Dự thảo Nghị định được kỳ vọng mang tính bước ngoặt nhằm hiện đại hóa nền hành chính công và chuẩn bị nền tảng cho việc thực hiện triệt để chính sách cải cách tiền lương theo tinh thần Nghị quyết 27-NQ/TW. Điểm cốt lõi và được mong chờ nhất của dự thảo lần này là việc lần đầu tiên xác lập nguyên tắc xếp ngạch theo vị trí việc làm, thay vì xếp ngạch theo bằng cấp và thâm niên như cơ chế cũ.
Theo đó, Bộ Nội vụ, cơ quan chủ trì soạn thảo, đã hoàn tất dự thảo Nghị định và trình Bộ Tư pháp thẩm tra, đảm bảo tính pháp lý và sự đồng bộ với các quy định mới của Luật Cán bộ, công chức (sửa đổi) năm 2025. Đây được coi là bước cụ thể hóa các quy định mới về tuyển dụng, sử dụng và quản lý công chức, hướng tới một hệ thống nhân sự công minh bạch, hiệu quả và được trả lương theo đúng giá trị công việc.
Chấm dứt tình trạng "mạnh ai nấy làm"
Một trong những thay đổi mang tính hệ thống lớn nhất mà dự thảo Nghị định mang lại là việc thiết lập Khung Danh mục vị trí việc làm thống nhất. Trước đây, các bộ, ngành và địa phương phải tự ban hành thông tư hướng dẫn vị trí việc làm chuyên ngành, dẫn đến tình trạng thiếu đồng bộ, chồng chéo và khó kiểm soát chất lượng đội ngũ công chức.
Theo quy định mới, Chính phủ sẽ trực tiếp ban hành một danh mục vị trí việc làm khung, bao gồm cả mẫu bản mô tả công việc và khung năng lực chuẩn mực cho từng nhóm vị trí. Danh mục thống nhất này được phân chia rõ ràng thành 6 nhóm chính, bao phủ toàn bộ khối công chức, từ cấp Trung ương đến cấp cơ sở: vị trí lãnh đạo, chuyên môn nghiệp vụ chuyên ngành, nghiệp vụ dùng chung, hỗ trợ - phục vụ, vị trí thuộc HĐND cấp tỉnh và vị trí công chức cấp xã.
Việc thiết lập khung danh mục thống nhất này không chỉ giúp giảm thiểu thủ tục hành chính, mà còn là công cụ hữu hiệu để các cơ quan, đơn vị tự đánh giá và xác định vị trí việc làm cụ thể dựa trên chức năng, nhiệm vụ và khối lượng công việc thực tế của mình. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các đơn vị hành chính địa phương đang chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ năm 2025, đòi hỏi sự phân loại công việc rõ ràng và chính xác.
Xếp ngạch theo vị trí: Bước đột phá cải cách tiền lương
Yêu cầu đột phá của Luật Cán bộ, công chức 2025 đã được cụ thể hóa trong dự thảo Nghị định: Xếp ngạch công chức theo vị trí việc làm. Đây là nguyên tắc mang tính cách mạng, khẳng định công chức sẽ được bố trí vào vị trí nào thì sẽ được xếp ngạch tương ứng với vị trí đó. Nguyên tắc này trực tiếp phá bỏ rào cản về ngạch bậc cứng nhắc, vốn là trở ngại lớn trong việc trả lương công bằng theo năng lực và khối lượng công việc.
Đáng chú ý, dự thảo cũng đưa ra quy định chuyển tiếp hợp lý: nếu công chức được bổ nhiệm chức vụ lãnh đạo, quản lý hoặc bố trí sang vị trí mới có ngạch thấp hơn ngạch hiện tại, họ vẫn được giữ nguyên ngạch hiện có. Điều này nhằm bảo vệ quyền lợi của công chức trong quá trình chuyển đổi và sắp xếp lại bộ máy.
Để đảm bảo cơ cấu hợp lý và nâng cao chất lượng đội ngũ, dự thảo Nghị định lần đầu tiên quy định rõ tỷ lệ công chức được bố trí theo từng nhóm vị trí và ngạch cụ thể. Sự kiểm soát chặt chẽ này nhằm tránh tình trạng "phình" biên chế và đảm bảo nguồn nhân lực được sử dụng hiệu quả.
Ví dụ, tại các cơ quan thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, tỷ lệ vị trí xếp ngạch chuyên viên cao cấp tại các vụ chuyên môn sẽ không vượt quá 40% biên chế. Tỷ lệ này được điều chỉnh giảm mạnh tại các đơn vị hành chính khác, như tại văn phòng bộ (tham mưu tổng hợp) tối đa chỉ 15%, còn văn phòng chung không quá 30%.
Tại cấp địa phương, quy định cũng rất chi tiết: Người đứng đầu các cơ quan chuyên môn thuộc UBND tỉnh được xếp ngạch chuyên viên cao cấp. Đối với cấp phó, tỷ lệ bố trí vào ngạch chuyên viên cao cấp không vượt quá 50% tổng số cấp phó. Ngay cả các chức danh quản lý cấp trong như cấp trưởng, cấp phó của phòng, chi cục cũng được xem xét xếp vào ngạch chuyên viên chính với tỷ lệ không quá 70%.
Đặc biệt, ở cấp xã, nhằm khuyến khích và giữ chân công chức có năng lực, dự thảo quy định tỷ lệ tối đa 30% công chức chuyên môn cấp xã, cấp phó và người đứng đầu được bố trí vào ngạch chuyên viên chính.
Chủ động phê duyệt vị trí việc làm
Một điểm mới quan trọng khác là việc tăng cường phân cấp cho các cơ quan chủ động phê duyệt vị trí việc làm, không còn phải chờ đợi hướng dẫn từ Bộ ngành như giai đoạn trước. Trung ương và địa phương được phân cấp mạnh mẽ trong việc phê duyệt danh mục vị trí, biên chế theo vị trí và tỷ lệ ngạch. Đây là động thái nhằm giảm thủ tục hành chính và phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy đã được sắp xếp tinh gọn trong giai đoạn 2025-2030.
Sự khẩn trương trong việc chuẩn bị cải cách tiền lương được thể hiện rõ qua lộ trình thực hiện đầy tham vọng. Dự thảo yêu cầu các Bộ, ngành và địa phương phải hoàn thiện, phê duyệt lại toàn bộ vị trí việc làm trước ngày 31/12/2026 và hoàn thành việc bố trí, xếp ngạch tương ứng với từng vị trí trước ngày 01/7/2027.
Đối với những trường hợp công chức chưa đáp ứng yêu cầu của vị trí mới, cơ quan sẽ bố trí tạm thời tối đa 24 tháng để họ hoàn thiện tiêu chuẩn. Nếu quá thời hạn này mà công chức vẫn không đáp ứng được yêu cầu công việc, cơ quan có thể xem xét chuyển họ sang vị trí khác hoặc thực hiện tinh giản biên chế.
Tờ trình của Bộ Nội vụ nhấn mạnh, hệ thống vị trí việc làm là "điều kiện tiên đề" để triển khai cải cách tiền lương theo Nghị quyết 27, bởi lẽ bảng lương mới sẽ thực hiện trả lương căn cứ theo vị trí, khối lượng và chất lượng công việc, không còn phụ thuộc vào ngạch bậc cũ. Mặc dù Nghị định chưa làm phát sinh chi phí ngay, việc xác lập hệ thống ngạch theo vị trí này sẽ là cơ sở trực tiếp và nền tảng tài chính cho việc trả lương mới trong tương lai gần.
Với vai trò then chốt như vậy, Nghị định quy định về vị trí việc làm công chức dự kiến sẽ được Chính phủ ban hành ngay trong tháng 12, mở ra kỷ nguyên mới trong quản lý nhân sự công, hướng tới sự chuyên nghiệp và hiệu quả.
