Xây dựng chiến lược báo chí số hướng tới minh bạch, đa chiều và sáng tạo

Theo TS Phan Văn Kiền, Viện trưởng Viện Báo chí – Truyền thông, Đại học KHXHNV, Đại học Quốc gia Hà Nội: “Sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình truyền thông trên nền tảng số đang tạo ra một không gian hoàn toàn mới, trong đó cơ hội dành cho truyền thông Việt Nam là rất lớn và đa chiều”.

dsc06215 (1)
TS Phan Văn Kiền cho rằng, việc xây dựng và triển khai các chính sách trong văn kiện cần được gắn chặt với thực tiễn phát triển báo chí số, để vừa khai thác tối đa cơ hội, vừa đảm bảo kiểm soát thông tin hiệu quả, bảo vệ lợi ích quốc gia và định hình văn hóa số trong xã hội.

Cơ hội bùng nổ và tầm ảnh hưởng không giới hạn

Điểm đầu tiên TS Kiền nhấn mạnh là khả năng lan tỏa vượt trội của thông tin số. Truyền thông truyền thống từng bị giới hạn bởi tần suất phát sóng hay số lượng phát hành. Ngày nay, thông tin có thể tiếp cận hàng triệu người chỉ trong vài giây, bất chấp mọi ranh giới địa lý.

“Điều này đặc biệt quan trọng đối với nhiệm vụ truyền thông quốc gia và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới”, TS Kiền phân tích. Thực tế, trong các sự kiện quốc tế, khả năng phát tin nhanh, đồng bộ và đa phương tiện của báo chí số đã giúp Việt Nam không chỉ truyền tải thông tin mà còn chủ động định vị hình ảnh quốc gia, từ các hội nghị kinh tế cho đến các chiến dịch văn hóa – du lịch.

Ngoài ra, truyền thông số mở ra cơ hội tương tác và thấu hiểu công chúng một cách sâu sắc. Nhờ phân tích dữ liệu lớn (big data), báo chí có thể tối ưu hóa nội dung theo nhu cầu, hành vi và sở thích của từng nhóm độc giả.

TS Kiền nhận định: “Đây là cơ sở để các cơ quan báo chí chuyển dịch sang mô hình sản xuất nội dung hiện đại, cá nhân hóa, nâng cao trải nghiệm và gia tăng mức độ tương tác”. Khả năng này không chỉ cải thiện chất lượng tin tức mà còn giúp báo chí xây dựng mối quan hệ bền vững với công chúng, tạo ra một nền tảng cộng đồng số năng động và trung thành.

loi-ich-chuyen-doi-so-bao-chi-1024x576.webp
Truyền thông số giúp chúng ta tiếp cận hàng triệu người dùng chỉ trong vài giây, vượt qua mọi ranh giới địa lý, từ đó góp phần quan trọng vào nhiệm vụ truyền thông quốc gia và quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Bên cạnh đó, truyền thông số khuyến khích đổi mới sáng tạo trong hình thức thể hiện. Không còn là giới hạn của văn bản hay hình ảnh tĩnh, báo chí hiện nay có thể triển khai long-form đa phương tiện, livestream, podcast hay infographic dữ liệu.

“Những hình thức này giúp thông tin trở nên sinh động, hấp dẫn và dễ tiếp nhận hơn, đặc biệt với thế hệ công chúng trẻ”, TS Kiền giải thích. Đây cũng là xu hướng toàn cầu, nơi báo chí truyền thống buộc phải thích ứng để duy trì sức hút và cạnh tranh với các nền tảng mạng xã hội, nơi mọi thông tin đều được cập nhật tức thời.

Yêu cầu quản lý linh hoạt và hiện đại

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những thách thức phức tạp, đặt ra yêu cầu quản lý linh hoạt và hiện đại. Thách thức đầu tiên là tốc độ lan truyền thông tin vượt quá khả năng kiểm chứng. Tin giả, thông tin xuyên tạc hay kích động dư luận có thể lan rộng trong vài phút, gây tác động tiêu cực tới xã hội. TS Kiền cảnh báo: “Đó là vấn đề mà bất kỳ quốc gia nào cũng đối diện, nhưng mức độ nhạy cảm càng cao đối với các chủ đề liên quan đến chính trị, kinh tế và an ninh xã hội”.

Một thách thức khác là sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt giữa báo chí chính thống và các nền tảng xuyên biên giới hay nhà sáng tạo độc lập. Trong khi báo chí phải tuân thủ pháp luật, chuẩn mực nghề nghiệp, các nguồn tin trên mạng xã hội không chịu ràng buộc tương tự. Điều này tạo áp lực lớn, buộc các cơ quan báo chí phải vừa chính xác vừa hấp dẫn để không mất công chúng, đồng thời phải xử lý thông tin với tốc độ gần như tức thời. Theo TS Kiền, đây là bài toán cân bằng giữa uy tín và tốc độ – một thử thách mà nhiều cơ quan báo chí toàn cầu vẫn đang tìm lời giải.

chuyen-doi-so-bao-chi-la-gi-1024x576.webp
Truyền thông số còn mở ra không gian sáng tạo đa dạng cho báo chí.

Thách thức thứ ba liên quan đến năng lực công nghệ và quản trị dữ liệu. Ứng dụng AI, thuật toán đề xuất, phân tích dữ liệu lớn đòi hỏi đầu tư đáng kể về hạ tầng, nhân lực và chuyển đổi mô hình. Không phải cơ quan báo chí nào cũng đủ nguồn lực để theo kịp sự thay đổi nhanh chóng này, trong khi các nền tảng toàn cầu sở hữu lợi thế vượt trội. TS Kiền nhận xét: “Khoảng cách cần phải được rút ngắn nếu Việt Nam muốn không chỉ bắt kịp mà còn chủ động trong môi trường truyền thông quốc tế”.

“Môi trường pháp lý cũng là một thách thức không nhỏ”, ông Kiền nhận định. Các quy định về quản lý nội dung xuyên biên giới, trách nhiệm nền tảng, bảo vệ dữ liệu cá nhân hay chuẩn mực đạo đức khi ứng dụng AI vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Thêm vào đó, nguồn nhân lực báo chí cũng đang chịu áp lực lớn: nhà báo không chỉ cần kỹ năng viết, dựng mà còn phải thông thạo công nghệ số, phân tích dữ liệu, quản lý đa nền tảng và tương tác hiệu quả với công chúng.

TS Kiền nhấn mạnh: “Nếu không đổi mới đào tạo, bồi dưỡng, năng lực của đội ngũ sẽ khó đáp ứng những yêu cầu hoàn toàn mới”.

Cần chiến lược bảo đảm an ninh thông tin và phát triển truyền thông số bền vững

Trước những thách thức này, chính sách quản lý hiện hành đã có những bước tiến quan trọng nhưng chưa hoàn toàn theo kịp thực tiễn. Hệ thống pháp luật, bao gồm Luật Báo chí 2016, Luật An ninh mạng, các nghị định về quản lý nội dung và bảo vệ dữ liệu, đã tạo khung cơ bản để kiểm soát thông tin.

Tuy nhiên, TS Kiền cho rằng, xét trên bình diện tổng thể, khung chính sách hiện hành vẫn chưa theo kịp sự phát triển nhanh và phức tạp của truyền thông số. Một số mô hình mới như tin tức do AI tạo sinh, nội dung do người dùng sáng tạo, dịch vụ livestream thương mại hay hệ sinh thái KOL/KOC đặt ra nhiều vấn đề mà pháp luật chưa bao quát đầy đủ.

Theo ông, phát triển bền vững cần đi đôi với minh bạch chính sách và hỗ trợ cơ quan báo chí chuyển đổi số. Báo chí số không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn là yếu tố then chốt trong nền kinh tế tri thức, trong đó chia sẻ doanh thu với nền tảng số, sử dụng dữ liệu lớn và thuật toán là những vấn đề thiết yếu.

Ông cho biết: “Kiểm soát thông tin không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay báo chí, mà là quá trình kết hợp giữa giáo dục truyền thông, đạo đức số, trách nhiệm nền tảng và cơ chế giám sát xã hội”.

kenh-truyen-thong-1.jpg
Các mô hình mới như tin tức do AI tạo sinh, nội dung do người dùng sáng tạo (UGC), livestream thương mại hay hệ sinh thái KOL/KOC chưa được pháp luật bao quát đầy đủ, dẫn đến khoảng trống quản lý trong một số lĩnh vực.

Trong bối cảnh đó, theo TS Phan Kiền, Đại hội XIV của Đảng cần đặt ra những định hướng chiến lược nhằm bảo đảm an ninh thông tin và phát triển truyền thông số bền vững.

TS Kiền gợi mở một số ưu tiên: xây dựng hệ thống an ninh truyền thông dựa trên công nghệ số, tăng cường hạ tầng giám sát dữ liệu lớn và AI để phát hiện bất thường, kết hợp cơ chế phối hợp liên ngành giữa các cơ quan quản lý, báo chí và doanh nghiệp. Đồng thời, chuyển đổi số báo chí phải trở thành nhiệm vụ trung tâm, với cơ chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo, quỹ phát triển báo chí số, chính sách dữ liệu mở và khuyến khích mô hình báo chí dữ liệu, phân tích chuyên sâu.

Nguồn nhân lực cũng là yếu tố then chốt. TS Kiền nhấn mạnh cần đổi mới căn bản chương trình đào tạo báo chí, kết hợp năng lực nghiệp vụ với công nghệ, phân tích dữ liệu và quản trị nội dung số, đồng thời xây dựng cơ chế bồi dưỡng liên tục. Khung pháp lý linh hoạt, cập nhật kịp thời mô hình truyền thông mới, bao gồm AI tạo sinh, kinh tế nội dung, quản lý KOL/KOC, cũng như bảo vệ dữ liệu cá nhân, là yếu tố không thể thiếu.

Tiếp đó, phát triển năng lực truyền thông quốc gia và ngoại giao truyền thông là ưu tiên chiến lược. Theo TS Kiền: “Việt Nam cần một chiến lược tổng thể để chủ động định vị hình ảnh đất nước trên môi trường số quốc tế, gia tăng tiếng nói trên các nền tảng toàn cầu và tận dụng báo chí như một ‘sức mạnh mềm’ quan trọng trong hội nhập quốc tế”. Đây là lời nhắc nhở rằng báo chí không chỉ là công cụ thông tin mà còn là trụ cột chiến lược, định hình nhận thức, văn hóa và vị thế của quốc gia trong kỷ nguyên số.

Sự bùng nổ của truyền thông số mang đến cơ hội chưa từng có cho báo chí Việt Nam: mở rộng phạm vi tiếp cận công chúng, tối ưu hóa nội dung và đổi mới hình thức thể hiện. Song song đó, thách thức từ tin giả, cạnh tranh toàn cầu, áp lực công nghệ và yêu cầu đào tạo nhân lực đặt ra một bài toán lớn.

Như TS Phan Văn Kiền nhấn mạnh: “Thách thức lớn đồng nghĩa với cơ hội lớn. Việt Nam cần đồng bộ chiến lược, chính sách và nguồn lực để biến truyền thông số thành động lực phát triển, vừa bảo vệ an ninh thông tin, vừa phát triển bền vững báo chí – truyền thông quốc gia”.

Xem thêm

Hà Tĩnh vinh danh các tác phẩm báo chí xuất sắc viết về điển hình tiên tiến

Hà Tĩnh vinh danh các tác phẩm báo chí xuất sắc viết về điển hình tiên tiến

(CLO) Tại Giải Báo chí viết về gương người tốt, việc tốt tỉnh Hà Tĩnh năm 2026, tác phẩm “Đậu Văn Mân, người ‘chở yêu thương, neo niềm tin’ giữa mùa giông lũ” của nhà báo Trần Phong (Báo Nhà báo & Công luận) đã vinh dự đạt giải C, góp phần lan tỏa những cống hiến thầm lặng vì cộng đồng.

Báo chí: Từ phản ánh thực tiễn đến đồng hành cùng sự phát triển của Quảng Trị

Báo chí: Từ phản ánh thực tiễn đến đồng hành cùng sự phát triển của Quảng Trị

Trong không gian phát triển mới, Quảng Trị đang đứng trước nhiều cơ hội bứt phá với các trụ cột năng lượng, logistics, du lịch và nông nghiệp xanh. Cùng với đó, vai trò của báo chí không chỉ dừng ở việc thông tin mà ngày càng được đặt ra ở yêu cầu phát hiện, phản ánh, kết nối và lan tỏa những giá trị phát triển từ cơ sở.

Bí quyết tăng 22 triệu người theo dõi TikTok của Daily Mail

Bí quyết tăng 22 triệu người theo dõi TikTok của Daily Mail

(CLO) Từ một video về vụ sập cầu Baltimore thu hút hàng trăm nghìn người theo dõi chỉ trong một ngày, Daily Mail nhận ra tiềm năng của tin tức trên TikTok. Thay vì tiếp tục chạy theo những nội dung lan truyền nhất thời, tờ báo Anh đầu tư vào đội ngũ sáng tạo chuyên nghiệp và các định dạng video có thể duy trì lâu dài.

Một cây viết đau đáu với báo chí và văn hóa

Một cây viết đau đáu với báo chí và văn hóa

(CLO) Là một gương mặt có dấu ấn trong đời sống báo chí, tư tưởng và văn hóa Việt Nam đương đại, trưởng thành từ thực tiễn chiến tranh, gắn bó lâu dài với Báo Nhân Dân, từng đảm nhiệm những trọng trách trong công tác báo chí, lý luận và quản lý, Nguyễn Hồng Vinh còn làm thơ, nghiên cứu về văn hóa, con người.

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Xây dựng Báo Điện tử Công an nhân dân phiên bản tiếng Nga trở thành cầu nối tin cậy, giàu bản sắc

Việc tổ chức ra mắt phiên bản tiếng Nga là dấu mốc mới trong tiến trình hiện đại hóa Báo Điện tử Công an nhân dân (CAND), là bước đổi mới về tư duy làm báo trên môi trường số, thể hiện trách nhiệm của Báo CAND trong việc cung cấp thông tin chính thống, kịp thời, có chiều sâu; góp phần giúp bạn bè quốc tế hiểu đúng hơn về đất nước, con người Việt Nam và những nỗ lực giữ gìn an ninh, trật tự (ANTT), vì cuộc sống bình yên của nhân dân.

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Làm tốt quy trình “3 sớm” để đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

(NB&CL) Nhận diện sớm những vấn đề tư tưởng, dư luận có nguy cơ phát sinh; thông tin sớm bằng nguồn tin chính xác, có tính giải thích, định hướng; xử lý sớm những thông tin sai lệch, cách hiểu chưa đúng – quy trình “3 sớm” được Báo và Phát thanh, Truyền hình Hải Phòng xác định là yêu cầu trong đổi mới công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

Gần dân, sát cơ sở – nền tảng để báo chí địa phương chủ động trên mặt trận tư tưởng

(NB&CL) Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường truyền thông đa chiều đòi hỏi báo chí địa phương không chỉ phản bác thông tin sai lệch mà còn phải chủ động tạo lập dòng thông tin chính xác, có căn cứ. Lợi thế gần dân, sát cơ sở, am hiểu địa bàn chính là điểm tựa để báo chí phát hiện vấn đề từ sớm, đưa thông tin đến công chúng kịp thời và định hướng dư luận.

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

Tòa soạn Brazil đưa YouTube thành trọng tâm hoạt động báo chí

(CLO) Trước sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận tin tức của độc giả, thương hiệu báo chí GZH tại miền nam Brazil đã chuyển YouTube từ một kênh phân phối nội dung thành nền tảng sản xuất báo chí chủ lực. Chiến lược này giúp đơn vị đạt 167 triệu lượt xem và thu hút 869.000 người đăng ký trong năm 2025.

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

CNA cải tiến ứng dụng, lượt nghe podcast tăng 84%, tương tác độc giả tăng mạnh

(CLO) Mediacorp, đơn vị sở hữu kênh tin tức CNA của Singapore, đã thiết kế lại ứng dụng và website theo hướng cá nhân hóa trải nghiệm người dùng, giúp độc giả khám phá nhiều nội dung hơn và tương tác sâu hơn. Những thay đổi này mang lại kết quả tích cực, trong đó lượt nghe podcast trung bình hằng tháng tăng 84%, số lần nhấp vào trang chủ trên ứng dụng tăng 54%.

Cỡ chữ bài viết: