Xây dựng khung pháp lý sử dụng phụ gia Ractopamine trong chăn nuôi

Theo Thông tư số 24/2013/TT-BYT của Bộ Y tế, Việt Nam cho phép tồn dư tối đa của Ractopamine trong thực phẩm theo tiêu chuẩn của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex), với mức 10 ppb đối với mỡ và thịt lợn, thịt trâu bò; 40 ppb đối với gan và 90 ppb đối với thận.

Tuy nhiên, trong lĩnh vực nông nghiệp, tại Thông tư 21/2018 và Thông tư 31 sửa đổi, hoạt chất này dù không nằm trong danh mục chất cấm nhưng cũng chưa được liệt kê vào danh mục nguyên liệu thức ăn chăn nuôi được phép sử dụng.

Trong khi đó, rất nhiều nước trên thế giới lại cho dùng chất Ractopamine, trong đó có Mỹ, Canada, Úc… Đây là những nước Việt Nam nhập khẩu một lượng lớn thịt gà, bò, lợn… trong nhiều năm qua.

Về khía cạnh khoa học, các chuyên gia phân tích, Ractopamine hydrochloride là hoạt chất thuộc nhóm Beta-adrenergic agonist, được sử dụng như phụ gia thức ăn chăn nuôi ở giai đoạn cuối và không phải là chất kích thích tăng trưởng theo cơ chế hormone.

Cơ chế tác động của Ractopamine là chuyển hướng dòng dinh dưỡng từ quá trình lắng đọng mỡ sang tổng hợp protein cơ, giúp tăng khối lượng nạc và cải thiện hiệu quả chuyển hóa thức ăn. Ractopamine có khả năng chuyển hóa nhanh, đào thải chủ yếu qua thận và ít tích tụ trong mô động vật. Trong điều kiện xử lý chất thải phù hợp, hoạt chất này có thể phân hủy nhanh với tỷ lệ hao hụt hơn 95% sau 28 ngày ủ phân.

Nhằm đánh giá tác động thực tiễn, Tập đoàn Dabaco Việt Nam đã triển khai khảo nghiệm quy mô lớn trên 5.440 con lợn thịt. Kết quả cho thấy, dù không làm thay đổi đáng kể tốc độ tăng trọng bình quân, phụ gia này giúp cải thiện tỷ lệ nạc từ 1 - 2%, giảm độ dày mỡ lưng từ 5 - 6% và tăng trọng lượng thịt xẻ từ 3 - 4 kg mỗi con. Đồng thời, hiệu quả kinh tế cũng được ghi nhận khi tiết kiệm 106 gram thức ăn và giảm 1.361 đồng chi phí cho mỗi kilogram tăng trọng so với lô đối chứng.

Để đảm bảo an toàn thực phẩm, khảo nghiệm áp dụng thời gian ngừng sử dụng lên tới 35 ngày nhằm theo dõi khả năng đào thải dư lượng. Kết quả cho thấy, Ractopamine có thể được đào thải hoàn toàn sau khoảng thời gian này. Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý, việc ngừng sử dụng quá sớm, khi lợn mới đạt 80 - 90 kg, có thể làm giảm hiệu quả của phụ gia, do giai đoạn từ 100 - 120 kg mới là thời điểm cơ thể lợn đẩy nhanh quá trình tổng hợp nạc.

So sánh bối cảnh quốc tế, xu hướng sử dụng Ractopamine hiện đang có sự phân hóa rõ rệt. Một số thị trường ưu tiên năng suất nên sử dụng Ractopamine trong chăn nuôi. Trong khi nhiều quốc gia và khu vực khác lại hướng tới tiêu chuẩn “nhãn sạch”, không dùng phụ gia.

Trước thực tế này, tại cuộc họp về tình hình và định hướng quản lý việc sử dụng Ractopamine trong thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam ngày 14/4, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến giao nhiệm vụ rà soát và định hướng bố trí lại quá trình thí nghiệm. Bên cạnh đó, khảo nghiệm mới phải được tiến hành chính xác theo thời gian và liều lượng khuyến cáo của Elanco, đảm bảo phù hợp với đặc điểm sinh lý sinh trưởng của lợn. Đặc biệt, thời gian dừng thuốc và dư lượng tồn dư phải bám sát theo đúng ngưỡng của tiêu chuẩn Codex quốc tế.

Ngoài ra, quá trình hoàn thiện khung pháp lý cần có sự tham gia trực tiếp của Bộ Y tế nhằm đảm bảo thống nhất về số liệu và cơ sở khoa học, làm nền tảng cho việc rà soát, sửa đổi các thông tư quản lý hiện hành. Việc sửa đổi các quy định trên cơ sở thực tiễn và tham chiếu kinh nghiệm quốc tế được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng hành lang pháp lý minh bạch, nâng cao hiệu quả sản xuất và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi Việt Nam.