Từ dấu mốc Kuala Lumpur 1998
Tiếp theo việc trở thành thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) năm 1995, tham gia sáng lập Diễn đàn hợp tác Á - Âu (ASEM) năm 1996, việc tham gia APEC năm 1998 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.
Hành trình gia nhập APEC được ghi lại khá trọn vẹn trong cuốn sách “Bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc của Việt Nam trong thời đại mới” do TS. Nguyễn Việt Lâm chủ biên, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật xuất bản năm 2022. Theo đó, ngày 15/6/1996, Chính phủ Việt Nam đã nộp đơn xin gia nhập APEC. Tiếp đó, theo yêu cầu của APEC, tháng 8/1996, Việt Nam đã gửi cho APEC “Bản ghi nhớ Hệ thống chính sách kinh tế thương mại của Việt Nam” (Aide - memoire). Trong thời gian chờ được chính thức kết nạp, Việt Nam cũng đã xin tham gia ba nhóm công tác để làm quen và nắm bắt tình hình hoạt động của tổ chức.
Ngày 25/4/1997, Việt Nam gửi đơn xin tham gia với tư cách khách mời vào Nhóm công tác về xúc tiến thương mại; Nhóm công tác về khoa học và công nghệ công nghiệp và Nhóm chuyên gia về hợp tác kỹ thuật nông nghiệp của APEC. Đây là những Nhóm công tác mà Việt Nam có khả năng đóng góp, đồng thời có thể đem lại những lợi ích cụ thể cho Việt Nam. Sau nhiều nỗ lực không mệt mỏi, tháng 11/1998, tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao - Kinh tế APEC, Diễn đàn đã tuyên bố kết nạp Việt Nam, Nga và Pêru.
Theo hồi ức của nguyên Đại sứ Việt Nam tại Philíppin Trương Triều Dương, một trong những người thuộc nhóm viết đề án về việc “Việt Nam gia nhập APEC” thì khi APEC công bố kết nạp thêm Nga, Việt Nam, Pêru thì quốc tế đều bất ngờ vì Việt Nam mới chỉ là quan sát viên được một năm.
Trong bối cảnh Việt Nam vừa thoát khỏi thế bị bao vây cấm vận, kinh tế đất nước còn nhiều khó khăn, việc tham gia APEC có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với Việt Nam, là cơ chế hợp tác kinh tế đầu tiên ở tầm châu Á - Thái Bình Dương mà Việt Nam tham gia kể từ khi bước vào công cuộc đổi mới, là minh chứng về chủ trương hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và toàn diện của đất nước. Sự kiện Kuala Lumpur 1998 đã trở thành dấu mốc lịch sử, đánh dấu bước triển khai mạnh mẽ chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nước ta, tạo động lực cho tiến trình đổi mới và hội nhập của đất nước trong gần 3 thập kỷ qua.
Là thành viên APEC, Việt Nam có vai trò, tiếng nói ngang hàng với nhiều trung tâm kinh tế hàng đầu thế giới trong việc xây dựng, định hình các luật lệ, quy tắc về kinh tế, thương mại khu vực. Diễn đàn APEC cũng là kênh quan trọng để Việt Nam thúc đẩy quan hệ song phương, góp phần tạo đan xen lợi ích dài hạn và đưa quan hệ với các đối tác đi vào chiều sâu, củng cố môi trường hòa bình, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển đất nước.
Chương trình hành động Hà Nội – dấu ấn nổi bật của APEC Việt Nam 2006
APEC 2006 của Việt Nam gồm 5 hội nghị bộ trưởng, 3 hội nghị các quan chức cấp cao, hàng trăm cuộc hội nghị và các cuộc gặp gỡ song phương được tổ chức từ đầu năm mà đỉnh cao là Tuần lễ Cấp cao APEC lần thứ 14 có sự tham dự của khoảng 10.000 đại biểu với nhiều hội nghị quan trọng, đặc biệt là hội nghị các nhà lãnh đạo 21 nền kinh tế diễn ra trong hai ngày 18 và 19/11.
Dưới sự chủ trì của Việt Nam, Hội nghị APEC 2006 đã kiên định nguyên tắc đồng thuận, cùng có lợi, đi tới nhiều thỏa thuận để cùng nhau nâng cơ hội hợp tác giữa các nền kinh tế APEC đạt tầm cao mới. Với chủ đề “Hướng tới một cộng đồng năng động vì phát triển bền vững và thịnh vượng”, Hội nghị đã thông qua 3 văn kiện quan trọng đối với sự phát triển của diễn đàn, bao gồm: Tuyên bố Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 14; Kế hoạch hành động Hà Nội và Tuyên bố về Chương trình nghị sự phát triển Doha của WTO. Trong đó, Kế hoạch hành động Hà Nội thực hiện Lộ trình Busan nhằm thực hiện các mục tiêu Bogor do Việt Nam đề xuất là một đóng góp quan trọng, cụ thể hóa các biện pháp thúc đẩy hợp tác thương mại đầu tư, phát triển bền vững, phòng chống dịch bệnh... Đặc biệt, dưới sự chủ trì của Việt Nam, lần đầu các nhà lãnh đạo APEC đạt được sự đồng thuận về việc đưa ra triển vọng dài hạn hướng tới mục tiêu hình thành Khu vực thương mại tự do của toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương (FTAAP).
Đóng góp nhiều sáng kiến có ý nghĩa thực tiễn tại APEC 2017
Sau lần đăng cai tổ chức lần đầu tiên năm 2006, Việt Nam tiếp tục tổ chức thành công xuất sắc Năm APEC 2017 với gần 250 sự kiện, đỉnh cao là Tuần lễ Cấp cao APEC lần thứ 25 tại thành phố biển Đà Nẵng.
Với tám văn kiện được thông qua tại Tuần lễ Cấp cao APEC 2017, trong đó quan trọng nhất là Tuyên bố Cấp cao Đà Nẵng “Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung”, Việt Nam một lần nữa tô đậm dấu ấn của mình trên tiến trình hợp tác của APEC. Cam kết của các nhà lãnh đạo APEC “hướng tới thương mại, đầu tư mở và tự do trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương” và “ủng hộ một hệ thống thương mại đa phương dựa trên quy tắc, tự do, công bằng, mở, minh bạch và bao trùm,” thể hiện thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm giữ vững các giá trị cốt lõi của APEC là thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư, ủng hộ hệ thống thương mại đa phương. Cam kết này còn có ý nghĩa biểu tượng to lớn, vượt trên tầm khu vực trong bối cảnh lo ngại về việc phân bổ không công bằng các lợi ích của toàn cầu hóa, chủ nghĩa bảo hộ thương mại có xu hướng gia tăng. Điều đó đã tạo xung lực mới cho liên kết kinh tế quốc tế và vun đắp niềm tin vào các lợi ích của việc thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư toàn cầu đối với tăng trưởng và thịnh vượng của từng nền kinh tế, từng khu vực và toàn thế giới.
Các thành viên cũng nhất trí thông qua sáng kiến của Việt Nam về hình thành Nhóm tầm nhìn APEC, hướng tới xây dựng một APEC vì người dân và doanh nghiệp, có khả năng thích ứng và đi đầu trong xử lý các thách thức toàn cầu, đóng góp tích cực vào việc xây dựng cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương hòa bình, ổn định, năng động, gắn kết và thịnh vượng. Cũng theo sáng kiến của Việt Nam, Đối thoại đầu tiên giữa các nhà lãnh đạo APEC với 10 nhà lãnh đạo ASEAN diễn ra trong Tuần lễ Cấp cao đã góp phần đề cao vai trò cũng như chặng đường lịch sử 50 năm phát triển của ASEAN, khẳng định vai trò khởi xướng, điều phối các ý tưởng, sáng kiến liên kết kinh tế của APEC, đồng thời tăng cường sự bổ trợ, gắn kết giữa hai cơ chế quan trọng này.
Năm APEC 2027: Cơ hội để Việt Nam khẳng định sự phát triển trong kỷ nguyên vươn mình
Sáng 17/11 (theo giờ địa phương), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân Ngô Phương Ly và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã tới thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc bắt đầu chương trình tham dự Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 33 và làm việc song phương tại Trung Quốc, từ ngày 17-20/11/2026, theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình và Phu nhân.
Tuần lễ Cấp cao APEC năm 2026 đánh dấu việc Việt Nam sẽ tiếp nhận vai trò chủ nhà APEC 2027 từ Trung Quốc. Đây không chỉ là dấu mốc trong tiến trình gần 30 năm tham gia APEC của Việt Nam mà còn là dịp để Việt Nam khẳng định vị thế, uy tín, trách nhiệm, năng lực điều phối ngày càng cao trong hợp tác khu vực sau hai lần đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC.
Chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng góp phần tạo xung lực mới cho liên kết kinh tế khu vực, củng cố niềm tin vào thương mại, đầu tư và hợp tác cùng có lợi; đồng thời khẳng định cam kết của Việt Nam đối với Diễn đàn, chuẩn bị chu đáo cho vai trò chủ nhà APEC 2027 và thúc đẩy quan hệ Việt Nam - Trung Quốc phát triển ngày càng sâu sắc, thực chất. Là một thành viên tích cực, chủ động, có trách nhiệm, Việt Nam sẵn sàng cùng các thành viên xây dựng một cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương mở, năng động, tự cường và hòa bình.
Theo kế hoạch, Tuần lễ Cấp cao APEC sẽ diễn ra vào tháng 11/2027 tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Việc tổ chức sự kiện đối ngoại đa phương quan trọng này không chỉ là dịp để Việt Nam tiếp tục ghi đậm dấu ấn là một thành viên tích cực, chủ động của Diễn đàn, mà còn mở ra cơ hội tăng cường quan hệ với các đối tác, tạo điều kiện thuận lợi hiện thực hóa các mục tiêu phát triển của đất nước.