giải pháp hiệu quả nhất để giảm ùn tắc giao thông cho thành phố.
Sử dụng phương tiện cá nhân hợp lý: Không nhất thiết phải bán xe xăng. Hãy giữ lại và sử dụng cho những chuyến đi ngoài khu vực bị hạn chế (Vành đai 1, Vành đai 2) hoặc ngoài khung giờ hạn chế trong tương lai.
Khi người dân tích cực lựa chọn GTCC, chúng ta sẽ đồng thời giải quyết được cả vấn đề giảm phát thải và giảm lưu lượng giao thông, giúp giảm ùn tắc cho Hà Nội.
+ Xin trân trọng cảm ơn ông!
